Triển lãm ảnh Moments and Life: nhiều hơn một sự kiện dành cho người cao tuổi
Triển lãm ảnh Moments and Life là hoạt động nghệ thuật do Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM tổ chức nhằm tôn vinh đam mê sáng tạo của các nhiếp ảnh gia cao tuổi, thông qua 93 tác phẩm ghi lại khoảnh khắc cuộc sống, con người, quê hương và những đổi thay của xã hội, đồng thời khẳng định di sản qua ảnh có thể được tiếp tục vun đắp ở bất kỳ độ tuổi nào. Điều đáng nói là triển lãm không dừng ở việc trưng bày ảnh đẹp. Nó đặt một câu hỏi rõ ràng với người xem: chúng ta đang nhìn người cao tuổi như nguồn cảm hứng sống, hay chỉ như những nhân vật cần chăm sóc? Việc chọn mốc 1-10 để hưởng ứng Ngày Quốc tế Người cao tuổi cho thấy thông điệp chủ đạo: người già không lùi lại phía sau đời sống nghệ thuật, họ bước tiếp bằng chính đôi chân nhiếp ảnh. Từ góc nhìn đó, Moments and Life là lời biện hộ mạnh mẽ cho giá trị của kinh nghiệm trường đời trong nhiếp ảnh. Những bức ảnh không phô diễn kỹ thuật, mà phô bày cách các tác giả đã sống, đã đi, đã nhớ và đã chọn giữ lại điều gì cho thế hệ sau.
27 năm hành trình của Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM
Nếu chỉ nhìn triển lãm như một sự kiện đơn lẻ, ta sẽ bỏ qua lớp trầm tích quan trọng: 27 năm xây dựng cộng đồng nhiếp ảnh gia cao tuổi. Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM được thành lập ngày 19-5-1999, quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ, trong đó có những người từng trải qua hai cuộc kháng chiến và dùng máy ảnh để ghi lại con người, vùng đất, sự kiện, những dấu mốc lịch sử của đất nước. Trung bình tuổi của các thành viên là 73, có người 85, 94 tuổi nhưng vẫn tiếp tục cầm máy, đi thực địa, ghi lại khoảnh khắc cuộc sống như một cách kết nối với đời sống hôm nay. Đây không chỉ là một câu lạc bộ nghệ thuật; nó vận hành như một cuốn biên niên sử sống động, nơi mỗi chuyến đi Nha Trang, Bình Dương, Hà Tiên hay những góc phố Sài Gòn đều trở thành chương mới của ký ức tập thể. Hành trình 27 năm cho thấy một sự kiên trì hiếm có: thay vì để ký ức phai dần, các nhiếp ảnh gia cao tuổi chọn ghi dấu nó bằng ảnh, biến trải nghiệm cá nhân thành di sản chung.
93 tác phẩm, 24 nhiếp ảnh gia cao tuổi: đam mê không có tuổi
Triển lãm ảnh Moments and Life năm nay giới thiệu 93 tác phẩm của 24 thành viên câu lạc bộ, khắc họa đa dạng góc nhìn về con người, quê hương, đời sống và những biến đổi kinh tế – xã hội ở TP.HCM cũng như nhiều vùng miền khác. Con số 93 không chỉ là dữ liệu; nó là minh chứng hữu hình cho sức làm việc của một nhóm nghệ sĩ mà tuổi đời đã cao nhưng năng lượng sáng tạo vẫn bền bỉ. Trong lời chia sẻ của nhiếp ảnh gia Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ, câu nói "Ở tuổi 75, tôi vẫn đi sâu vào hang Sơn Trà ở Hà Tiên, vẫn sáng tác" cho thấy đam mê đối với nhiếp ảnh không suy giảm theo tuổi tác, mà càng được tôi luyện bởi kinh nghiệm. Ở đây, chụp ảnh không còn là cuộc đua thiết bị hay kỹ xảo, mà là hành trình ghi lại khoảnh khắc cuộc sống, từ phiên chợ cá sớm, xưởng gốm trong lò nung nóng đỏ, đến các con đường đô thị đang đổi thay từng ngày. Nhìn 93 bức ảnh, ta dễ dàng nhận ra một điểm chung: mỗi khung hình là một lát cắt thời gian, một lựa chọn có ý thức về "điều đáng lưu giữ" trong dòng chảy đời sống.
Khi ký ức trở thành di sản qua ảnh
Điểm làm Moments and Life khác với nhiều triển lãm ảnh nằm ở cách các tác giả đối xử với thời gian. Với họ, mỗi lần bấm máy không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà là một hành động lưu giữ ký ức, ghi dấu dòng chảy năm tháng và kể lại câu chuyện đời sống cho mai sau. Mỗi bức ảnh, vì thế, là sự kết hợp giữa khoảnh khắc nhìn thấy và lớp ký ức lâu năm của người chụp. Nhiếp ảnh gia 94 tuổi Phạm Đức Chinh khẳng định: "Mỗi tấm ảnh lưu giữ một khoảnh khắc, đồng thời là một phần ký ức của người cầm máy". Câu nói này gợi rõ chức năng di sản qua ảnh: ảnh không chỉ lưu giữ hình ảnh bề mặt, mà mang theo cảm xúc, trải nghiệm, cả những điều không thể diễn đạt bằng lời. Khi các nhiếp ảnh gia cao tuổi tiếp tục chụp, họ đang mở rộng bộ nhớ chung của cộng đồng – thêm hình ảnh về con người, về những vùng đất đã đi qua, về những thay đổi xã hội mà họ trực tiếp chứng kiến. Từ góc độ người xem, triển lãm buộc chúng ta phải nhìn ảnh không như đồ trang trí, mà như một kho lưu ký, nơi ký ức cá nhân được ghi lại và trao cho thế hệ sau.
Ý nghĩa xã hội của Moments and Life: nhìn lại để bước tiếp
Moments and Life được tổ chức nhân Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1-10, nhưng tác động của nó vượt xa phạm vi một ngày kỷ niệm. Sự kiện thu hút giới chuyên môn lẫn công chúng, bởi nó gợi ra một câu hỏi xã hội rất cụ thể: chúng ta muốn người cao tuổi giữ vai trò gì trong đời sống văn hóa? Khi những nghệ sĩ ở tuổi 80, 90 vẫn lặng lẽ đi chụp, họ đang cho thấy một mô hình trưởng thành: tuổi già có thể là giai đoạn dày đặc sáng tạo, chứ không phải đoạn kết. Theo đại diện Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi TP.HCM, với những người gắn bó lâu năm với nhiếp ảnh, mỗi lần bấm máy là cách họ lưu giữ ký ức, kể câu chuyện về con người và cuộc sống, từ đó truyền lại những giá trị sống cho thế hệ sau. Chính ở điểm này, triển lãm trở thành dịp để nhiều thế hệ thành viên nhìn lại chặng đường đã qua, tri ân lớp đàn anh, và tiếp tục lan tỏa tình yêu với nhiếp ảnh, với con người và cuộc đời. Kết lại, Moments and Life không chỉ cho thấy ảnh đẹp, mà nhắc chúng ta rằng di sản văn hóa không sinh ra từ những chính sách lớn lao, mà từ từng khoảnh khắc được nâng niu và lưu giữ bởi những người kiên trì cầm máy suốt đời.
