Giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế: hơn cả một bức ảnh đẹp
Giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế là các cuộc thi quy mô toàn cầu, tập hợp hàng nghìn tác phẩm và tác giả từ nhiều quốc gia, nhằm tôn vinh những phong cách nhiếp ảnh đa dạng, kỹ thuật nhiếp ảnh chuyên nghiệp và các góc nhìn nhiếp ảnh mới mẻ về thế giới, từ đó định hình xu hướng thẩm mỹ và câu chuyện hình ảnh của thời đại.
Nếu phải rút ra một kết luận, thì những ảnh đạt giải thưởng gần đây cho thấy: nhiếp ảnh hôm nay không thưởng cho ai chụp “đẹp” nhất, mà cho người dám nhìn khác nhiều nhất. Giải European Photography Awards quy tụ hơn 3.000 tác phẩm từ hơn 40 quốc gia, với hai gương mặt trung tâm là Michelle Valberg và Thea Mihu, cùng chín hạng mục trải dài từ kiến trúc, editorial, fine art, thiên nhiên đến chân dung con người. Điều này phá vỡ ý tưởng cũ rằng giải lớn chỉ dành cho một vài phong cách kinh điển; thực tế, các ban giám khảo đang cổ vũ mọi cách suy nghĩ lại về hình, ánh sáng và câu chuyện.
Biển sâu và ẩn giới: khi phong cách đa dạng đồng nghĩa với trách nhiệm
Ở mảng đại dương, Ocean Photographer of the Year cho thấy thế nào là phong cách nhiếp ảnh đa dạng đúng nghĩa: từ góc nhìn drone, bờ biển, dưới nước đến các dự án bảo tồn, hàng nghìn tác phẩm của những nhiếp ảnh gia biển hàng đầu cùng nhau vẽ nên bức chân dung toàn phổ về sự sống dưới biển. Các hạng mục Wildlife, Fine Art, Conservation, Ocean Unseen: Hidden Worlds… không chỉ phân loại kỹ thuật mà còn phân loại thái độ với thế giới tự nhiên.
Điểm gây ấn tượng không phải ở độ “độc lạ” của cảnh, mà ở cách mỗi nhiếp ảnh gia chọn kể một câu chuyện: hai con orca hợp tác kéo xác cá voi lưng gù non, hay bạch tuộc đực vươn chiếc tay giao phối chuyên biệt để chạm tới bạn đời. Hạng mục Ocean Unseen: Hidden Worlds đẩy kỹ thuật super-macro tới cực hạn, tách biệt sinh vật tí hon khỏi nền san hô để lộ ra những chi tiết mắt thường không bao giờ nhìn thấy. Nhưng cùng lúc, Conservation Impact buộc người xem đối diện với đánh bắt quá mức, bycatch, ô nhiễm nhựa và cả cảnh giết cá voi hoa tiêu tại Faroe, trong khi Conservation Hope lại nhấn mạnh những nỗ lực phục hồi như rừng tảo bẹ đang hồi sinh. Những bức ảnh này là lời nhắc: phong cách không thể tách rời trách nhiệm.
Bầu trời đêm: nơi kỹ thuật khắc nghiệt gặp thi ca ánh sáng
Ở cực đối lập với biển sâu là bóng tối của bầu trời đêm, nơi Capture the Dark 2026 trở thành một phòng thí nghiệm khổng lồ về cách chinh phục điều kiện ánh sáng khó nhất. Cuộc thi năm thứ sáu này thu hút kỷ lục lượt bài dự thi từ hơn 30 quốc gia, với chín hạng mục từ phong cảnh đêm rộng mở đến các quan sát deep-sky, thêm một hạng mục đặc biệt lấy cảm hứng từ Star Trek và một giải Bình chọn của khán giả. Đây không phải sân chơi cho sự may mắn, mà là nơi kỹ thuật nhiếp ảnh chuyên nghiệp bị “tra tấn” bởi bóng tối và ô nhiễm ánh sáng.
Ở đây, mỗi khung hình là một bài học về kiểm soát phơi sáng, thành thạo thiết bị và kiên nhẫn. Paul Wilson thắng hạng mục Nightscape với panorama bầu trời theo dõi, sử dụng Canon EOS R5 và ống Sigma 28mm f/1.4 DG Art. Dennis Lehtonen thì giành giải Nighttime Adventures với ảnh cực quang chụp một lần phơi ở Greenland bằng Sony a7 IV và ống 14mm f/1.8. Nhưng ngay cả khi kỹ thuật đạt đến độ tinh vi, người ta vẫn không quên mặt trái: “Light pollution is increasing at an alarming rate — nearly 10% each year worldwide – disrupting wildlife, affecting community well-being, and making it harder to experience the beauty of the night sky”. Cuộc thi cho thấy nhiếp ảnh đêm không chỉ săn sao, mà còn là hành động bảo vệ bóng tối.
Châu Âu và nhiều cách kể chuyện: từ hình học thành phố đến thân phận động vật
Quay lại European Photography Awards, ta thấy rõ hơn vì sao các giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế đang trở thành bản đồ thị giác của thế giới. Bên cạnh hai danh hiệu lớn cho Michelle Valberg (Professional) và Thea Mihu (Amateur), chín người thắng hạng mục còn lại trải rộng trên kiến trúc, editorial, fine art, thiên nhiên và con người. Khi đặt cạnh nhau, các tác phẩm cho thấy nhiếp ảnh có thể diễn giải cùng một thế giới theo vô số cách khác nhau, từ hình học của thành phố cho đến sự biến mất của cộng đồng và sự dữ dội trần trụi của đời sống hoang dã.
“Edge of the Feast” của Michelle Valberg, đoạt danh hiệu Photographer of the Year (Professional), là ví dụ sắc bén: khoảnh khắc cá voi lưng gù trồi lên há miệng, trong khi con mòng biển lao xuống rìa hàm, mắc kẹt giữa rủi ro và cơ hội,. Thay vì nhấn vào kích thước khổng lồ của cá voi, Valberg đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa hai loài, vào sự mong manh của ranh giới sống – chết. Đó là góc nhìn nhiếp ảnh không coi động vật như “mẫu”, mà như nhân vật trong một câu chuyện về kết nối và bảo tồn. Khi những tác phẩm này được treo cạnh ảnh kiến trúc, chân dung fine art hay phóng sự đời sống, ta nhận ra: không có một “chuẩn” duy nhất cho ảnh đẹp, chỉ có chuẩn cho ảnh thành thật với thế giới của nó.
Học gì cho hành trình cá nhân: xây ngôn ngữ hình ảnh của riêng mình
Từ biển sâu đến bầu trời đêm và các thành phố châu Âu, điểm chung của những giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế này là sự đa dạng của ngôn ngữ hình ảnh. Các cuộc thi dùng “sức mạnh của nhiếp ảnh để thể hiện vẻ đẹp của đêm đồng thời làm nổi bật tác hại của ô nhiễm ánh sáng thông qua nhiều hạng mục khác nhau”, trong khi những bộ ảnh về đại dương được xây dựng như một khối tác phẩm nhấn mạnh sự kỳ diệu, dễ tổn thương và nhu cầu bảo vệ biển. Ở phía khác, European Photography Awards mời người xem “dừng lại ở một cử chỉ thoáng qua, nhìn lại một nơi quen thuộc hoặc thấy thế giới từ một góc nhìn bất ngờ”.
Điều này có ý nghĩa gì cho người cầm máy? Trước hết, đừng săn đuổi “công thức” của ảnh đạt giải thưởng; hãy săn đuổi câu hỏi: mình thực sự quan tâm điều gì ở thế giới này. Một freediver chìm trong đàn cá mòi tạo thành quầng sáng, một nhà thiên văn đứng dưới dải cực quang, hay một chú chim mòng trong miệng cá voi – tất cả đều là câu trả lời khác nhau cho câu hỏi ấy,,. Ocean Photographer of the Year nhấn mạnh rằng những bức ảnh này “không chỉ ghi lại những gì dưới bề mặt; chúng làm nổi lên những câu chuyện mà hành tinh cần chúng ta nghe”. Khi ta dám kể câu chuyện của chính mình với cùng mức thành thật và kỹ lưỡng, giải thưởng – nếu đến – chỉ là phần thưởng phụ, còn ngôn ngữ hình ảnh riêng mới là đích đến.
