Khi một cốc cháo bình dân đủ khiến đứa trẻ bật khóc
Ký ức ẩm thực đường phố là những trải nghiệm ăn uống tại các quán bình dân, vỉa hè, gánh hàng rong, nơi mùi vị món ăn hòa với cảm xúc, không gian và con người để tạo thành những kỷ niệm bền chặt, khiến ta nhớ, thèm và muốn quay lại suốt đời. Chính cảm xúc, chứ không phải sự cầu kỳ, mới là linh hồn của những ký ức này. Đoạn video cậu bé vừa ăn cháo vừa khóc trên chuyến tàu từ Hải Phòng về Hà Nội cho thấy sức mạnh cảm xúc của món ăn đường phố: em sợ từ ngày mai sẽ không còn được ăn cháo sườn cô Dung ở 73 Hai Bà Trưng, Lê Chân, Hải Phòng nữa. Cốc cháo sườn xay nhuyễn, mịn, ăn kèm quẩy, ruốc, hành khô, hạt tiêu, rau mùi, ớt bột, giá khoảng 20.000-25.000 đồng/bát người lớn, bỗng trở thành “món ăn yêu thích” gắn với nỗi buồn xa cách. Khi cậu bé vừa xúc cháo vừa thút thít “từ mai không được ăn cháo này…”, người mẹ phải dỗ dành và hứa nếu có ai đi Hải Phòng sẽ nhờ xách tay cháo về.
Từ ngại ngần đến nghiện ngập: những rào cản văn hóa bị phá vỡ trên bàn ăn
Ẩm thực đường phố không chỉ đánh thức ký ức, nó còn là nơi con người vượt qua rào cản văn hóa và giác quan để tìm thấy sự gắn kết. Một du khách Trung Quốc dành 24 giờ ở Hà Nội để ăn “không hết, thật sự ăn không hết” các món quen thuộc với người Việt, từ bún riêu cua ở 36 Sơn Tây, Ba Đình đến những món đầy thử thách như bún đậu mắm tôm. Chính cô thừa nhận bún đậu mắm tôm là món khiến người nước ngoài phải cân nhắc trước khi thử, vì mùi nồng đặc trưng của mắm tôm có thể là một thử thách đối với người lần đầu ăn. Nhưng khi vượt qua ngần ngại ban đầu, biết cách pha chanh, đường, ớt để cân bằng vị, cô lại thấy món ăn “càng ăn càng cuốn”. Đây là minh chứng cho chân lý rất đời: có những món không tạo thiện cảm ngay từ miếng đầu tiên, nhưng chính sự lạ lẫm đó lại mở đường cho một kiểu gắn bó khác – gắn bó vì đã cùng nhau vượt qua “cú sốc” đầu tiên.
Bánh mì, bánh tráng, chè đậu xanh: những ký ức rẻ mà quý
Trong đời sống thường ngày, người ta hay nhớ về những món sang trọng khi kể chuyện ẩm thực, nhưng những ký ức ẩm thực đường phố bền nhất lại nằm ở những bữa ăn rẻ tiền. Một cốc cháo sườn hơn 10.000 đồng từng được người ta nhờ gửi xe limousine từ Hải Phòng lên Hà Nội, tiền vận chuyển có khi hơn 100.000 đồng; đó không còn là chuyện “ăn cho no” mà là nỗ lực níu kéo một mùi vị quen thuộc. Suất 30.000 đồng kèm quẩy, ruốc được nhận xét là “no ú ụ”, cháo mịn, thơm, ngọt từ sườn và trai – cái no này không chỉ ở dạ dày mà còn ở cảm giác được chăm sóc bởi một quán nhỏ. Chúng ta có bánh mì Thanh Hương, bánh tráng nướng Hà Nội hay chè đậu xanh Bến Thành như những món ăn yêu thích gắn với góc phố, với tiếng rao, với một thời tuổi trẻ. Giá rẻ giúp món ăn đường phố trở nên phổ biến, ai cũng có thể bước đến, ai cũng có thể tạo cho mình một ký ức riêng. Nhưng điều khiến chúng đáng nhớ không phải là số tiền, mà là sự sẵn sàng của người bán lẫn người mua trong việc chia sẻ câu chuyện quanh chiếc xe nhỏ, cái bếp than, nồi chè sôi lục bục.
Lòng trung thành với một quán nhỏ và nỗi nhớ vượt qua khoảng cách
Một nhà hàng lớn có thể thay đổi đầu bếp, đổi menu theo mùa; còn quán lề đường thường có một người đứng bếp suốt nhiều năm và một cách nêm nếm không thay đổi. Chính sự ổn định đó tạo nên lòng trung thành đặc biệt. Có người kể dù nhà cách quán cháo sườn cô Dung tới 27 km, họ vẫn đi ăn khoảng 2 lần mỗi tuần. Có người khác thì “ghiền” đến mức không tìm được hương vị giống ở Hà Nội và phải nhờ gửi limo cháo lên cho đỡ nhớ. Những hành động tưởng vô lý về mặt thời gian, chi phí lại rất hợp lý về mặt cảm xúc. Trong video cậu bé khóc trên tàu, người mẹ ban đầu tưởng con gặp chuyện buồn, sau mới biết con khóc vì nghĩ rằng từ hôm sau sẽ không được ăn món cháo đó nữa. Khoảnh khắc ấy biến em thành “food reviewer nhí” được chú ý, bởi chẳng cần nói món ăn ngon thế nào, chỉ nhìn đứa trẻ vừa ăn vừa khóc là đủ hiểu mức độ gắn bó. Đó không còn là chuyện thưởng thức hương vị, mà là câu chuyện sợ đánh mất một phần tuổi thơ gắn với mùi cháo nóng, với tiếng nói cười ở quán bình dân.
Kết luận: Những món ăn giữ hộ chúng ta ký ức về chính mình
Nếu phải chọn một thước phim để kể về đời mình, nhiều người sẽ chọn hình ảnh chiếc bàn nhựa bên vỉa hè, bát bún riêu cua nghi ngút khói ở 36 Sơn Tây, hay cốc chè đậu xanh Bến Thành mua vội trong chiều nắng, ổ bánh mì Thanh Hương ăn trên xe buýt, chiếc bánh tráng nướng Hà Nội giòn tan trước cổng trường. Những món ăn đó không có menu sang, không có ánh đèn hoa lệ, nhưng chúng lưu giữ khoảnh khắc ta hạnh phúc, bối rối, cô đơn, hoặc đang bắt đầu một hành trình mới. Món ăn đường phố khiến con người khóc, nhớ và quay lại suốt đời vì chúng cho ta cảm giác thuộc về: thuộc về một thành phố, một khu phố, một tuổi trẻ và một phiên bản của chính mình. Khi ta quay lại quán cũ, gọi đúng món ăn yêu thích, ngồi vào chiếc ghế nhựa quen thuộc, ta không chỉ ăn lại một hương vị; ta đang gặp lại chính mình của ngày xưa – và đó là lý do ẩm thực đường phố xứng đáng được gìn giữ như một phần ký ức tập thể.
