AI thực tiễn: “phao cứu sinh” cho doanh nghiệp siêu nhỏ Việt Nam
Chương trình đào tạo AI thực tiễn cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam là một sáng kiến hợp tác giữa tổ chức Kenan Foundation Asia và Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông – Đại học Thái Nguyên (ICTU), nhằm trang bị cho 18.700 doanh nghiệp các kỹ năng AI có thể ứng dụng trực tiếp vào vận hành hàng ngày, giúp tối ưu hoạt động, nâng cao năng suất và tăng năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số. Điểm đáng chú ý của dự án này nằm ở chỗ nó không coi AI như một khẩu hiệu chuyển đổi số SME mang tính hình thức, mà tập trung vào đào tạo AI doanh nghiệp nhỏ theo hướng thực chiến: làm sao để chủ hộ kinh doanh, hợp tác xã, MSME hiểu và dùng được công cụ ngay trên bàn làm việc. Ngày 12/8/2026, hai bên chính thức khởi động dự án “MSMEs Việt Bứt phá với Trí tuệ Nhân tạo”, đặt ra tham vọng tiếp cận tổng cộng 18.700 doanh nghiệp siêu nhỏ Việt Nam trong vài năm tới. Theo ông Richard Bernhard, trọng tâm của Kenan là “biến công nghệ trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp”, và việc trang bị kỹ năng AI thực tiễn được xem là con đường ngắn nhất để MSME không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua kinh tế số.
Vì sao đào tạo AI doanh nghiệp nhỏ phải bắt đầu từ vận hành hàng ngày
Sáng kiến này được triển khai trong khuôn khổ Chương trình AIM ASEAN và quỹ AI Opportunity Fund: Asia-Pacific, với sự hỗ trợ của Google.org và Ngân hàng Phát triển châu Á. Nếu nhìn bề nổi, đây chỉ là thêm một dự án quốc tế về chuyển đổi số SME. Nhưng ở tầng sâu, nó giải đúng nỗi đau lớn nhất của doanh nghiệp siêu nhỏ Việt Nam: thiếu kỹ năng AI thực tiễn gắn với công việc cụ thể. Ngay sau lễ khởi động, 292 doanh nghiệp MSMEs, hợp tác xã, hộ kinh doanh và sinh viên khởi nghiệp đã bước vào một ngày tập huấn AI thực hành do đội ngũ giảng viên nguồn của dự án trực tiếp giảng dạy. Khóa học không dừng ở lý thuyết về thuật toán hay mô hình, mà tập trung vào câu hỏi rất đời thường: dùng AI để xử lý nhân sự, marketing – bán hàng, tài chính – kế toán như thế nào để quy trình vận hành hoàn thiện hơn. Cách tiếp cận này cho thấy một nhận thức đúng: nếu AI không giúp chủ quán cà phê, xưởng may, cửa hàng tạp hóa tiết kiệm thời gian, giảm sai sót, bớt chi phí, thì mọi khẩu hiệu về kinh tế số chỉ là hình thức.
Kenan Foundation – ICTU: mô hình liên kết đáng tham khảo cho chuyển đổi số SME
Điểm khác biệt của dự án nằm ở cấu trúc đối tác: Kenan Foundation ICTU không đi một mình, mà đứng trên sự liên kết giữa tổ chức quốc tế, trường đại học và mạng lưới doanh nghiệp địa phương. Đây là mô hình mà nếu được nhân rộng, có thể trở thành khung chuẩn cho đào tạo AI doanh nghiệp nhỏ tại nhiều tỉnh, thành. Là đối tác triển khai tại Việt Nam, ICTU cam kết dùng năng lực đào tạo, nghiên cứu và kết nối doanh nghiệp để đưa chương trình AI quốc tế đến gần hơn với cộng đồng MSMEs. Như PGS.TS Phùng Trung Nghĩa nhấn mạnh, mục tiêu không chỉ là “đào tạo doanh nghiệp biết sử dụng AI”, mà là giúp họ hiểu cách lựa chọn, triển khai và khai thác AI để nâng cao năng suất, giảm chi phí và tạo giá trị mới. Ở góc độ chính sách, đây là lời nhắc thẳng thắn: nếu chỉ giao nhiệm vụ chuyển đổi số cho cơ quan nhà nước, thiếu sự tham gia của các trường đại học và tổ chức trung gian như Kenan, thì doanh nghiệp siêu nhỏ khó có cơ hội chạm được vào công nghệ theo cách thiết thực.
Tác động thực tế: từ một ngày tập huấn đến năng lực cạnh tranh dài hạn
Thành công thật sự của chương trình sẽ không nằm ở số lượng giấy chứng nhận, mà ở sự thay đổi trong thói quen dùng AI của doanh nghiệp siêu nhỏ Việt Nam. Ngay ở khóa đầu tiên, một số học viên đã nhìn thấy lộ trình áp dụng rất cụ thể: dùng AI cho tuyển dụng và quản lý nhân sự, tối ưu nội dung và chiến dịch marketing – bán hàng, chuẩn hóa báo cáo tài chính – kế toán. Đó là những điểm chạm rất thực, nơi mỗi giờ lao động tiết kiệm được đều chuyển hóa thành biên lợi nhuận. Về mặt chiến lược, việc đặt mục tiêu đào tạo 18.700 MSMEs tại Việt Nam gắn với kế hoạch hỗ trợ 100.000 MSMEs trên toàn ASEAN cho thấy đây không phải chiến dịch ngắn hạn mà là một hành trình xây dựng hệ sinh thái AI cho doanh nghiệp nhỏ trong khu vực. Khi kỹ năng AI thực tiễn trở thành năng lực cơ bản của MSME, khoảng cách cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp lớn trong nền kinh tế số sẽ được thu hẹp đáng kể. Nói cách khác, mỗi ngày tập huấn AI là một viên gạch cho nền móng năng lực cạnh tranh dài hạn của khối doanh nghiệp siêu nhỏ – lực lượng vốn chiếm tỷ trọng lớn nhưng thường bị bỏ quên trong các chiến lược công nghệ.
Kết luận: chuyển đổi số SME bắt đầu từ kỹ năng, không phải khẩu hiệu
Dự án “MSMEs Việt Bứt phá với Trí tuệ Nhân tạo” là minh chứng rằng chuyển đổi số SME không thể chỉ nói về nền tảng và chiến lược, mà phải đi từ kỹ năng AI thực tiễn gắn với công việc thường ngày. Việc Kenan Foundation Asia và ICTU cùng đặt mục tiêu đào tạo 18.700 doanh nghiệp siêu nhỏ Việt Nam cho thấy một lựa chọn đúng: tập trung vào khu vực yếu thế nhưng linh hoạt nhất của nền kinh tế. Nếu chương trình tiếp tục được duy trì chất lượng và mở rộng đúng nhịp, nó có thể trở thành hình mẫu cho cách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ bắt kịp xu hướng AI mà không bị choáng ngợp bởi thuật ngữ phức tạp. Thách thức phía trước là chuyển những buổi tập huấn một ngày thành thói quen ứng dụng AI dài hạn, có đo lường hiệu quả, có câu chuyện thành công cụ thể. Khi đó, câu chuyện không còn là “doanh nghiệp nhỏ có nên dùng AI hay không”, mà là “nếu không học và dùng AI, MSME sẽ chấp nhận bị tụt lại bao xa trong nền kinh tế số?”.
