Trường nội trú vùng biên: từ chính sách đến bước ngoặt cơ hội
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục liên cấp được xây dựng ngay tại xã biên giới để cung cấp nơi học tập, ăn ở và sinh hoạt tập trung, an toàn cho học sinh, đặc biệt là con em dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, nơi giao thông cách trở và điều kiện kinh tế còn nhiều thiếu thốn. Điểm cốt lõi của làn sóng xây dựng hạ tầng giáo dục biên giới không chỉ là thêm vài dãy phòng học mới, mà là quyết định thay đổi đường đời của hàng nghìn đứa trẻ. Những ngôi trường nội trú vùng biên đang được hoàn thiện, sẵn sàng đón học sinh trong năm học 2026-2027, thể hiện lựa chọn rõ ràng: đưa cơ hội học tập vùng sâu lên ngang hàng với vùng thuận lợi, thay vì chấp nhận khoảng cách ngày càng rộng giữa trẻ em miền núi và miền xuôi. Chính sách đặt trường phổ thông dân tộc ngay tại các xã biên giới là thông điệp mạnh mẽ rằng tri thức phải đến được tận nơi khó khăn nhất, chứ không chỉ dừng lại ở tuyến tỉnh, tuyến huyện.
Lạng Sơn: 4 trường nội trú vùng biên và bài kiểm tra về quyết tâm
Tại Lạng Sơn, việc gấp rút hoàn thành 4 trường nội trú vùng biên ở Mẫu Sơn, Quốc Khánh, Khuất Xá và Kiên Mộc là minh chứng cụ thể cho tinh thần biến chủ trương thành hành động. Các công trường phải xuyên lễ, chạy đua với thời tiết sau những đợt mưa lớn để kịp bàn giao trước ngày khai giảng, bởi chậm tiến độ đồng nghĩa với việc thêm một năm học sinh vùng biên phải chấp nhận lớp học tạm bợ hoặc đường đến trường đầy rủi ro. Điểm đáng nói là hạ tầng giáo dục biên giới ở đây được đầu tư bài bản: phòng học lắp tivi thông minh, bảng thông minh, máy tính, cùng khu nội trú, nhà ăn, sân trường và hệ thống giao thông kết nối. Quy mô 138 lớp với sức chứa 4.728 học sinh không chỉ là những con số ấn tượng, mà là lời khẳng định rằng vùng biên xứ Lạng được nhìn nhận như một không gian giáo dục tương lai, chứ không còn là vùng đệm bị bỏ quên. Khi chính quyền xã Quốc Khánh huy động khoảng 5.000 ngày công của lực lượng vũ trang, cán bộ và người dân để hoàn thiện công trình, đó là lúc trường học trở thành công việc chung của cộng đồng chứ không chỉ là dự án xây dựng.
Mường Khương: biểu tượng mới của trường phổ thông dân tộc nơi địa đầu
Trường phổ thông dân tộc nội trú TH và THCS Mường Khương không chỉ là một công trình mới, mà là biểu tượng của việc mở rộng cơ hội học tập vùng sâu lên một chuẩn mực khác. Được xây dựng trên khu đất gần 5 ha với 9 khối nhà, phòng học tiêu chuẩn, phòng STEM, 123 phòng nội trú khép kín, nhà ăn công nghiệp và sân thể thao, ngôi trường này cho thấy khi Nhà nước coi giáo dục vùng biên là ưu tiên, chất lượng hạ tầng có thể ngang với nhiều trường ở trung tâm. Sự kiện khánh thành diễn ra cùng lễ khai giảng năm học mới, với hơn 1.000 học sinh dân tộc Mông, Dao, Pa Dí, Tu Dí, Tày, Giáy tụ hội dưới tiếng trống trường vang giữa núi rừng Mường Khương, đã biến ngày tựu trường thành ngày hội của cả cộng đồng. Khi Thủ tướng khẳng định Đảng và Nhà nước ưu tiên nguồn lực cho giáo dục vùng sâu, vùng xa và biên giới, đó là lời cam kết chính trị cụ thể chứ không phải khẩu hiệu chung chung. Trường nội trú vùng biên Mường Khương vì thế trở thành “mái nhà thứ hai” nơi học sinh được học tập, rèn kỹ năng sống, tự lập và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên từ chính nơi địa đầu Tổ quốc.
Hạ tầng giáo dục biên giới: gieo niềm tin, thay đổi lựa chọn của gia đình
Điều dễ thấy nhất ở những ngôi trường nội trú vùng biên mới là sự thay đổi trong tâm thế của phụ huynh. Khi con cái có nơi học tập và nội trú ổn định, an toàn, chất lượng, nhiều gia đình vùng cao không còn phải cân nhắc giữa cho con nghỉ học để hỗ trợ việc nương rẫy hay để con tự đi bộ hàng chục cây số đến lớp. Việc hoàn thành công trình trước thềm năm học mới giúp giảm đáng kể gánh nặng đường xa cho học sinh bản xa, đồng thời cho cha mẹ yên tâm bám đất, giữ làng, góp phần giữ vững an ninh biên giới. Quan trọng hơn, hạ tầng giáo dục biên giới khang trang, đồng bộ gieo thêm niềm tin và ước mơ mới cho chính học sinh vùng biên. Trong mô hình nội trú, các em không chỉ học kiến thức mà còn được rèn nề nếp, kỹ năng, tinh thần kỷ luật và sự tự tin. Đó là những yếu tố để một đứa trẻ miền núi có thể bước ra khỏi vòng luẩn quẩn nghèo đói – lao động giản đơn – quay trở lại bản làng mà không mang theo tri thức mới. Khi trường trở thành không gian khuyến khích khát vọng, mỗi lớp học ở vùng sâu là một “xưởng” sản xuất tương lai khác biệt.
Không chỉ là năm học mới, mà là quỹ đạo phát triển mới cho vùng sâu
Chỉ còn ít ngày nữa, năm học 2026-2027 sẽ bắt đầu, và cùng với đó là lần vận hành đầu tiên của hàng loạt công trình trường nội trú vùng biên vừa được hoàn thiện. Từ Lạng Sơn đến Lào Cai, việc chuẩn bị được phối hợp đồng bộ giữa ngành giáo dục, chính quyền địa phương và các lực lượng vũ trang, đảm bảo điều kiện dạy học an toàn, ổn định dù các điểm trường nằm ở những khu vực xa xôi, khí hậu khắc nghiệt. Ở Mường Khương, lễ khai giảng còn được kết nối trực tuyến với các trường vùng biên khác, tạo nên mạng lưới tinh thần chung giữa các điểm tựa tri thức nơi địa đầu. Tuy nhiên, hạ tầng mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu đội ngũ giáo viên không tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy, nếu đời sống nội trú không được chăm lo đến từng bữa ăn, giấc ngủ, thì những khối nhà kiên cố sẽ bị sử dụng dưới tiềm năng của chúng. Bài toán đặt ra cho các địa phương là phải coi trường phổ thông dân tộc ở vùng biên như trung tâm chiến lược của phát triển kinh tế – xã hội dài hạn, chứ không như một dự án đã hoàn thành hồ sơ quyết toán. Khi đó, mỗi năm học mới ở biên giới sẽ không chỉ là thay sách giáo khoa, mà là tiến thêm một bước trên quỹ đạo phát triển mới của cả vùng sâu.
