Từ cây cầu lịch sử đến tham vọng biểu tượng đô thị mới
Cầu Trà Khúc 1 là cầu vượt sông Trà Khúc nối phường Trương Quang Trọng và phường Nghĩa Lộ, đang được xây mới với kiến trúc bờ xe nước để vừa đáp ứng nhu cầu hạ tầng giao thông, vừa trở thành biểu tượng cảnh quan đô thị gắn với ký ức văn hóa của người dân Quảng Ngãi. Việc tỉnh khởi công cầu Trà Khúc 1 sáng 8/10 với tổng mức đầu tư 2.199 tỷ đồng từ ngân sách địa phương cho thấy đây không chỉ là một dự án hạ tầng đơn thuần, mà là lựa chọn mang tính tuyên ngôn về hướng phát triển đô thị của Quảng Ngãi. Trong bối cảnh cây cầu cũ xây từ năm 1964 đã xuống cấp, bị hạn chế tải trọng và không còn phù hợp với nhu cầu giao thông hiện nay, quyết định xây mới là bước đi bắt buộc nếu tỉnh muốn nâng cấp mạng lưới giao thông và hình ảnh đô thị. Câu hỏi không còn là “có nên xây cầu mới hay không”, mà là “cầu mới sẽ kể câu chuyện gì về thành phố bên sông Trà Khúc”.
Kiến trúc bờ xe nước: Khi ký ức nông nghiệp bước lên cầu treo tự neo
Điểm gây chú ý nhất của cầu Trà Khúc 1 là ba vòng thép lớn nối tiếp nhau giữa sông, gợi hình ảnh những bờ xe nước từng đưa nước từ sông vào ruộng – hình ảnh gắn chặt với đời sống nông nghiệp của Quảng Ngãi. Thay vì chọn một thiết kế cầu vượt sông Trà Khúc trung tính, tỉnh đã chấp nhận một ngôn ngữ kiến trúc mạnh, biến ký ức làng quê thành cấu trúc thép và bê tông. Ba vòng thép này đồng thời là một phần của kết cấu dây võng tự neo, lần đầu tiên được thiết kế và xây dựng tại Việt Nam, cho thấy tham vọng kỹ thuật song hành với tham vọng biểu tượng. Khác với cầu treo thông thường, dây chính không kéo về các khối neo bên ngoài mà truyền lực trở lại dầm, để chính cây cầu giữ hệ dây của mình. Đây là lựa chọn táo bạo: nếu làm tốt, cầu Trà Khúc 1 có thể trở thành ví dụ hiếm hoi ở Việt Nam nơi kiến trúc bờ xe nước không chỉ là trang trí, mà là linh hồn của cả kết cấu.
Quảng Ngãi hạ tầng: Cây cầu như trục xương sống cho không gian đô thị mới
Về quy mô, dự án cầu Trà Khúc 1 dài khoảng 830 m, trong đó phần cầu dài 577 m, rộng 28 m với 4 làn xe cơ giới, 2 làn hỗn hợp, vỉa hè và đài vọng cảnh. Đây là cấu hình cho thấy tỉnh nhìn cây cầu như một trục xương sống của không gian đô thị mới, chứ không chỉ là lối qua sông. Cầu được điều chỉnh lệch khoảng 11 độ về phía Đông so với cầu hiện hữu để giữ lại cây đa di sản ở phía Bắc – một chi tiết nhỏ nhưng nói lên cách quy hoạch tôn trọng ký ức và cảnh quan. Ở phía Nam, cầu kết nối khu vực vòng xoay Quang Trung – Bà Triệu – Hai Bà Trưng và có hầm chui tại đường Tôn Đức Thắng; phía Bắc nối các tuyến Trần Văn Trà, Hoàng Sa, Nguyễn Văn Linh và Tế Hanh kéo dài. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Tâm, hơn 2.000 tỷ đồng vốn đầu tư công giải ngân trong 18 tháng tới cùng thương mại, dịch vụ, du lịch hai bờ sông sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030.
Đóng cầu cũ, mở lối mới: Tác động thực tế lên người dân
Để thi công cầu Trà Khúc 1 mới, toàn bộ cầu và một phần đường dẫn hai đầu cầu hiện hữu sẽ bị đóng kín, không cho người và phương tiện qua lại. Các phương tiện qua sông sẽ được phân luồng lưu thông qua cầu Thạch Bích và cầu Trà Khúc 2 gần đó – một giải pháp hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chắc chắn sẽ làm thay đổi thói quen di chuyển của người dân trong ít nhất 18 tháng thi công. Ban quản lý đã mời các bên liên quan kiểm tra hiện trường, bàn phương án tổ chức giao thông trước khi đóng cầu, cho thấy nhận thức rõ ràng về rủi ro ùn tắc và an toàn. Việc đóng cầu tạo mặt bằng thi công rộng, giúp nhà thầu triển khai mố, trụ, hầm nút giao khác mức tại đường Tôn Đức Thắng, đảo giao thông và hoa viên mini ở bờ Bắc thuận tiện hơn, đồng thời di dời cáp ngầm, trạm biến áp 24 kV và hạ tầng cấp nước. Người dân sẽ phải chấp nhận bất tiện tạm thời để đổi lấy một trục giao thông và cảnh quan mới có khả năng định hình lại giá trị đất đai và nhịp sống hai bên sông.
Kết luận: Cây cầu kể câu chuyện nào về Quảng Ngãi?
Cầu Trà Khúc 1 mới, với tổng mức đầu tư 2.199 tỷ đồng và thời gian thi công dự kiến 18 tháng, là phép thử cho cách Quảng Ngãi dùng hạ tầng để kể câu chuyện về mình. Nếu chỉ nhìn đây như một cầu vượt sông Trà Khúc hiện đại, chúng ta sẽ bỏ lỡ tầng nghĩa quan trọng: ba vòng thép bờ xe nước là lời khẳng định rằng đô thị hóa không đồng nghĩa với việc xóa sạch ký ức nông nghiệp. Năm 2023, tỉnh quyết định xây lại cầu nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông theo quy hoạch, cải thiện năng lực vận tải và tăng cường kết nối từ cửa ngõ phía Bắc vào trung tâm đô thị. Nhưng tham vọng lớn hơn là biến trục cầu – đường – cảnh quan hai bờ sông thành biểu tượng mới, đủ sức nâng Quảng Ngãi lên vị thế một cực tăng trưởng của vùng. Thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc cây cầu có thực sự được sống trong đời sống người dân – như một lối đi tiện lợi, một không gian ngắm sông, và một hình ảnh mà họ tự hào nhận là của mình.
