Muốn hiểu luật, trước hết phải nghe được và thấy gần gũi
Giáo dục pháp luật học đường là việc giúp học sinh hiểu quy định liên quan đến đời sống, nhận diện hành vi có thể gây hại hoặc vi phạm luật, đồng thời biết tìm cách bảo vệ bản thân. Ở các xã miền núi, biên giới Thanh Hóa, cách làm ấy phải tính đến khoảng cách ngôn ngữ và điều kiện tiếp cận thông tin của học sinh vùng cao. Một bộ phận các em là người dân tộc thiểu số, sống ở bản xa trung tâm và còn hạn chế khi tiếp nhận nội dung bằng tiếng phổ thông. Vì vậy, tại xã Mường Lý, nội dung tuyên truyền được trình bày bằng cả tiếng phổ thông lẫn tiếng Mông. Đây không phải chi tiết phụ về cách tổ chức: nếu học sinh chưa hiểu thông điệp, việc đọc quy định sẽ khó biến thành kỹ năng phòng tránh. Một buổi tuyên truyền tại địa phương thu hút 520 người, cho thấy nhu cầu tiếp cận kiến thức pháp luật không chỉ nằm trong phạm vi lớp học.

Tình huống thật giúp các em nhìn ra ranh giới
Nói luật bằng ngôn ngữ gần gũi là bước đầu; để kiến thức có ích, học sinh cần thử áp dụng vào những việc mình có thể gặp. Công an Thanh Hóa đưa các tình huống về bạo lực học đường, an toàn giao thông, ma túy và ứng xử trên mạng vào buổi tuyên truyền, để các em trao đổi và cân nhắc cách xử lý. Ở xã Yên Thắng, mô hình “Ngày Chủ nhật với pháp luật” bắt đầu từ ngày 29/3/2026, duy trì vào sáng Chủ nhật với khoảng 10–15 học sinh mỗi buổi. Thay vì đọc điều luật, người hướng dẫn nêu những câu chuyện như mâu thuẫn trên mạng xã hội dẫn đến xích mích ngoài đời. Từ câu trả lời của học sinh, cán bộ công an phân tích đâu là bất đồng cá nhân, đâu là hành vi có thể vượt giới hạn pháp luật. Cách học này đáng giá vì không chỉ nhắc các em điều gì bị cấm, mà còn tập cho các em dừng lại trước khi phản ứng.

Pháp luật cần được nhắc lại, không chỉ tổ chức một lần
Một buổi ngoại khóa có thể tạo chú ý, nhưng khó thay thế việc giáo dục pháp luật thường xuyên. Tại Mường Lát, nhà trường lồng ghép nội dung pháp luật vào dạy học và sinh hoạt; hiệu trưởng Nguyễn Văn Giang lưu ý nhiều học sinh ở bản xa có ít cơ hội tiếp cận thông tin, nên kiến thức cần được củng cố liên tục. Lý do càng rõ khi Trung tá Bùi Thanh Hà, Phó đội trưởng Phòng Cảnh sát Giao thông Công an tỉnh Thanh Hóa, nhận định học sinh còn hạn chế về nhận thức pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống thực tế. Vì thế, hiệu quả không nên chỉ đo bằng số buổi tổ chức, mà còn ở việc học sinh có nhận ra nguy cơ, biết tìm người hỗ trợ và tránh hành động bốc đồng hay không. Những cách làm linh hoạt tại Thanh Hóa đang hướng đến chính khả năng ấy, thay vì xem tuyên truyền là một hoạt động hoàn thành sau khi kết thúc buổi nói chuyện.

Từ nhà trường đến gia đình: cần một mạng lưới hỗ trợ
Cách làm ở Thanh Hóa nằm trong xu hướng rộng hơn: đưa pháp luật và trợ giúp pháp lý đến trường để học sinh, giáo viên và phụ huynh có nơi tiếp cận kiến thức, tư vấn khi nảy sinh vướng mắc. Sơn La đã triển khai mô hình kết hợp trợ giúp pháp lý với phổ biến pháp luật tại các cơ sở giáo dục, từ mầm non đến trung học phổ thông và trường nghề. Hoạt động gồm tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên, xây dựng đầu mối tư vấn trong trường và tổ chức trao đổi trực tiếp với học sinh, phụ huynh. Theo kết quả theo dõi tại tỉnh, số vụ bạo lực và xung đột học đường có xu hướng giảm qua các năm, trong khi nhiều học sinh biết tự bảo vệ, phản ánh hành vi không đúng và tìm đến đầu mối tư vấn khi gặp khó khăn. Bước tiếp theo là duy trì hướng dẫn định kỳ, tập huấn sâu hơn cho đầu mối trợ giúp pháp lý tại trường và phối hợp với luật sư, cán bộ tư pháp xã.

Hiểu luật phải đi cùng khả năng lên tiếng
Điểm thuyết phục nhất của những buổi học này không nằm ở việc học sinh nhớ được bao nhiêu điều khoản, mà ở khả năng nhận ra lúc nào mình hoặc bạn bè đang gặp nguy cơ và biết tìm sự giúp đỡ. Tiếng Mông giúp thông tin vượt qua rào cản ngôn ngữ; câu chuyện đời thực giúp các em tập phân biệt hành vi an toàn với phản ứng có thể làm sự việc nghiêm trọng hơn. Nhưng để tác động không dừng ở một buổi sinh hoạt, nhà trường cần duy trì nội dung trong giờ học và hoạt động thường kỳ, còn phụ huynh cần được tham gia vào mạng lưới tư vấn. Khi tuyên truyền pháp luật gắn với sự hỗ trợ cụ thể, pháp luật học đường mới trở thành công cụ tự bảo vệ chứ không chỉ là những quy định xa lạ. Đó là hướng đi nên được duy trì và mở rộng phù hợp với từng địa bàn.






