Ăn cá quá nhiều: Lợi tim mạch nhưng có thể hại cả cơ thể
Ăn cá quá nhiều là tình trạng một người đưa cá vào khẩu phần hằng ngày với tần suất dày đặc, chủ yếu tập trung một vài loại cá và cách chế biến lặp lại, khiến tổng lượng đạm, muối, chất béo và chất ô nhiễm tích tụ vượt nhu cầu cơ thể trong thời gian dài. Khi ăn cá điều độ, lợi ích là rõ ràng: các nghiên cứu cho thấy việc duy trì thói quen ăn cá từ 2 đến 4 lần mỗi tuần giúp giảm tới 27% nguy cơ đột quỵ và hạ 35% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch. Thêm vào đó, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến nghị người trưởng thành ăn khoảng 2 khẩu phần cá mỗi tuần, mỗi khẩu phần khoảng 85 g và ưu tiên cá béo. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người “tăng liều” vô tội vạ, biến món cá giàu omega-3, vốn tốt cho tim mạch, thành gánh nặng; cá giàu omega-3, tốt cho tim mạch nhưng không phải cứ ăn nhiều là có lợi.
Những nhóm người nên hạn chế ăn cá, thậm chí nên kiêng
Không phải ai cũng phù hợp với việc ăn cá hằng ngày; có ít nhất 5 nhóm đối tượng được khuyến cáo nên thận trọng hoặc hạn chế ăn cá. Người từng bị dị ứng với cá là nhóm đầu tiên: chỉ một miếng nhỏ cũng có thể gây ngứa, nổi mề đay, sưng môi, buồn nôn và trong trường hợp nặng là khó thở, phải cấp cứu. Với họ, kiêng hoàn toàn cá và đọc kỹ thành phần món ăn khi ăn ngoài là chuyện bắt buộc chứ không phải lựa chọn. Người mắc gout hoặc tăng axit uric cũng không nên ăn cá quá nhiều vì một số loại cá giàu purin; nếu lạm dụng, cơn gout có thể tái phát nặng, gây đau đớn. Ngoài ra, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cần hạn chế cá chứa nhiều thủy ngân; các bệnh nhân đang có vấn đề tiêu hóa, bệnh thận, gan hoặc phải kiểm soát nghiêm ngặt lượng đạm, chất béo, muối cũng phải tính toán kỹ trước khi thêm cá vào thực đơn.
4 loại cá nên tránh vì tăng nguy cơ ung thư khi ăn thường xuyên
Nguy hiểm ăn cá không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở loại cá lựa chọn. Một bác sĩ ung bướu đã cảnh báo danh sách 4 loại cá, ăn càng nhiều càng nhanh mắc ung thư. Thứ nhất là cá ướp muối, cá khô mặn: trong quá trình muối và phơi, nitrit sinh ra rất cao; khi vào dạ dày, nitrit kết hợp amin tạo nitrosamine – chất được xếp vào nhóm gây ung thư hàng đầu. Không phải ngẫu nhiên mà cá ướp muối phơi khô từ lâu đã bị xếp vào loại thực phẩm gây ung thư. Thứ hai là cá nướng cháy xém hoặc nướng trực tiếp trên lửa; tiêu thụ thường xuyên dạng cá cháy này làm tăng rủi ro ung thư dạ dày, đại trực tràng và gan. Danh sách đen còn bao gồm các sản phẩm cá bẩn chứa formol – loại hóa chất khi xâm nhập sẽ tàn phá hệ hô hấp, gây dị ứng nặng, tổn thương gan thận và làm tăng nguy cơ ung thư – cùng các loại cá biển sâu tích tụ hàm lượng thủy ngân cao.
Tín hiệu cảnh báo sau 6 tháng ăn cá gần như mỗi ngày
Những câu chuyện đời thực cho thấy ăn cá quá nhiều không hề vô hại. Một người đàn ông 62 tuổi họ Trương, sau khi nghỉ hưu, nghe bạn bè khuyên đã gần như ngày nào cũng ăn cá trong hơn nửa năm, từ cá kho, cá chiên đến cá muối, với kỳ vọng cải thiện mạch máu và tim mạch. Thế nhưng, sau 6 tháng ăn cá gần như mỗi ngày, kết quả kiểm tra sức khỏe cho thấy triglyceride của ông không giảm mà còn tăng nhẹ. Đây là lời nhắc rằng nếu chúng ta thêm cá nhưng không bớt đi các món nhiều năng lượng khác, lợi ích tim mạch khó mà đạt được. Trường hợp khác, một phụ nữ ngoài 50 tuổi thích ăn cá ướp muối phơi khô mỗi ngày để tiết kiệm thời gian nấu nướng; sau thời gian dài ăn cá muối quá mặn, bà xuất hiện tiêu chảy kéo dài, đau âm ỉ vùng bụng, tiểu ra máu và được chẩn đoán ung thư dạ dày giai đoạn 3 kèm suy thận. Những dấu hiệu như rối loạn tiêu hóa kéo dài, đau bụng âm ỉ, thay đổi nước tiểu hoặc xét nghiệm mỡ máu xấu đi là các cảnh báo không nên bỏ qua khi bạn duy trì chế độ cá hằng ngày.
Cách ăn cá an toàn: cân bằng lợi ích và rủi ro
Muốn tận dụng lợi ích của omega-3 mà tránh được nguy hiểm ăn cá, điều quan trọng là biết dừng ở mức hợp lý. Không cần biến việc ăn cá thành một “liệu trình dưỡng sinh” kéo dài nhiều tháng; chỉ cần xây dựng thói quen phù hợp. Ăn cá với lượng vừa phải – khoảng 2 khẩu phần mỗi tuần, ưu tiên cá béo và để cá thay thế các nguồn chất béo kém lành mạnh khác, thay vì cộng thêm vào khẩu phần vốn đã dư năng lượng. Hạn chế ăn cá muối, cá khô mặn, cá chiên ngập dầu hoặc cá nướng cháy xém; ưu tiên cá tươi, hấp, luộc, kho ít muối. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính nên tránh các loại cá biển sâu tích tụ nhiều thủy ngân và hỏi ý kiến bác sĩ khi cần. Ăn cá vốn là thói quen tốt cho sức khỏe, nhưng ăn đúng cách, chọn đúng loại mới là tận hưởng trọn vẹn món quà từ thiên nhiên, thay vì vô tình rước bệnh, mang ung thư vào người.
