Từ lớp học truyền thống đến lớp học AI lấy con người làm trung tâm
Giáo viên AI Hà Tĩnh là những nhà giáo chủ động tiếp cận, thử nghiệm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào dạy học, không chỉ để thiết kế bài giảng mà còn để hình thành cho học sinh năng lực sử dụng công cụ AI giáo dục một cách chủ động, an toàn, có trách nhiệm, đồng thời giữ vững vai trò trung tâm của con người trong lớp học số. Giá trị lớn nhất của AI đổi mới dạy học nằm ở chỗ nó làm thay đổi cách thầy và trò tư duy về việc học, chứ không phải ở số lượng phần mềm được sử dụng. Chính điều này khiến câu chuyện ứng dụng AI lớp học tại Hà Tĩnh đáng được xem như một phép thử cho đổi mới giáo dục phổ thông.
Điểm nhấn của hành trình ấy là Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, nơi 34 phòng học được trang bị tivi thông minh và hệ thống phòng học STEM trị giá hơn 3,4 tỷ đồng, mở ra không gian thực nghiệm công nghệ cho giáo viên. Trong môi trường đó, cô Phạm Thị Ngọc Mai – giáo viên Địa lí – không chọn thái độ “đứng ngoài” công nghệ, mà quyết định biến mình thành người dẫn đường số cho học trò. Từ nền tảng trực tuyến đến thực tế tăng cường, rồi STEM và AI, cô cho thấy một thông điệp rõ ràng: hoặc nhà giáo làm chủ công nghệ, hoặc sẽ bị công nghệ bỏ lại phía sau.
Hành trình từng bước làm chủ công nghệ: từ Skype đến lớp học thông minh
Điều đáng chú ý trong câu chuyện của cô Mai không phải là một bước nhảy vọt, mà là đường cong học tập công nghệ được xây dựng kiên trì nhiều năm. Sau khi tốt nghiệp Khoa Sư phạm Địa lí, Trường Đại học Vinh và về dạy học tại quê nhà năm 2010, cô sớm nhận ra những tiết Địa lí nặng lý thuyết khó tạo được sự chủ động cho học sinh. Năm học 2016-2017, sáng kiến “Dạy học kết nối” của cô dùng Skype để kết nối học sinh với giáo viên trong và ngoài nước, biến những kiến thức về vùng miền, quốc gia thành trải nghiệm đối thoại trực tiếp. Đó là bước đầu cho tư duy mở lớp học ra khỏi bốn bức tường.
Từ đó, công nghệ trở thành “chất liệu” thường trực trong mỗi giờ học. Microsoft Teams hỗ trợ dạy học trực tuyến, các ứng dụng như Kahoot, Quizizz, Microsoft Forms, Azota tham gia vào khâu kiểm tra đánh giá, khiến việc ôn tập và phản hồi trở nên nhanh và thú vị hơn. Năm học 2019-2020, cô tiếp tục đẩy xa hơn với công nghệ thực tế tăng cường (AR), rồi triển khai giáo dục STEM năm 2021-2022 và xây dựng mô hình “Lớp học thông minh” năm 2022-2023. Điều này cho thấy một nguyên tắc thực tiễn: không có chuyện nhảy thẳng vào AI nếu giáo viên chưa từng sống với các lớp học có công nghệ; đổi mới phải là quá trình có tầng bậc, không phải phong trào nhất thời.
AI vào giờ Địa lí: thay đổi vai trò của thầy và trò
Bước ngoặt rõ rệt xuất hiện khi đến năm học 2023-2024, cô Mai đưa AI trực tiếp vào các tiết Địa lí. Khác với cách dùng phần mềm chỉ để trình chiếu hay trắc nghiệm, công cụ AI giáo dục được cô sử dụng như một “trợ giảng” thông minh: hỗ trợ thiết kế bài giảng, gợi ý học liệu, tạo tình huống học tập mới. Tuy nhiên, điểm quan trọng nằm ở triết lý sử dụng: AI không thay thế tư duy của giáo viên mà mở rộng không gian sáng tạo, để người thầy tập trung nhiều hơn vào việc đặt vấn đề, dẫn dắt thảo luận, đánh giá sản phẩm học tập.
Ở phía học sinh, AI đổi mới dạy học theo cách buộc các em không còn thụ động nghe giảng. Học trò được hướng dẫn dùng AI để tìm kiếm, xử lý thông tin và tạo sản phẩm học tập; đồng thời phải biết đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả, nhận diện giới hạn của AI, tôn trọng bản quyền và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Câu nói của cô Mai thể hiện rõ quan điểm: “Điều quan trọng nhất trong giáo dục AI không phải là ứng dụng thật nhiều công cụ mà là hình thành tư duy lấy con người làm trung tâm và đạo đức AI cho học sinh”. Như vậy, AI ở đây không làm lớp học “hào nhoáng” hơn, mà làm trách nhiệm học tập của học sinh rõ ràng hơn.
Kinh nghiệm thực tế: ứng dụng công nghệ phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục
Từ thực tế nhiều năm dạy học với công nghệ, cô Mai rút ra một kinh nghiệm mà đội ngũ giáo viên AI Hà Tĩnh cần nghiêm túc suy nghĩ: ứng dụng công nghệ phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục, không phải chạy theo trào lưu. Mỗi bước tiến – từ nền tảng trực tuyến, AR, STEM đến AI – đều đòi hỏi người thầy phải tự học, thích ứng và chấp nhận thay đổi thói quen dạy học. Đó là cái giá về thời gian và công sức mà không phải ai cũng sẵn sàng trả, nhưng nếu né tránh thì giáo viên tự thu hẹp ảnh hưởng của mình trong kỷ nguyên số.
Trong lớp học, kết quả nhìn thấy khá rõ: việc sử dụng AI vào giảng dạy giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình tiếp cận kiến thức. Học sinh như em Bạch Thị Diệu Linh chia sẻ rằng các phần mềm và công nghệ làm giờ học lôi cuốn, tăng khả năng tương tác và làm việc nhóm. Tuy vậy, cô Mai không tô hồng công nghệ: AI có thể giúp mở rộng tư duy và sáng tạo, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định, kiểm soát và chịu trách nhiệm đối với việc sử dụng. Cách tiếp cận trách nhiệm này là điểm phân biệt giữa một lớp học sử dụng AI để “bắt mắt” và một lớp học thực sự hình thành năng lực số cho học sinh.
AI trở thành năng lực bắt buộc của nhà giáo Hà Tĩnh
Câu chuyện một nữ giáo viên tiên phong đang dần trở thành áp lực tích cực cho cả hệ thống. Từ trải nghiệm của cô Mai, yêu cầu làm chủ AI được nhìn nhận như vấn đề chung của đội ngũ giáo dục Hà Tĩnh, chứ không phải “sở thích” cá nhân nữa. Theo Kế hoạch số 622/KH-UBND về triển khai Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, Hà Tĩnh đặt mục tiêu: đến năm 2030 ít nhất 80% học sinh phổ thông được phổ cập kiến thức, kỹ năng cơ bản về AI phù hợp với lứa tuổi và 100% đội ngũ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo được bồi dưỡng, cập nhật kỹ năng AI. Đây là một tuyên bố chính sách cho thấy AI đã được coi là năng lực nền tảng, tương tự ngoại ngữ hay tin học.
Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai cũng là một trong những đơn vị được lựa chọn thí điểm nội dung giáo dục AI cho học sinh từ năm học 2025-2026, nơi cô Mai tiếp tục tích hợp nội dung AI mở rộng vào môn Địa lí để học sinh tiếp cận công nghệ trong những nhiệm vụ học tập cụ thể. Khi AI trở thành năng lực mới của nhà giáo, câu hỏi không còn là có nên dùng AI hay không, mà là dùng như thế nào để không đánh mất vai trò thầy – trò. Hành trình từ thử nghiệm công nghệ đầu tiên đến ứng dụng AI lớp học ở Hà Tĩnh cho thấy một kết luận rõ: nếu giáo viên chủ động làm chủ AI và giữ vững tư duy lấy con người làm trung tâm, thì đổi mới dạy học bằng công nghệ không phải là mối đe doạ, mà là cơ hội nâng chất lượng giáo dục phổ thông.
