Từ cuộc đua điểm số tới yêu cầu “dạy thật, học thật”
Chủ trương bỏ chỉ tiêu điểm số và tỷ lệ học sinh khá, giỏi, đồng thời coi chất lượng giáo dục thực tế là thước đo chính, là bước chuyển hướng quan trọng trong cải cách giáo dục Việt Nam nhằm chấm dứt tình trạng chạy theo thành tích, giảm áp lực học tập học sinh và khôi phục sự trung thực trong dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định 2758 về Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục, áp dụng từ năm học 2026-2027. Điều đáng nói là tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” được đặt làm yêu cầu xuyên suốt, thay thế cho lối đánh giá thiên về báo cáo đẹp. Khi chính cơ quan quản lý thừa nhận không thể tiếp tục “đánh đổi chất lượng lấy những con số đẹp”, đó không chỉ là một thông điệp chính trị mà là lời cảnh báo nghiêm khắc gửi đến toàn bộ hệ thống nhà trường.
Bỏ chỉ tiêu điểm số: Cú đánh thẳng vào bệnh thành tích
Nhà trường không còn được giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số hoặc tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên nữa. Quy định tưởng như kỹ thuật này thực chất là cú đánh thẳng vào gốc rễ bệnh thành tích: áp lực phải đạt tỷ lệ giỏi cao đã khiến nhiều nơi nới lỏng đánh giá, nâng điểm và bóp méo năng lực thật của học sinh. Khi bỏ chỉ tiêu điểm số, các con số phần trăm học sinh khá, giỏi trên báo cáo sẽ mất dần ý nghĩa thi đua, buộc nhà trường quay về với câu hỏi cốt lõi: học sinh có tiến bộ thật hay không. Chương trình hành động nhấn mạnh rằng các tiêu chí, chỉ số đánh giá phải phản ánh đúng chất lượng và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, “đi vào bản chất chứ không đi vào thành tích”. Nói cách khác, chất lượng thực – không phải số lượng danh hiệu – trở thành chuẩn đo lường mới. Nếu các trường vẫn cố tô hồng báo cáo, lãnh đạo và quản lý sẽ phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả kiểm tra, đánh giá và thi cử.
Giảm hồ sơ, phong trào hình thức để trả lại thời gian cho việc dạy học
Một điểm đáng chú ý là việc siết kỷ cương không đi kèm tăng sổ sách. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào thi đua; những hoạt động không thiết thực hoặc gây áp lực thành tích phải được tinh gọn, thậm chí bãi bỏ. Đây là bước đi tỉnh táo: nếu chống bệnh thành tích mà tạo thêm lớp thủ tục, phong trào, giáo viên sẽ tiếp tục bị hút vào giấy tờ thay vì chuyên môn. Việc báo cáo, thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số, theo nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần” để dùng cho nhiều mục đích. Cán bộ quản lý có trách nhiệm bảo vệ thời gian làm chuyên môn của nhà giáo, tạo điều kiện để giáo viên tập trung nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và hỗ trợ học sinh. Nếu các sở và trường thực hiện đúng tinh thần này, cải cách giáo dục Việt Nam mới có cơ hội đi từ khẩu hiệu xuống lớp học, nơi mỗi giờ lên lớp ít bị “cắt vụn” bởi phong trào và thi đua hình thức.
Chất lượng giáo dục thực tế và thay đổi cách đánh giá học sinh, giáo viên
Điểm quan trọng nhất của chính sách mới là đặt chất lượng giáo dục thực tế làm trung tâm. Việc đánh giá phải dựa trên sự tiến bộ thực chất của từng học sinh, thay vì chạy theo tỷ lệ hoàn thành hoặc danh hiệu thi đua. Sự tiến bộ thực sự của người học – chứ không phải điểm số – được khẳng định là thước đo chính. Điều này buộc giáo viên chuyển trọng tâm từ “luyện điểm” sang bồi dưỡng năng lực, phẩm chất và hỗ trợ học sinh yếu. Hướng dẫn kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông sẽ được ban hành theo hướng thực chất, khách quan, công bằng, phù hợp với bối cảnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Với người học, yêu cầu là học thật để có tri thức thật, năng lực thật; trung thực trong kiểm tra, thi cử và không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật chấm điểm, mà là thiết lập một văn hóa trung thực, nơi đạo văn, làm thay, gian lận công nghệ bị coi là đi ngược giá trị cốt lõi của nhà trường. Theo lộ trình, đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương sẽ được áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng.
Giảm áp lực học tập học sinh và điều kiện để chính sách không biến dạng
Khi xã hội và gia đình quá kỳ vọng vào điểm số, rất khó có một nền giáo dục thực chất; điểm số không nên trở thành cuộc đua giữa học sinh hay áp lực phải đáp ứng mong đợi của cha mẹ. Chính sách bỏ chỉ tiêu điểm số và cắt giảm cuộc thi, phong trào hình thức – những yếu tố gây áp lực thành tích rõ rệt – là cơ hội để học sinh học với mục tiêu hiểu và vận dụng, thay vì chỉ cố đạt điểm cao. Ngay trong tháng 9/2026, các đơn vị, sở và cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai; rà soát, loại bỏ những kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào hình thức, gây áp lực thành tích. Tuy nhiên, chính sách sẽ dễ bị biến dạng nếu vẫn giữ tư duy “báo cáo cho đẹp”. Để đến năm 2035, văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận và tin tưởng, cần thêm ba điều kiện: quản lý giáo dục phải dám chấp nhận kết quả chưa đẹp trong ngắn hạn; nhà trường phải từ chối mọi yêu cầu nâng điểm, hợp thức hóa thành tích; còn phụ huynh phải chấp nhận nhìn vào hành trình tiến bộ của con, thay vì so sánh bảng điểm. Khi ba phía cùng thay đổi, bỏ chỉ tiêu điểm số sẽ không chỉ là một câu chữ trong văn bản, mà là bước rũ bỏ lâu dài tâm lý chạy theo thành tích.
