Không gian tầm thấp: từ “bầu trời bỏ trống” thành tài nguyên kinh tế mới
Đề án thí điểm UAV giao hàng Đà Nẵng là chương trình thành phố dùng thiết bị bay không người lái hoạt động trong không gian tầm thấp dưới 1.000m để phục vụ giao hàng, du lịch, cứu nạn trên biển, nông nghiệp và phát triển đô thị, đồng thời từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian dưới 1000m gắn với doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan quản lý. Điểm đáng nói là Đà Nẵng không coi không gian tầm thấp như vùng cấm bay phải siết chặt, mà như một “nguồn tài nguyên mới” cần được quy hoạch và khai thác có trật tự. Đây là cách tiếp cận táo bạo: nhìn bầu trời dưới 1.000m như một lớp không gian kinh tế, tương tự mặt đất đã được chia lô, quy hoạch. Thành phố tổ chức hội thảo ngày 8/9 để xây dựng Đề án thí điểm phát triển không gian tầm thấp đến năm 2030, đặt nền móng cho một hướng tăng trưởng mới dựa trên công nghệ bay không người lái.
Bốn khu thí điểm UAV: Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Tam Kỳ, Tiên Phước
Thay vì thử nghiệm rải rác, Đà Nẵng chọn 4 khu vực rõ ràng để thí điểm drone delivery và các dịch vụ bay tầm thấp. Trong trung tâm, phường Sơn Trà có vùng bay hơn 11km², chu vi hơn 14km; phường Ngũ Hành Sơn có vùng bay hơn 138km², chu vi hơn 53km, cùng phục vụ du lịch, giao hàng, đô thị và cứu hộ cứu nạn trên biển. Ở phía nam, phường Tam Kỳ có khu vực hơn 22km², chu vi hơn 21km cho du lịch, giao hàng, phát triển đô thị và cấp cứu; xã Tiên Phước nhỏ hơn với 0,48km², chu vi hơn 3km, nhắm vào nông nghiệp, giao hàng và cấp cứu. Việc đưa giao hàng bằng UAV vào cả khu đô thị ven biển và khu nông nghiệp phía nam cho thấy tham vọng: không gian tầm thấp phải phục vụ cả khách du lịch lẫn người dân vùng xa, vừa là hạ tầng logistics mới, vừa là công cụ dịch vụ công như cấp cứu, cứu nạn trên biển.
Các ứng dụng: từ giao hàng đến cứu nạn, du lịch và đô thị thông minh
Nhìn vào danh sách ứng dụng, dễ thấy Đà Nẵng muốn UAV giao hàng Đà Nẵng chỉ là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Ở Sơn Trà và Ngũ Hành Sơn, cùng một vùng bay được thiết kế để phục vụ du lịch, giao hàng, đô thị, cứu hộ cứu nạn trên biển – một tổ hợp dịch vụ rất phù hợp với đô thị biển năng động. Tam Kỳ được bổ sung nhiệm vụ cấp cứu, Tiên Phước tập trung thêm vào nông nghiệp, giao hàng và cấp cứu. Chiến lược này có lý: drone delivery giúp doanh nghiệp tối ưu logistics; UAV du lịch mở ra trải nghiệm ngắm cảnh từ trên cao; cứu hộ cứu nạn trên biển và cấp cứu tăng khả năng phản ứng khẩn cấp. Nếu vận hành tốt, người dân có thể nhận thuốc, tài liệu, thậm chí thiết bị cứu sinh bằng UAV nhanh hơn nhiều so với đường bộ, còn chính quyền có thêm “đôi mắt trên trời” để quản lý đô thị.
Khung thể chế: mô hình "mở có kiểm soát" và cơ chế phê duyệt số
Cốt lõi của kinh tế không gian dưới 1000m không phải là drone bay được bao xa, mà là thể chế cho phép chúng bay như thế nào. Đề án xác định không gian tầm thấp phải được khai thác theo chuỗi giá trị từ trung nguồn đến hạ nguồn, dựa trên mô hình "mở có kiểm soát": khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn hài hòa với quốc phòng, an ninh và an toàn dữ liệu. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu, không gian tầm thấp phải được nhìn như không gian phát triển kinh tế – xã hội mới, gắn hạ tầng, công nghệ và chính sách đồng bộ. Một điểm tiến bộ là đề xuất cơ chế "phê duyệt số" cho hoạt động UAV, với bốn yếu tố: biểu mẫu điện tử, mức độ tự động hóa, hệ quả pháp lý và thẩm quyền rõ ràng. Điều này nếu được xây dựng chặt chẽ sẽ quyết định việc thí điểm drone delivery có thể mở rộng, chuyển từ vài chuyến thử nghiệm sang mạng lưới bay liên tục, thay vì bị kẹt trong thủ tục xin phép thủ công.
Từ thí điểm đến hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp toàn thành phố
Thí điểm UAV không phải màn trình diễn công nghệ ngắn hạn, mà là bước đi đầu tiên trong lộ trình dài hơn. Giai đoạn từ cuối 2026 đến đầu 2028, Đà Nẵng đặt mục tiêu triển khai ít nhất 3 dịch vụ bay tầm thấp, thu hút 5 doanh nghiệp tham gia hoạt động bay và 10 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Đây là con số tham vọng nhưng khả thi nếu cơ chế phê duyệt số và quy hoạch vùng bay được hoàn thiện kịp thời. Từ năm 2028, thành phố dự kiến mở rộng hoạt động, từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp, kèm theo khu nghiên cứu, sản xuất, huấn luyện, thử nghiệm UAV cho khu vực miền Trung. Đến năm 2029, mục tiêu là tạo hệ sinh thái đầy đủ từ nghiên cứu, đào tạo, sản xuất đến ứng dụng UAV trên địa bàn. Nếu giữ được hướng "mở có kiểm soát" và không để nỗi lo an ninh lấn át lợi ích kinh tế, Đà Nẵng có cơ hội trở thành một trong những đô thị đầu tiên ở Việt Nam biến bầu trời thấp thành không gian kinh tế dân sự sôi động, thay vì chỉ là vùng cấm bay.
