Khi chiếc đồng hồ trở thành vé vào nhóm bạn
Đồng hồ trẻ em thông minh là thiết bị đeo kết hợp liên lạc, định vị và các tính năng số dành cho trẻ, giúp phụ huynh giữ liên hệ nhưng cũng có thể đưa quan hệ bạn bè lên một nền tảng riêng. Tiểu Thiên Tài, còn mang tên Imoo, cho thấy vì sao những tính năng tưởng như nhỏ ấy có sức nặng xã hội lớn: thương hiệu đứng thứ tư thế giới về smartwatch trong nửa đầu năm 2025, với 7% thị phần toàn cầu. Thuộc BBK Electronics, tập đoàn đứng sau Oppo, Vivo, OnePlus và Realme, hãng có vị thế áp đảo hơn nữa trong phân khúc nội địa: theo dữ liệu của 36Kr, Tiểu Thiên Tài chiếm 35,3% thị phần smartwatch trẻ em tại Trung Quốc trong sáu tháng đầu năm 2025, tăng 47,6% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là câu chuyện về thiết bị bán chạy. Nó là câu chuyện về việc một thương hiệu có thể trở thành chuẩn giao tiếp trong lớp học.
Kết bạn độc quyền biến sự phổ biến thành áp lực
Sức hút của đồng hồ không chỉ nằm ở gọi điện hay định vị. Trẻ có thể chạm đồng hồ để kết bạn, đăng trạng thái, nhận lượt thích và tương tác trong nhóm; nhưng các tính năng xã hội này không hoạt động đầy đủ với thiết bị của thương hiệu khác. Cơ chế kết bạn độc quyền vì thế tạo ra một ranh giới rất cụ thể: trẻ dùng cùng hãng dễ bước vào vòng giao tiếp của bạn bè hơn, còn trẻ dùng thiết bị khác có thể bị đứng ngoài những hoạt động số ấy. Một số mẫu cao cấp có giá hơn 2.000 nhân dân tệ, khiến quyết định mua càng khó xem là món đồ nhỏ trong gia đình. Theo ghi nhận của Sina News, một số phụ huynh nói họ mua Tiểu Thiên Tài chủ yếu vì lo con bị bỏ lỡ các hoạt động của bạn bè nếu dùng sản phẩm khác. Đó là áp lực mua sắm không đến từ quảng cáo, mà từ nỗi sợ con bị cô lập.
Vòng lặp này có lợi cho thương hiệu: trẻ đang dùng đồng hồ có động lực rủ bạn bè tham gia để duy trì kết nối, còn mỗi người dùng mới lại làm lựa chọn khác thương hiệu kém thuận tiện hơn. Với người lớn, đổi thiết bị thường là so sánh tính năng và giá; với trẻ, việc đổi còn có thể đồng nghĩa mất danh sách bạn bè, lịch sử tương tác và điểm tích lũy. Khi chi phí chuyển đổi được tính bằng cảm giác thuộc về một nhóm, quyền lựa chọn của gia đình bị thu hẹp. Không nên quy trách nhiệm cho trẻ vì muốn theo kịp bạn bè: đó là phản ứng dễ hiểu ở lứa tuổi coi sự chấp nhận của bạn cùng lớp là quan trọng.
An toàn có giá trị, nhưng hệ sinh thái đóng cần giới hạn
Không nên vì tranh cãi mà phủ nhận ích lợi thực tế của smartwatch trẻ em. Liên lạc nhanh và định vị có thể giúp cha mẹ yên tâm hơn khi con tự đi học hoặc tham gia hoạt động ngoài gia đình. Nhưng tiện ích ấy không thể là lý do để mặc nhiên chấp nhận một mạng xã hội đóng, nơi khả năng kết nối phụ thuộc vào việc cả nhóm cùng mua một thương hiệu. Khi lượt thích và danh sách bạn bè trở thành thước đo vị thế, chiếc đồng hồ có thể mang thêm áp lực mà trẻ chưa đủ khả năng nhận diện hay tự kiểm soát. Bài toán hợp lý không phải chọn giữa an toàn và quyền kết nối: thiết bị cần làm tốt cả hai mà không biến tình bạn thành công cụ giữ chân khách hàng.
Trước tranh cãi về áp lực đồng trang lứa và quyền lựa chọn, Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn bắt buộc mới về an toàn đồng hồ trẻ em, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Quy định yêu cầu thiết bị hỗ trợ trao đổi số điện thoại và biệt danh giữa các thương hiệu, nhưng điều đó chưa đồng nghĩa mọi tính năng xã hội, danh sách bạn bè hay lượt thích phải được mở xuyên hệ sinh thái. Theo thông tin Sina News dẫn từ bộ phận chăm sóc khách hàng Tiểu Thiên Tài, hãng chưa nhận được thông báo về kế hoạch mở tính năng kết bạn xuyên thương hiệu. Vì vậy, phụ huynh nên cân nhắc đồng thời nhu cầu liên lạc, định vị, quyền riêng tư và mức độ phụ thuộc vào một nền tảng. Kết luận cần rõ ràng: kết nối an toàn là lợi ích đáng giữ, còn độc quyền khiến trẻ sợ mất bạn không nên trở thành tiêu chuẩn mặc định của đồng hồ trẻ em.
