Vỡ tử cung thai kỳ: biến chứng hiếm nhưng không được phép chủ quan
Vỡ tử cung thai kỳ là tình trạng thành tử cung bị nứt hoặc rách trong những tuần cuối thai kỳ hoặc khi chuyển dạ, làm nước ối, màng ối và thậm chí thai nhi thoát ra khỏi buồng tử cung, gây mất máu, suy thai và đe dọa trực tiếp tính mạng cả mẹ lẫn bé nếu không được chẩn đoán sớm và mổ cấp cứu kịp thời. Vấn đề nằm ở chỗ: đây là biến chứng sản khoa cực hiếm, nhưng một khi xảy ra thường rất nguy hiểm và diễn tiến nhanh, đặc biệt ở những phụ nữ có sẹo mổ cũ trên tử cung hoặc từng can thiệp phẫu thuật vùng tử cung. Sai lầm lớn nhất của cả thầy thuốc lẫn thai phụ là xem những cơn đau bụng bất thường như “đau chuyển dạ bình thường” và chậm đưa sản phụ đến cơ sở có khả năng cấp cứu sản phụ chuyên sâu.
Ca vỡ tử cung ở tuần 36: bài học đắt giá từ một biến chứng cực hiếm
Trường hợp thai phụ 28 tuổi, thai lần hai ở tuần 36 là minh chứng điển hình cho nguy cơ bị bỏ sót vỡ tử cung thai kỳ nếu chỉ nhìn vào những chỉ số ổn định. Người bệnh đau bụng quanh rốn và vùng vết mổ cũ, không ra máu âm đạo, không ra nước, huyết động ổn, tim thai tốt. Monitoring ghi nhận khoảng 2 cơn co tử cung nhưng cổ tử cung vẫn đóng, siêu âm ban đầu thấy thai ổn định, chưa phát hiện máu hay dịch trong ổ bụng. Nếu ê-kíp dừng lại ở đây và coi đó là đau chuyển dạ thông thường, rất có thể cả mẹ và bé đã mất cơ hội sống sót. Việc tiếp tục theo dõi sát diễn biến cơn đau, đánh giá lại sau 30–40 phút khi triệu chứng không thuyên giảm và lập tức hội chẩn đã làm nên khác biệt sinh tử.
Đau bụng không giảm, khối bất thường dưới góc gan: chìa khóa phát hiện biến chứng thai sản
Ở ca bệnh này, bước ngoặt xuất hiện khi bác sĩ khám lại và phát hiện một khối bất thường vùng góc gan. Siêu âm chuyên sâu cho thấy tim thai vẫn tốt nhưng lại có hình ảnh nước ối và màng ối thoát qua góc phải tử cung tạo thành túi dịch dưới góc gan. Đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy vỡ hoặc nứt tử cung, dù sản phụ vẫn tỉnh táo, không sốc, không chảy máu rầm rộ. Theo tôi, đây là minh chứng mạnh mẽ rằng phát hiện biến chứng thai sản không thể chỉ dựa vào một lần siêu âm “ổn” hay vài chỉ số huyết áp, mạch, tim thai bình thường. Chẩn đoán sớm thai phụ trong các tình huống nguy cơ bắt buộc phải dựa trên việc đặt từng triệu chứng vào toàn bộ bối cảnh: tiền sử mổ lấy thai, phẫu thuật chửa kẽ, đau khu trú vùng sẹo, đau kéo dài không đáp ứng, cùng hình ảnh bất thường trên siêu âm và monitoring theo dõi thai nhi liên tục.
Siêu âm, monitoring và mổ cấp cứu: chuỗi sống còn để cứu mẹ và bé
Từ lúc nghi ngờ vỡ góc phải tử cung ở thai 36 tuần, ê-kíp đã thống nhất chẩn đoán và chỉ định mổ lấy thai cấp cứu ngay, thay vì chờ thêm diễn biến nặng mới can thiệp. Khi mở bụng, bác sĩ rạch ngang đoạn dưới tử cung đưa bé trai nặng 3,1 kg ra ngoài an toàn. Sau đó kiểm tra thấy tại góc phải tử cung có ổ vỡ nham nhở dài khoảng 3cm, một phần bọc ối tràn hẳn ra ngoài qua vết nứt, trong khi vết mổ lấy thai cũ vẫn nguyên vẹn. Ê-kíp bóc rau, kiểm soát chảy máu, khâu phục hồi vị trí vỡ và bảo tồn trọn vẹn tử cung cho người mẹ trẻ. Theo tôi, đây là minh họa hoàn hảo cho nguyên tắc: chỉ khi chẩn đoán sớm, theo dõi thai nhi sát bằng monitoring và siêu âm, và mổ cấp cứu sản phụ đúng thời điểm thì mới bảo toàn được cả hai mạng sống trong tình huống vỡ tử cung.
Đối tượng nguy cơ và lời cảnh báo cho thai phụ có sẹo mổ tử cung
Các bác sĩ nhấn mạnh vỡ hoặc nứt tử cung là biến chứng sản khoa nguy hiểm, đặc biệt ở nhóm có tiền sử mổ lấy thai, phẫu thuật chửa kẽ hoặc các can thiệp khác trên tử cung. Điều này đồng nghĩa những thai phụ từng sinh mổ, đang mang thai lại (kể cả có ý định sinh thường sau mổ – VBAC), hoặc mang đa thai, thai to, cần phải cảnh giác hơn với mọi cơn đau bụng bất thường cuối thai kỳ. Không thể trấn an nhau bằng câu “tim thai vẫn tốt, huyết áp bình thường nên không sao”, bởi ca bệnh trên cho thấy đầy đủ những yếu tố “ổn định” đó vẫn đi kèm một vết vỡ tử cung dài 3cm. Quan điểm của tôi là: bất cứ sản phụ có nguy cơ, khi đau tại vùng sẹo mổ cũ, đau khu trú, đau không giảm sau nghỉ ngơi hoặc thuốc giảm đau, phải coi đó là tình huống khẩn và đến cơ sở có khả năng cấp cứu sản phụ, theo dõi thai nhi bằng monitoring và siêu âm chuyên sâu ngay lập tức.
