Đánh giá để nâng chuẩn, không chỉ để thêm sao
Đánh giá sản phẩm OCOP là quá trình hội đồng xem xét hồ sơ và thực tế sản xuất để phân hạng sản phẩm theo tiêu chí, trong đó quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng quyết định mức độ đáp ứng. Với Quảng Ngãi, thông điệp của đợt đầu năm 2026 khá dứt khoát: không lấy số sản phẩm được công nhận làm thước đo thành công, mà phải nâng giá trị thực của từng sản phẩm. Sáng 13/11, Hội đồng tỉnh đánh giá các sản phẩm tiềm năng đạt OCOP 3–4 sao; chiều cùng ngày, hội đồng tiếp tục phiên làm việc cuối để hoàn tất đợt đánh giá, phân hạng. Tổng cộng có 57 sản phẩm của 28 chủ thể thuộc 16 địa phương cấp xã, gồm thực phẩm, đồ uống và thủ công mỹ nghệ. Quy mô này đáng chú ý, nhưng điều quan trọng hơn là cách hội đồng đặt tiêu chuẩn: mỗi mức sao cần phản ánh năng lực sản xuất và khả năng đứng vững trên thị trường, không phải chỉ là một danh hiệu.
Điểm nghẽn nằm ở câu chuyện và khác biệt
Trong 57 sản phẩm được xem xét, 10 sản phẩm có tiềm năng nâng từ 3 lên 4 sao, còn 47 sản phẩm hướng tới mức 3 sao. Nhiều sản phẩm tận dụng tốt nguyên liệu địa phương, duy trì quy trình ổn định và có hương vị riêng; đó là nền tảng cần thiết, nhưng chưa đủ để tạo lợi thế lâu dài. Lãnh đạo ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng, Hồ Trọng Phương nhìn nhận một số sản phẩm còn thiếu chiều sâu trong câu chuyện và định vị, chưa làm nổi bật giá trị văn hóa, lịch sử, bản sắc địa phương. Mẫu mã hoặc tính năng tương đồng hàng phổ thông cũng khiến sản phẩm khó tạo nét riêng. Vì vậy, chất lượng sản phẩm OCOP không thể chỉ được hiểu là làm ra hàng hóa ổn định; sản phẩm còn cần lý do thuyết phục để người mua nhận ra nguồn gốc, giá trị và điểm khác biệt của nó.
Thước đo phải là thị trường và năng lực sản xuất
Hội đồng chấm theo các tiêu chí, đặc biệt chú ý quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời ưu tiên sản phẩm được thị trường đón nhận và có sức cạnh tranh. Cách tiếp cận này hợp lý: sao OCOP chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng ổn định, thương hiệu được quản trị chuyên nghiệp và nhu cầu mua hàng thực tế. Đến nay, Quảng Ngãi có 521 sản phẩm OCOP còn thời hạn: 51 sản phẩm 4 sao, 468 sản phẩm 3 sao và 2 sản phẩm đạt 5 sao cấp Trung ương. Nền tảng đã rộng, nhưng con số lớn không tự động bảo đảm sức bán. Với người tiêu dùng, việc cải thiện chất lượng, bao bì, nhãn mác và nhận diện thương hiệu giúp lựa chọn rõ ràng hơn; với chủ thể sản xuất, câu chuyện bản địa có sức thuyết phục chỉ khi được nâng đỡ bằng sản phẩm đáng tin cậy và khác biệt.
Nâng hạng phải đi cùng giá trị bền vững
Bước tiếp theo của OCOP Quảng Ngãi không nên là tìm cách tăng nhanh số lượng sản phẩm gắn sao. Hội đồng định hướng rà soát sản phẩm hiện có lẫn sản phẩm tiềm năng, ưu tiên những mặt hàng có thị trường và khả năng cạnh tranh, đồng thời tập trung hỗ trợ nâng sản phẩm từ 3 lên 4 sao, từ 4 lên 5 sao. Đó là hướng đi có trọng tâm hơn dàn trải nguồn lực cho các hồ sơ chỉ đủ điều kiện tối thiểu. Muốn chủ trương này thành kết quả, việc nâng hạng cần gắn với cải tiến mẫu mã, làm rõ bản sắc văn hóa và mở rộng kênh tiêu thụ, chứ không dừng ở buổi chấm điểm. Khi người mua có thể nhận diện sản phẩm, tin vào chất lượng và tìm thấy hàng ngoài phạm vi địa phương, chương trình mới tạo thêm giá trị cho kinh tế nông thôn. Quảng Ngãi đang chọn đúng ưu tiên: ít chạy theo thành tích hơn, nhiều đầu tư hơn vào năng lực cạnh tranh thực chất.
