Vệt sáng bất ngờ khiến nhiều người chú ý
Quả cầu lửa là sao băng đặc biệt sáng, hình thành khi một thiên thạch tương đối lớn lao vào khí quyển Trái Đất, phát sáng lâu và rõ hơn sao băng thông thường. Tối 1/11, vệt sáng trắng xanh kéo dài xuất hiện trên bầu trời miền Bắc, được người dân ở nhiều tỉnh thành ghi nhận. Video từ camera hành trình, camera an ninh và điện thoại sau đó lan truyền rộng trên mạng xã hội, kéo theo không ít suy đoán về một vật thể lạ. Những gì camera cho thấy là vệt sáng vụt qua; còn việc xác định chính xác vật thể đòi hỏi thận trọng hơn. Nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam, nhận định đây nhiều khả năng là sao băng loại đặc biệt sáng, thường gọi là quả cầu lửa.
Vì sao sao băng phát sáng, và màu xanh nói lên điều gì?
Sao băng xuất hiện khi các mảnh thiên thạch hoặc bụi vũ trụ lao vào khí quyển với tốc độ rất cao, tương tác với không khí, bị nung nóng rồi phát sáng. Sao băng thông thường thường chỉ lóe lên trong một đến hai giây; vật thể lớn hơn có thể cháy lâu hơn và tạo vệt sáng nổi bật. Ông Nguyễn Anh Tuấn, cựu chủ nhiệm Câu lạc bộ Thiên văn nghiệp dư TP.HCM, cũng đánh giá hình ảnh được chia sẻ nhiều khả năng cho thấy thiên thạch tạo thành sao băng lớn, sáng, có màu xanh lá. Tuy nhiên, không nên xem màu trong video là bằng chứng đủ để nhận diện thành phần vật thể: màu ghi được còn chịu ảnh hưởng của vật chất thiên thạch, nhiệt độ, vận tốc và tương tác với nitơ, oxy trong khí quyển. Vì thế, màu xanh là một dấu hiệu đáng chú ý, không phải kết luận độc lập.
Đừng nhầm vệt sao băng với sao chổi hay vật thể khác
Một vệt sáng ngắn, vụt qua nhanh phù hợp với cách quan sát sao băng; quả cầu lửa có thể kéo dài hơn vì thiên thạch lớn cần nhiều thời gian hơn để cháy hết. Sao chổi thì khác: đó là vật thể lớn ở xa, không lao vào khí quyển Trái Đất và thường dịch chuyển chậm đến mức mắt thường khó nhận ra chuyển động. Vì vậy, gọi vệt sáng trên trời tối 1/11 là sao chổi là suy đoán không phù hợp với đặc điểm được ghi lại. Các chuyên gia cũng chưa khẳng định vệt sáng chắc chắn thuộc mưa sao băng Nam Taurids, dù hiện tượng xảy ra đúng giai đoạn trận mưa sao băng này đang hoạt động. Thời điểm trùng nhau là gợi ý, không thay thế cho dữ liệu xác minh; khả năng vệ tinh hay mảnh tên lửa quay lại khí quyển cũng được nêu như những phương án chưa thể loại trừ hoàn toàn.
Cách quan sát và ghi nhận hiện tượng bầu trời
Với người muốn theo dõi sao băng, những đêm đầu tháng 11 là dịp đáng chú ý; nên chọn nơi ít ánh sáng nhân tạo và có tầm nhìn thoáng. Nam Taurids thường không dày đặc, nhưng đôi khi tạo ra những quả cầu lửa sáng, dễ thu hút sự chú ý. Nếu bắt gặp một vệt sáng xanh, hãy ghi lại thời gian, địa điểm và hướng di chuyển, đồng thời lưu giữ video gốc nếu có. Các chi tiết ấy hữu ích hơn những lời đoán thiếu căn cứ khi cần xác minh một hiện tượng thiên văn. Kết luận hợp lý nhất hiện nay là vệt sáng đêm 1/11 nhiều khả năng là quả cầu lửa, nhưng nguồn gốc chính xác và mối liên hệ chắc chắn với một dòng sao băng cụ thể vẫn chưa được xác nhận. Quan sát kỹ, ghi nhận cẩn thận và chờ thêm dữ liệu là cách tốt hơn cả để phân biệt hiện tượng thật với suy đoán lan truyền trên mạng.
