Giải thưởng Trần Quốc Hoàn: Từ tri ân lịch sử đến động lực cho khoa học công an
Giải thưởng Trần Quốc Hoàn là phần thưởng khoa học cấp Bộ nhằm tôn vinh các công trình khoa học tiêu biểu trong Công an nhân dân, ghi nhận đóng góp của nhà khoa học và cán bộ chiến sĩ đối với nghiên cứu lý luận, lịch sử, xã hội – nhân văn và khoa học kỹ thuật, qua đó khuyến khích đổi mới sáng tạo phục vụ bảo đảm an ninh, trật tự.
Quan điểm nổi bật rút ra từ lần trao giải thứ 2 là: ai muốn giữ an ninh lâu dài thì phải coi khoa học – công nghệ là tuyến đầu. Không phải ngẫu nhiên Bộ Công an ban hành Thông tư số 34 để xây dựng khuôn khổ riêng cho giải thưởng Trần Quốc Hoàn, gắn với tên tuổi vị Bộ trưởng đầu tiên, người đã đặt nền móng cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học công an. Cách lựa chọn này gửi đi thông điệp rõ ràng: tri ân quá khứ phải đi liền với tạo động lực cho những thế hệ nhà khoa học mới.
Theo một phát biểu tại buổi lễ, “Giải thưởng Trần Quốc Hoàn là động lực quan trọng khẳng định vị thế của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong Công an nhân dân”. Đây không chỉ là vinh danh mang tính biểu tượng mà là cam kết tổ chức, có lộ trình, nhằm đưa nghiên cứu khoa học thành một nhiệm vụ nòng cốt bên cạnh tác chiến, điều tra, quản lý hành chính.
Lễ trao giải tại Hà Nội ngày 17/8: Dấu mốc của giai đoạn 2023 – 2026
Ngày 17/8/2026 tại Hà Nội, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an, đã dự và chủ trì Lễ trao Giải thưởng Trần Quốc Hoàn lần thứ 2 cho các tác giả có công trình khoa học xuất sắc, tiêu biểu giai đoạn 2023 – 2026. Việc Bộ Công an trực tiếp đứng ra tổ chức không chỉ là nghi thức, mà là một tuyên bố chính trị: khoa học phải bước ra trung tâm trong chiến lược bảo đảm an ninh, trật tự.
Trên nền tảng đăng ký của Công an các đơn vị, địa phương, Cơ quan Thường trực giải thưởng đã tập hợp 21 công trình khoa học và công nghệ đủ điều kiện, gồm 11 công trình kỹ thuật – công nghệ, 4 công trình khoa học nghiệp vụ và khoa học xã hội – nhân văn, 6 công trình khoa học lịch sử. Từ đó, Hội đồng Giải thưởng với phương châm đánh giá “toàn diện, khách quan, công tâm, nghiêm túc” thống nhất lựa chọn 4 công trình đề xuất Bộ trưởng Bộ Công an tặng giải.
Lễ trao giải lần này cũng nằm trong chuỗi hoạt động hướng tới các mốc kỷ niệm lớn của lực lượng Công an nhân dân và cách mạng Tháng Tám. Nhìn dưới góc độ chiến lược, đây là cách lồng ghép khéo léo giữa truyền thống và hiện đại: dùng tinh thần ngày thành lập lực lượng để nâng đỡ tinh thần nghiên cứu, đồng thời dùng các công trình khoa học để cụ thể hóa những khẩu hiệu thi đua thành kết quả đo đếm được. Điều này cho thấy Bộ Công an không muốn khoa học đứng bên lề các sự kiện chính trị, mà phải trở thành một trụ cột trong mọi chương trình hành động.
Bốn công trình khoa học tiêu biểu: Bức tranh cân bằng giữa lý luận, thực tiễn và công nghệ
Trong 21 công trình đủ điều kiện xét tặng, 4 công trình khoa học tiêu biểu đã được Bộ Công an lựa chọn để trao Giải thưởng Trần Quốc Hoàn lần thứ 2. Danh sách này cho thấy một chủ đích rõ ràng: tạo nên bức tranh hài hòa giữa nghiên cứu lý luận, lịch sử, khoa học xã hội – nhân văn và công nghệ số, thay vì ưu tiên một mảng đơn lẻ.
Thứ nhất là công trình “Công tác Công an tham gia giải quyết khiếu kiện góp phần bảo đảm an ninh, trật tự” của Đại tá, GS.TS Hoàng Minh Tuấn, Trưởng Khoa An ninh nội địa, Học viện An ninh nhân dân. Thứ hai là công trình “Hệ thống Chatbot AI kỹ thuật hình sự sử dụng kiến trúc RAG và PEFT phục vụ cải cách hành chính và chuyển đổi số trong công tác Công an” do tập thể tác giả đứng đầu là Đại tá, PGS.TS Hoàng Trọng Lực thuộc Công an TP Hà Nội.
Thứ ba là công trình “Thực trạng và phương hướng phát triển lý luận tình báo CAND” của Thiếu tướng, PGS.TS Cao Anh Dũng, Giám đốc Học viện Quốc tế. Cuối cùng là cụm công trình lịch sử gồm “Tổng kết lịch sử CAND Việt Nam giúp Campuchia (1978–1991)” và “Tổng kết lịch sử CAND Việt Nam quan hệ hợp tác với Công an Campuchia (1992–2015)” do Thiếu tướng, TS Nguyễn Hồng Thái và tập thể tác giả thực hiện. Sự kết hợp giữa Chatbot AI, lý luận tình báo, giải quyết khiếu kiện và tổng kết lịch sử đối ngoại cho thấy định hướng: muốn đổi mới, lực lượng công an phải cùng lúc nâng cấp cả tư duy, công nghệ lẫn ký ức lịch sử.
GS.TS, Đại tá Hoàng Minh Tuấn: Hình mẫu nhà khoa học công an gắn nghiên cứu với đời sống xã hội
Trong số các nhà khoa học được vinh danh, GS.TS, Đại tá Hoàng Minh Tuấn nổi bật như một hình mẫu kết nối chặt chẽ giữa công tác thực tiễn và nghiên cứu khoa học. Với công trình “Công tác công an tham gia giải quyết khiếu kiện góp phần bảo đảm an ninh, trật tự”, ông không chọn một đề tài công nghệ “thời thượng”, mà tập trung vào một vấn đề gai góc của đời sống xã hội – khiếu kiện – nơi mỗi sai sót nhỏ có thể dẫn đến điểm nóng an ninh trật tự.
Phát biểu thay mặt tập thể tác giả, ông bày tỏ tri ân đối với Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Công an, lãnh đạo các đơn vị, học viện, nhà trường và Công an địa phương, cùng sự phối hợp của các đơn vị chức năng và Nhân dân đã tạo điều kiện trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện công trình. Đó không chỉ là lời cảm ơn lễ nghi; nó phản ánh một thực tế: không có hệ sinh thái hỗ trợ từ tổ chức đến cơ sở, nghiên cứu khoa học trong công an khó có thể đi tới sản phẩm có giá trị ứng dụng.
Việc một trưởng khoa An ninh nội địa được Bộ Công an trao tặng giải thưởng cho thấy thông điệp định hướng nhân sự: nhà lãnh đạo trong lực lượng không chỉ cần giỏi chỉ huy mà còn phải là nhà khoa học thực thụ. Từ góc nhìn đó, giải thưởng Trần Quốc Hoàn không dừng lại ở chuyện tôn vinh cá nhân; nó góp phần định nghĩa lại tiêu chuẩn “sĩ quan kiểu mới”: am hiểu pháp luật, giỏi thực tiễn và có khả năng sản xuất tri thức khoa học phục vụ chính ngành mình.
Từ nhiệm vụ mới của Bộ Công an đến tương lai của giải thưởng
Giải thưởng Trần Quốc Hoàn lần thứ 2 diễn ra trong bối cảnh Bộ Công an được Trung ương, Chính phủ giao nhiều nhiệm vụ then chốt về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Bộ Công an là Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học – công nghệ, triển khai Đề án 06 về phát triển dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử, đồng thời thực hiện Kết luận số 158-KL/TW về phát triển công nghiệp an ninh.
Thượng tướng Lê Văn Tuyến nhấn mạnh đây là những định hướng lớn buộc lực lượng công an phải đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trong mọi mặt công tác, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự. Ông cũng đề nghị các cấp ủy, nhất là người đứng đầu Công an đơn vị, địa phương, tiếp tục nhận thức rõ vai trò của khoa học – công nghệ, gương mẫu thực hiện các nhiệm vụ đột phá và tập trung nghiên cứu các vấn đề mới, khó.
Nếu nhìn dài hạn, giải thưởng Trần Quốc Hoàn chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi trở thành nhịp cầu nối liền ba tầng: chiến lược quốc gia về khoa học và chuyển đổi số; nhu cầu thực tiễn của từng đơn vị, từng địa bàn; và khát vọng sáng tạo của mỗi nhà khoa học công an. Lần trao giải thứ 2 với 4 công trình khoa học tiêu biểu mới chỉ là bước khởi đầu. Vấn đề còn lại là làm sao biến mỗi mùa giải thành một “đợt sóng mới” của nghiên cứu ứng dụng, nơi các nhà khoa học được vinh danh không chỉ trên bục nhận giải mà còn trong chính hiệu quả, tính bền vững của những sản phẩm họ mang lại cho sự nghiệp giữ gìn an ninh, trật tự.
