Rối loạn lipid máu: “kẻ giấu mặt” đứng sau tử vong tim mạch
Rối loạn lipid máu là tình trạng các chỉ số mỡ máu (cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C, triglycerid) bị mất cân bằng trong huyết thanh, âm thầm thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nặng như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Điểm đáng lo là rối loạn lipid máu hầu như không có triệu chứng đặc hiệu; nhiều người hoàn toàn khỏe, vẫn đi làm bình thường cho đến khi xuất hiện biến cố tim mạch đầu tiên thì mới biết mình có mỡ máu cao. Trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 78% số ca tử vong, và bệnh tim mạch là nguyên nhân hàng đầu, việc bỏ sót yếu tố nguy cơ này khác nào chấp nhận sống chung với “quả bom nổ chậm” trong cơ thể. Nếu chúng ta tiếp tục xem nhẹ phát hiện sớm bệnh tim thông qua tầm soát mỡ máu, hệ thống y tế sẽ mãi bị động trước những ca nhồi máu cơ tim, đột quỵ đến quá muộn để cứu vãn.
Viatris – Long Châu: Một chiến dịch 3 triệu người, không chỉ là truyền thông
Ngày 9/9, Viatris Việt Nam và Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu khởi động chiến dịch “Hợp tác quản lý rối loạn lipid máu tại cộng đồng”, đánh dấu cột mốc 5 năm hợp tác vì sức khỏe cộng đồng. Đây không phải một chương trình tuyên truyền ngắn hạn, mà là một cấu phần mới trong chiến lược dài hơi đưa chăm sóc tim mạch đến gần dân. Chiến dịch đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 3 triệu người, tổ chức 10 hoạt động tương tác sức khỏe tại 5 tỉnh, thành và đào tạo chuyên sâu cho khoảng 1.000 dược sĩ.
Điểm đáng giá ở đây là cách tiếp cận đa chiều: kết hợp đào tạo chuyên môn, truyền thông – giáo dục sức khỏe, các “Trạm sức khỏe” tầm soát nguy cơ và chuỗi hội thảo khoa học. Long Châu sở hữu mạng lưới hơn 2.700 nhà thuốc ở 34 tỉnh, thành cùng hơn 22.000 chuyên viên y tế, nghĩa là mỗi nhà thuốc sẽ trở thành một điểm chạm y tế gần dân, sát dân. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nhóm bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 78% số ca tử vong tại Việt Nam. Đây là con số cho thấy nếu không “đưa phòng bệnh ra khỏi cổng bệnh viện”, chúng ta sẽ không thể xoay chuyển được gánh nặng tử vong do tim mạch.
Dược sĩ cộng đồng: Từ người bán thuốc đến “người gác cổng” cho tim mạch
Một điểm sáng của chiến dịch là đặt dược sĩ cộng đồng vào trung tâm quản lý mỡ máu cao. Khoảng 1.000 dược sĩ Long Châu sẽ được đào tạo chuyên sâu về nhận diện nguy cơ, tư vấn, hỗ trợ người bệnh tuân thủ điều trị và cập nhật tiến bộ trong quản lý bệnh tim mạch chuyển hóa. Ngay tại lễ khởi động, hai đơn vị đã tổ chức 3 hội thảo khoa học cho hơn 150 dược sĩ, cho thấy đây là chương trình đào tạo nghiêm túc chứ không phải hình thức.
Ở một hệ thống y tế còn quá tải, dược sĩ chính là “người gác cổng” quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Khi họ được trang bị kiến thức chuẩn, người dân đến mua thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường hay sản phẩm hỗ trợ tim mạch sẽ có thêm một lần “lọc” nguy cơ rối loạn lipid máu, được nhắc tầm soát, được hướng dẫn điều trị đúng. Đó là cách thiết thực để phát hiện sớm bệnh tim ngay tại cộng đồng, trước khi bệnh nhân phải nằm trên bàn hồi sức vì nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
“Trạm sức khỏe” và cơ hội kiểm tra miễn phí: Lý do người dân không nên bỏ lỡ
Chiến dịch không dừng ở việc đào tạo dược sĩ hay hội thảo khoa học; điều người dân cảm nhận rõ nhất sẽ là chuỗi “Trạm sức khỏe” được tổ chức tại cộng đồng trên toàn quốc. Tại đây, người dân có thể tiếp cận hoạt động tầm soát nguy cơ, kiểm tra các chỉ số liên quan và được tư vấn về kiểm soát lipid máu miễn phí cùng chuyên gia y tế. Nói cách khác, đây là một chương trình kiểm tra sức khỏe miễn phí tập trung vào nguy cơ tim mạch – thứ mà lâu nay nhiều người ngại làm vì chi phí và thời gian.
Những nội dung truyền thông và tư vấn trong chiến dịch được thiết kế để giúp người dân hiểu rõ hơn về rối loạn lipid máu, chủ động kiểm tra sức khỏe, phát hiện sớm và tuân thủ điều trị. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, mỗi cá nhân có thể sớm phát hiện mỡ máu cao, điều chỉnh lối sống và dùng thuốc đúng, qua đó phòng ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch khác. Bỏ lỡ một lần tầm soát miễn phí hôm nay có thể đồng nghĩa với trả giá rất đắt trong tương lai, không chỉ bằng tiền bạc mà bằng cả mạng sống.
Từ chiến dịch đến thay đổi lâu dài: Cần gì để giảm gánh nặng tim mạch?
Các chuyên gia đã chỉ ra rằng nếu rối loạn lipid máu không được kiểm soát, mảng xơ vữa sẽ tích tụ trong mạch máu và có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên và cả đột tử. Ngược lại, khi quản lý rối loạn lipid máu hiệu quả, nguy cơ tiến triển xơ vữa động mạch và các biến cố tim mạch nghiêm trọng sẽ giảm, từ đó giảm gánh nặng y tế chung. Chiến dịch của Viatris và Long Châu là một bước đi đúng hướng, nhưng nếu cộng đồng thờ ơ, mọi nỗ lực sẽ dừng lại ở những tờ poster đẹp.
Điều cần thiết bây giờ là biến tầm soát mỡ máu thành một thói quen định kỳ, như cách người ta đi khám mắt hay đo huyết áp. Người dân nên chủ động đến “Trạm sức khỏe”, các nhà thuốc, phòng khám để kiểm tra lipid máu; bác sĩ và dược sĩ cần xem quản lý mỡ máu cao là một phần bắt buộc trong chăm sóc bệnh mạn tính; còn nhà quản lý y tế phải coi đây là ưu tiên trong chiến lược phòng ngừa đột quỵ và bệnh tim mạch. Khi ba trụ cột này cùng dịch chuyển, chiến dịch 3 triệu người mới thực sự trở thành bước ngoặt, thay vì chỉ là một chiến dịch truyền thông đẹp mắt.
