Luật An toàn thực phẩm chuẩn bị “siết” giao đồ ăn trực tuyến
Quy định mới về minh bạch thông tin kinh doanh trên các ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến là tập hợp những yêu cầu bắt buộc đối với cơ sở bán thực phẩm qua app, buộc họ phải công khai tên, địa chỉ, giấy tờ pháp lý và hình ảnh nhận diện điểm kinh doanh, nhằm tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, bảo đảm an toàn thực phẩm app và bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số. Điểm mấu chốt không phải là thêm một lớp thủ tục hành chính, mà là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận bữa ăn đặt qua app: từ một món hàng vô danh thành sản phẩm gắn với một địa chỉ, một chủ cơ sở, một chuỗi trách nhiệm rõ ràng. Bộ Y tế đang soạn thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm để bổ sung các quy định đối với những ứng dụng giao đồ ăn như Shopee, Grab, đặt trong bối cảnh giao dịch đồ ăn trên nền tảng số tăng nhanh và nhiều mô hình kinh doanh mới chưa được luật cũ bao quát đầy đủ. Việc sửa đổi luật có thể được Quốc hội thông qua ngay kỳ họp tới, nghĩa là chẳng bao lâu nữa, giao đồ ăn trực tuyến sẽ không còn là “vùng xám” về an toàn thực phẩm như hiện nay.
Người bán phải công khai những gì khi bán đồ ăn qua app?
Dự thảo mới đặt ra một danh sách yêu cầu khá cụ thể cho các cơ sở bán đồ ăn qua ứng dụng, và đây là điểm sẽ làm thay đổi giao diện lẫn nội dung trên các app quen thuộc như Grab hay Shopee. Thứ nhất, cơ sở kinh doanh thực phẩm qua thương mại điện tử phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo pháp luật về thương mại điện tử và đồng thời công khai thông tin liên quan đến sản phẩm, gồm giấy đăng ký bản công bố hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm đối với nhóm phải công bố. Với sản phẩm phải xác nhận nội dung quảng cáo, phải đăng tải giấy xác nhận do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Thứ hai, đối với cơ sở dịch vụ ăn uống và cơ sở nhỏ lẻ có giao đồ ăn trực tuyến, bản cam kết an toàn thực phẩm phải thể hiện rõ địa điểm kinh doanh, tên chủ cơ sở, tên cơ sở, loại hình hoạt động và loại thực phẩm kinh doanh. Đáng chú ý, cơ sở có thể phải đăng hình ảnh biển hiệu hoặc mặt trước địa điểm kinh doanh lên nền tảng – một chi tiết nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong việc giúp người mua “nhìn thấy” bếp ăn phía sau gian hàng online.
Minh bạch thông tin: Lợi cho người dùng hơn là phiền phức
Từ lâu, thói quen đặt bữa sáng, cơm trưa, đồ uống trên app chủ yếu dựa vào hình ảnh món ăn, giá, khuyến mại và đánh giá sao, trong khi thông tin về nơi chế biến, điều kiện bếp hay hồ sơ pháp lý gần như vắng bóng. Đó là lý do không hiếm tháng nào trôi qua mà không xuất hiện tin tức về cơ sở cắt xén quy trình, gian dối trong kinh doanh thực phẩm. Các yêu cầu công khai thông tin kinh doanh đi thẳng vào khoảng trống này. Khi người bán đồ ăn qua app phải cung cấp “thông tin giúp người tiêu dùng nhận biết nơi sản xuất thực phẩm” cùng giấy tờ pháp lý liên quan, người mua không còn phải đặt cược sức khỏe vào vài bức ảnh đẹp và vài câu review ngắn. Nếu thông tin được chuẩn hóa và công khai, người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để lựa chọn, còn cơ quan quản lý dễ dàng truy xuất nguồn gốc và xử lý khi có vi phạm. Ở góc độ quyền lợi, đây là bước dịch chuyển rõ ràng từ “mua trong niềm tin mù mờ” sang “mua với dữ liệu đủ để tự bảo vệ mình” – và đó là bước đi cần thiết trong một thị trường giao đồ ăn trực tuyến ngày càng đông người dùng.
Quy định mới đặt trách nhiệm gì lên Grab, Shopee và các nền tảng?
Một điểm quan trọng của dự thảo – và cũng là điểm các nền tảng giao đồ ăn không thể bỏ qua – là việc làm rõ trách nhiệm của họ trong chuỗi an toàn thực phẩm app. Không còn chuyện nền tảng chỉ là “bên trung gian công nghệ” vô can khi có sự cố, bởi đơn hàng trên môi trường số luôn liên quan đồng thời đến người bán, nền tảng và đơn vị giao hàng. Theo đề xuất sửa đổi, các ứng dụng giao đồ ăn phải bắt buộc công khai thông tin chi tiết về người bán thực phẩm, bao gồm giấy đăng ký kinh doanh, các giấy chứng nhận cho phép kinh doanh đối với sản phẩm cụ thể, và thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh từ người giao hàng lẫn khách hàng về vấn đề liên quan đến thực phẩm. Người bán kinh doanh qua nền tảng thương mại điện tử trung gian phải cung cấp đầy đủ giấy tờ để nền tảng đăng tải. Điều đó có nghĩa hệ thống công nghệ trên các app sẽ phải được thiết kế để không chỉ xử lý đặt món, thanh toán, logistics, mà còn trở thành một lớp kiểm soát hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và giám sát an toàn thực phẩm – một bước nâng cấp trách nhiệm hơn là nâng cấp tính năng.
Người dùng nên làm gì trước khi luật có hiệu lực?
Luật chưa thông qua nhưng thói quen của người dùng có thể thay đổi ngay từ bây giờ. Khi biết sắp tới cơ sở bán đồ ăn qua app phải công khai thông tin kinh doanh – từ tên, địa chỉ đến biển hiệu, giấy tờ pháp lý – người tiêu dùng có thêm lý do để “đòi hỏi” sự minh bạch ngay trên màn hình đặt món. Bộ Y tế hiện đang lấy ý kiến cho dự thảo, và đây là giai đoạn mà tiếng nói của người sử dụng dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến nên được lắng nghe: chúng ta muốn thấy gì trên app, thông tin nào là hữu ích, kênh phản ánh nào là dễ dùng? Nếu các quy định được thiết kế đồng bộ, môi trường kinh doanh đồ ăn trên nền tảng số sẽ minh bạch hơn cho cả người tiêu dùng, cơ sở kinh doanh và nền tảng công nghệ. Thông điệp cuối cùng khá rõ: bữa ăn đặt qua app không còn là cuộc chơi “ai tiện thì thắng”, mà là cuộc chơi “ai minh bạch thì được tin”. Người dùng càng chủ động đọc, kiểm chứng và phản ánh, hệ sinh thái mới càng có cơ hội đi đúng hướng – đó là cách tốt nhất để bảo vệ người tiêu dùng trong thời đại ăn uống gắn liền với cú chạm màn hình.
