Tập thể dục không giết người, nhưng coi thường dấu hiệu cảnh báo thì có
Những dấu hiệu nguy hiểm khi tập luyện là các triệu chứng bất thường về tim mạch, hô hấp hoặc ý thức xuất hiện trong hoặc sau vận động, báo hiệu cơ thể đang bị quá tải và có nguy cơ tử vong đột ngột khi tập nếu người tập không kịp dừng lại và được hỗ trợ y tế phù hợp. Khác với mệt mỏi bình thường, chúng thường đến đột ngột, dữ dội, và không giảm khi nghỉ ngắn. Đây không phải chuyện xa vời. Một huấn luyện viên thể hình ở London, nổi tiếng với lối sống lành mạnh và thân hình cường tráng, đã ngã gục vì ngừng tim đột ngột sau buổi tập cường độ cao giữa nắng nóng 35 độ C tại phòng gym không điều hòa. Một người đàn ông 48 tuổi, vốn chạy bộ sáng đều đặn, cũng tử vong ngay trên sân trường quen thuộc vì ngừng tim đột ngột khi đang chạy. Hai bi kịch cho thấy: khỏe, trẻ hay quen tập không đồng nghĩa với an toàn tập thể dục. An toàn không đến từ số buổi tập, mà từ cách bạn tôn trọng giới hạn cơ thể mình.
Ba nhóm dấu hiệu đỏ: thấy là phải dừng, không được cố thêm một phút
Nếu phải chọn một thứ bắt buộc phải thuộc lòng khi tập luyện, đó là ba nhóm dấu hiệu đỏ của bệnh tim mạch tập luyện – xuất hiện là phải dừng ngay. Một, các triệu chứng ở ngực và hô hấp: tức hoặc đau thắt ngực, hụt hơi, khó thở bất thường trong hoặc sau tập, khác hẳn cảm giác thở gấp do mệt. Hai, triệu chứng về tuần hoàn và nhịp tim: choáng váng, xây xẩm, muốn ngã, cảm giác tim đập dồn dập, bỏ nhịp hoặc tim đập loạn ngay cả khi đã nghỉ ngơi. Ba, dấu hiệu suy sụp toàn thân: mệt lả kéo dài, yếu rã, vã mồ hôi lạnh sau vận động, đặc biệt trong thời tiết oi nóng. Đây không phải những biểu hiện để “nghiến răng chịu cho qua”. Các bác sĩ nhấn mạnh, khi có đau ngực, chóng mặt, khó thở hay tim đập nhanh bất thường, buộc phải dừng tập ngay và ưu tiên an toàn hơn là thành tích.
Vì sao người khỏe vẫn tử vong đột ngột khi tập? Không phải chuyện xui rủi
Điều đáng sợ của tử vong đột ngột khi tập là nó thường xảy ra ở những người trông có vẻ rất khỏe. Huấn luyện viên Marco được xác định ngừng tim đột ngột vì một bệnh tim mạch tiềm ẩn chưa từng được phát hiện trước đó. Theo các chuyên gia tim mạch, nhiều người mang sẵn bệnh lý như cơ tim phì đại hoặc rối loạn nhịp tim bẩm sinh nhưng gần như không có triệu chứng khi nghỉ ngơi. Khi bước vào bài tập nặng, đặc biệt giữa nắng nóng, tim phải co bóp cực mạnh, trong khi cơ thể còn phải dồn máu ra da để tỏa nhiệt, khiến hệ tuần hoàn bị quá tải và dễ kích hoạt loạn nhịp chết người. Ở người đàn ông 48 tuổi, việc tập quá sức vào buổi sáng sớm, khi hệ tim mạch chưa kịp thích nghi, làm tăng nguy cơ tắc mạch, tăng huyết áp đột ngột hay nhồi máu cơ tim, nhất là nếu có bệnh nền mà không biết. Nói thẳng: không kiểm tra sức khỏe mà cứ lao vào bài tập nặng là đang đánh cược tim mình.
Quy tắc an toàn tập thể dục: bài bắt buộc cho người tập và huấn luyện viên
Muốn an toàn tập thể dục, bạn không cần triết lý cao siêu, chỉ cần kỷ luật với vài quy tắc đơn giản nhưng phải làm đến nơi đến chốn. Một, kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt tim mạch, trước khi bước vào chương trình cường độ cao hoặc giải chạy đường dài, để loại trừ dị tật tim bẩm sinh, xơ vữa mạch và các nguy cơ thầm lặng. Hai, không bao giờ bỏ qua khởi động và làm nguội: khởi động cho tim chuyển từ chế độ nghỉ sang vận động từ từ; kết thúc buổi tập phải giảm cường độ dần với đi bộ chậm, giãn cơ, tránh dừng đột ngột khiến máu dồn xuống chân, tụt lượng máu về tim và não, dễ ngất hoặc ngừng tim. Ba, chuẩn bị môi trường và dinh dưỡng: tránh tập quá nặng dưới oi nóng, bổ sung nước và điện giải đầy đủ để ổn định nhịp tim và hạn chế rối loạn khi vận động kéo dài, nhất là ngoài trời. Với huấn luyện viên, đây không chỉ là lời khuyên mà phải được xem như quy trình nghề nghiệp bắt buộc.
Khi nào phải dừng ngay và đi viện? Đừng đợi “xem sao”
Điểm khác nhau giữa một buổi tập sự cố và một ca tử vong đột ngột khi tập, nhiều khi chỉ là quyết định dừng lại sớm hơn vài phút. Nguyên tắc là: đau thắt ngực, khó thở dữ dội, chóng mặt, xây xẩm, buồn nôn, tim đập nhanh hoặc loạn trong khi cường độ không quá cao là tín hiệu phải dừng ngay lập tức, không tranh thủ thêm hiệp nào nữa. “Đừng vì nỗ lực hoàn thành mục tiêu hay áp lực từ bạn đồng hành mà phớt lờ những tín hiệu này”. Sau khi dừng, nếu triệu chứng không giảm nhanh hoặc nặng lên, cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, tuyệt đối không tự lái xe đi. Cuối cùng, hãy nhớ: mục tiêu của tập luyện là sống lâu hơn, khỏe hơn. Bỏ một buổi tập vì nghi ngờ vấn đề tim mạch không bao giờ là yếu đuối, đó là lựa chọn thông minh để còn tiếp tục tập trong nhiều năm nữa.
