Chính sách khoa học công nghệ TP.HCM: Định nghĩa và vấn đề đặt ra
Chính sách khoa học công nghệ của TP.HCM là tập hợp các cơ chế ưu đãi, đầu tư và quy định nhằm thúc đẩy phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố, từ hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp đến chi ngân sách cho nghiên cứu, với mục tiêu dài hạn là nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị và chất lượng sống của người dân. Chiều 21.9, tại phiên thảo luận tổ của kỳ họp thứ 5 HĐND TP.HCM khóa XI, đại biểu Lê Hồng Minh, Chủ tịch Tập đoàn VNG, đã lên tiếng cho rằng cách tiếp cận hiện nay quá thận trọng, mới chú trọng tháo gỡ ở khâu chi tiết khoản chi nhỏ lẻ, thay vì đặt ra mục tiêu lớn cho đổi mới sáng tạo TP.HCM. Đây không chỉ là nhận xét kỹ thuật, mà là lời cảnh báo rằng thành phố có nguy cơ tự làm chậm bước tiến của mình trong cạnh tranh số với các địa phương khác.
Tư duy “gỡ vướng khoản chi nhỏ”: Vì sao khiến thành phố chậm chân?
Điểm đáng lo nhất trong chính sách khoa học công nghệ hiện nay là tư duy tập trung quá nhiều vào quy trình, quá ít vào kết quả. Theo ông Lê Hồng Minh, các dự thảo nghị quyết đang “giải quyết các vấn đề nhỏ như chi tiết khoản chi thế nào” thay vì đặt tiêu chí rõ ràng về sản phẩm đầu ra, bài toán cần giải quyết cho thành phố. Ngay cả ưu đãi thuế thu nhập cá nhân cho nhân sự trong ngành thiết kế bán dẫn – một chính sách Trung ương đã cho phép – doanh nghiệp tại TP.HCM vẫn chưa thực thi được vì thiếu hướng dẫn cụ thể, trong khi chi nhánh tại Đà Nẵng đã áp dụng từ tháng 7.2025. Cùng một khung luật, nhưng nơi dám làm thì hút nhân lực công nghệ, còn nơi thận trọng quá mức thì đứng ngoài cuộc đua phát triển công nghệ.
Đầu tư lớn nhưng mục tiêu mơ hồ: Rủi ro lãng phí cơ hội đổi mới sáng tạo
TP.HCM dự kiến chi khoảng 2.000 tỉ đồng trong 5 năm cho chính sách phát triển khoa học công nghệ, nhưng câu hỏi căn bản lại chưa được trả lời: thành phố muốn đổi lại điều gì? Nếu 2.000 tỉ đồng mà không gắn với chỉ tiêu cụ thể về chuyển đổi số thành phố, giảm ngập, giảm kẹt xe hay nâng chất lượng dịch vụ công, thì chính sách dễ trôi về hướng “chi cho có” hơn là “chi để tạo bước nhảy”. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Thành phố là người bỏ tiền, cần rút ra là cần kết quả gì, mong muốn của thành phố là gì”. Cùng lúc đó, dự án Trung tâm tính toán hiệu năng cao hơn 1.000 tỉ đồng tại Đại học Quốc gia TP.HCM được xem là điểm nhấn, nhưng nếu không được gắn với các bài toán thực tiễn và cơ chế sử dụng dữ liệu, nó cũng có nguy cơ trở thành tài sản dùng chưa hết công suất.
Kiến nghị từ VNG: Chuyển trọng tâm sang bài toán thực tiễn và nhân tài
Lãnh đạo VNG không chỉ phê bình tính thận trọng mà còn đưa ra gợi ý cải cách rõ ràng. Thứ nhất, các nghị quyết mới về chính sách khoa học công nghệ phải gắn trực tiếp với những bài toán nóng của thành phố như chống ngập, ùn tắc giao thông và chuyển đổi số, coi đó là “đầu bài” bắt buộc cho các chương trình nghiên cứu. Đổi mới sáng tạo TP.HCM không thể đo bằng số lượng bài báo khoa học, mà phải đo bằng các giải pháp triển khai được trong đời sống đô thị. Thứ hai, chính sách thu hút chuyên gia vẫn đang tự giới hạn mình. Trần thu nhập 150 triệu đồng/tháng trong dự thảo chỉ bằng 50% mức 300 triệu đồng/tháng mà Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép. Với mức trần thấp hơn các địa phương cạnh tranh, TP.HCM khó có thể trở thành điểm đến ưu tiên của nhân tài công nghệ, nhất là trong lĩnh vực bán dẫn và các ngành chiến lược.
Từ thận trọng đến dám dẫn đầu: Điều TP.HCM cần làm ngay
Điểm sáng là đại diện Sở Khoa học và Công nghệ khẳng định TP.HCM sẽ ban hành chính sách vượt trội. Ngành y tế cũng đang cho thấy cách tư duy chính sách gắn với hiệu quả thực tế: luân phiên bác sĩ tuyến trên xuống trạm y tế nhằm giúp tuyến dưới đủ sức chăm sóc sức khỏe người dân tốt hơn, để bệnh nhân “an tâm điều trị tại trạm y tế thay vì dồn lên tuyến trên” và sẽ được tiếp tục kê đơn ngay tại cơ sở theo chỉ định bệnh viện. Đây là minh chứng rằng khi chính sách xác định rõ mục tiêu cuối cùng, người dân được hưởng lợi trực tiếp. Với khoa học công nghệ và chuyển đổi số, TP.HCM cần thái độ tương tự: định nghĩa rõ kết quả mong muốn, mạnh dạn dùng toàn bộ không gian cơ chế mà Luật Phát triển đô thị đã cho, và đặt mình ngang – thậm chí cao hơn – các địa phương đang đi nhanh hơn trong phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu tiếp tục quá thận trọng, thành phố sẽ mất vị thế đô thị dẫn đầu.
