Thu hồi số công bố mỹ phẩm là gì và chuyện gì đã xảy ra với M.O.I?
Thu hồi số công bố mỹ phẩm là thủ tục quản lý trong đó cơ quan nhà nước hủy hiệu lực tiếp nhận hồ sơ công bố một sản phẩm, thường theo đề nghị của doanh nghiệp khi sản phẩm dừng sản xuất hoặc kinh doanh, nhưng việc này không chấm dứt nghĩa vụ pháp lý về an toàn sản phẩm đã từng lưu hành trên thị trường. Mới đây, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã ban hành quyết định thu hồi số tiếp nhận Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm của nhiều doanh nghiệp, trong đó có 40 sản phẩm của thương hiệu M.O.I Cosmetics, đã gây ra không ít xôn xao dư luận. Đại diện M.O.I Cosmetics khẳng định việc thu hồi được thực hiện trên cơ sở đề nghị tự nguyện của doanh nghiệp. Nói cách khác, đây là bước “dọn dẹp” hồ sơ khi thương hiệu dừng các dòng sản phẩm cũ chứ không phải lệnh cưỡng chế vì vi phạm chất lượng.
Thu hồi hành chính khác gì với thu hồi vì vi phạm an toàn?
Trọng tâm cần hiểu rõ trong vụ thu hồi mỹ phẩm M.O.I Cosmetics là: đây là thu hồi hành chính, không phải thu hồi vì phát hiện chất cấm hay sai phạm chất lượng. Theo quy định tại điểm i, khoản 1, Điều 46 Thông tư 06/2011/TT-BYT, khi doanh nghiệp không còn nhu cầu tiếp tục kinh doanh các dòng sản phẩm cũ hoặc phiên bản giới hạn, họ được quyền chủ động đề nghị thu hồi số công bố. Việc M.O.I Cosmetics chủ động rút 40 số công bố sản phẩm được cơ quan quản lý xem là thủ tục hành chính đúng luật khi dừng sản xuất các dòng hàng cũ. Đây là điểm phải nói thẳng: thu hồi số công bố không đồng nghĩa “thú tội” về chất lượng, mà là công cụ để làm sạch danh mục sản phẩm đang lưu thông, giúp cơ quan quản lý có bức tranh chính xác hơn về thị trường.
PIF – “trái tim” của sản phẩm và nghĩa vụ 3 năm sau khi dừng bán
Dù số công bố đã bị thu hồi, quy định mỹ phẩm Việt Nam không cho phép doanh nghiệp “đem con bỏ chợ”. Khoản 4, Điều 48 Thông tư 06/2011/TT-BYT yêu cầu tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường phải lưu giữ Hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF) tối thiểu 3 năm kể từ khi lô sản xuất cuối cùng được đưa ra thị trường và phải xuất trình khi cơ quan chức năng yêu cầu. PIF được coi là “trái tim” của mỗi sản phẩm vì chứa toàn bộ dữ liệu về thành phần định tính, định lượng, tiêu chuẩn nguyên liệu; quy trình sản xuất đạt chuẩn CGMP-ASEAN; kết quả đánh giá an toàn và thông tin về tác dụng không mong muốn. Nhờ đó, dù sản phẩm đã dừng kinh doanh, cơ quan quản lý vẫn có thể hậu kiểm bất cứ lúc nào để đối chiếu và xác minh tính an toàn các lô hàng đã lưu hành.
Tuân thủ thủ tục chưa đủ, doanh nghiệp còn trách nhiệm với người dùng
Điểm dễ bị lầm tưởng là: khi không còn bán sản phẩm, doanh nghiệp đã “hoàn thành nhiệm vụ”. Trên thực tế, việc thu hồi số công bố chỉ là một lát cắt trong bức tranh tuân thủ pháp lý, còn trách nhiệm công ty với người tiêu dùng vẫn kéo dài. Theo Hiệp định mỹ phẩm ASEAN, doanh nghiệp phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính an toàn, hiệu quả và chất lượng sản phẩm đưa ra thị trường. Như vậy, dù các dòng son Limited hay sản phẩm dưỡng da của M.O.I Cosmetics đã rời khỏi danh mục kinh doanh, “vòng đời” trách nhiệm của doanh nghiệp vẫn chưa kết thúc. Họ phải lưu PIF, chấp nhận hậu kiểm, xử lý khiếu nại, và bồi thường thiệt hại nếu có, theo đúng quy định pháp luật. Câu chuyện thu hồi hành chính vì thế không hề là “tấm vé miễn trách nhiệm”, mà là khởi đầu cho giai đoạn hậu kiểm kéo dài.
Người tiêu dùng cần làm gì khi mua hoặc đang dùng mỹ phẩm đã ngừng kinh doanh?
Với người tiêu dùng, danh sách thu hồi mỹ phẩm thường gây tâm lý hoang mang, nhất là khi thấy tên thương hiệu quen thuộc. Điều cần nhấn mạnh là: việc công khai các quyết định này là bước minh bạch hóa thị trường, giúp người mua kiểm tra xem sản phẩm mình dùng còn đang được kinh doanh hay đã rút số công bố. Nhờ quy định lưu trữ PIF ít nhất 3 năm, người dùng vẫn có quyền yêu cầu doanh nghiệp giải thích, tiếp nhận phản ánh về phản ứng phụ, và chịu trách nhiệm bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại. Minh bạch thông tin trở thành “lá chắn mềm” cho người tiêu dùng: họ được biết sản phẩm có hồ sơ pháp lý rõ ràng hay không, đồng thời biết mình không bị bỏ rơi kể cả khi sản phẩm đã ngừng bán. Điều này biến thu hồi hành chính từ một tin “đáng sợ” thành cơ hội tăng cường bảo vệ sức khỏe.
