Khủng hoảng phòng trọ sinh viên: khi «giá rẻ» chỉ còn là ảo tưởng
Khủng hoảng phòng trọ sinh viên là tình trạng giá nhà trọ gần trường đại học tăng nhanh, nguồn phòng trọ sinh viên giá rẻ ngày càng khan hiếm, buộc tân sinh viên phải đánh đổi diện tích, tiện nghi hoặc khoảng cách để có chỗ ở tạm ổn trong suốt quãng đời đại học của mình. Giá phòng trọ gần các trường đại học lớn tại TP.HCM hiện phổ biến từ 3-5 triệu đồng mỗi tháng, tăng 10-20% so với cùng kỳ, trong khi các phòng dưới 3 triệu đồng thường có diện tích nhỏ và thiếu tiện nghi. Nghĩa là với cùng số tiền, sinh viên năm nay nhận lại ít không gian và ít tiện ích hơn so với đàn anh đàn chị. Đây không còn là chuyện «than vãn đầu năm học» mà là một cuộc chiến sinh tồn thực sự, nơi mọi quyết định sai lầm đều phải trả giá bằng tiền và cả chất lượng học tập.
TP.HCM: phòng dưới 3 triệu đồng dần biến mất, sinh viên bị đẩy xa khỏi giảng đường
Ở TP.HCM, nhà trọ gần trường đại học đang neo ở mặt bằng mới: phòng riêng khoảng 20-30 m2, có nhà vệ sinh riêng, không gian thoáng và nội thất cơ bản phổ biến ở mức 3,5-5 triệu đồng mỗi tháng, tùy vị trí và diện tích. Trong khi đó, phân khúc được xem là «phòng trọ sinh viên giá rẻ» dưới 3 triệu đồng không còn nhiều lựa chọn về diện tích và tiện nghi. Thực tế, với ngân sách 2,5-3 triệu đồng mỗi tháng, sinh viên vẫn có thể tìm được chỗ ở nhưng thường phải đánh đổi một trong ba yếu tố là diện tích, tiện nghi hoặc khoảng cách tới trường. Mức giá phổ biến trên một nền tảng rao vặt đang nằm trong khoảng 2,9-6,5 triệu đồng mỗi tháng, với mức trung bình khoảng 3,6 triệu đồng.
Những câu chuyện như của Minh Anh – tân sinh viên ở quận 10 – không còn là cá biệt. Cô dành cả tuần tìm nhà trọ gần trường với ngân sách 3 triệu đồng mỗi tháng nhưng chỉ gặp những phòng 12-15 m2, không có nội thất, thiếu cửa sổ hoặc cách trường khá xa. Phòng rộng hơn 18 m2, có máy lạnh, bếp riêng, ban công và không chung chủ thường được chào giá từ 4-4,5 triệu đồng mỗi tháng, phòng mới, đầy đủ nội thất thậm chí lên 5-7 triệu đồng. Cuối cùng, gia đình phải nâng ngân sách lên khoảng 4 triệu đồng để đổi lấy một phòng có nhà vệ sinh riêng, cửa sổ và vị trí thuận tiện hơn. Câu hỏi đặt ra là: bao nhiêu gia đình có thể bình thản «nâng ngân sách» như vậy mà không phải cắt giảm những khoản thiết yếu khác?
Hà Nội, Huế, Đà Nẵng: phòng trọ siêu bé, điều kiện tối thiểu nhưng vẫn hút người thuê
Không chỉ TP.HCM đối mặt với giá phòng trọ tăng cao, các thành phố sinh viên như Hà Nội, Huế, Đà Nẵng cũng đang lặp lại kịch bản tương tự. Tại Hà Nội, mỗi mùa nhập học, tân sinh viên luôn đau đầu với việc tìm phòng trọ; phòng gần trường, có điều hòa, nóng lạnh, máy giặt thường từ 4 triệu đồng mỗi tháng trở lên, trong khi những phòng khoảng 2-3 triệu đồng thường xa trường, thiếu tiện nghi, chật chội và phải dùng chung nhà vệ sinh. Thứ gọi là «phòng trọ sinh viên giá rẻ» đôi khi chỉ là một khoang hẹp dưới gầm cầu thang hoặc một căn phòng chiều rộng vừa đủ đặt chiếc giường đơn, với điều hòa treo ngay trên đầu người nằm. Câu chuyện căn phòng giá khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng ở khu Cầu Giấy, bị nghi là nhà vệ sinh cũ ngăn ra cho thuê, đã khiến cộng đồng mạng phải «toát mồ hôi» khi nhìn hình ảnh.
Những căn phòng 1 triệu đồng nằm sát hoặc dưới gầm cầu thang, lối đi lên siêu hẹp, chỉ đủ kê một chiếc đệm đơn ở khu Thanh Xuân không phải trường hợp cá biệt. Nhiều người ví đây như phòng của Harry Potter dưới gầm cầu thang, nhưng khác biệt ở chỗ nhân vật trong đời thực vẫn phải trả tiền đủ hàng tháng để ở đó. Dù diện tích siêu nhỏ và bí bách, các phòng này vẫn có người thuê, bởi «có cung thì mới có cầu» – khi lựa chọn còn lại là ở xa hàng chục km hoặc chia sẻ phòng với nhiều người. Thực tế, khi ký túc xá hết chỗ, sinh viên buộc phải tìm nhà trọ gần trường đại học hoặc chấp nhận sống trong những không gian mà trước đây khó có thể gọi là «phòng ở» theo đúng nghĩa.
Áp lực tài chính đè nặng và những chiến lược sinh tồn của sinh viên
Áp lực lớn nhất trong câu chuyện tìm chỗ ở sinh viên hiện nay là bài toán tài chính kéo dài suốt 4-5 năm học. Không chỉ so sánh tiền thuê, nhiều phụ huynh còn phải tính thêm chi phí đi lại nếu chọn phòng xa trường, hoặc tiền điện, nước và phí dịch vụ nếu thuê phòng đầy đủ tiện nghi. Với ngân sách 2,5-3 triệu đồng mỗi tháng, sinh viên vẫn có thể tìm được một chỗ ngủ đúng nghĩa, nhưng cái giá phải trả là chấp nhận ở xa hơn, sống trong không gian chật chội hoặc cắt giảm các tiện ích cơ bản. Trong bối cảnh đó, ở ghép, chia phòng, thuê sleepbox hoặc chấp nhận đi 10-15 km mỗi ngày giữa nhà trọ và giảng đường trở thành “chiến lược sinh tồn” phổ biến. Mỗi khi xuất hiện bài đăng phòng trọ giá rẻ gắn mác «full tiện ích», đám đông sinh viên lại lao vào xem, để rồi nhiều người phải «quay xe» khi nhìn thấy diện tích thực tế.
Ký túc xá vốn là lựa chọn tiết kiệm nhất, nhưng số chỗ ở có hạn và thường kín sớm. Khi không thể vào ký túc, tân sinh viên rơi vào thế phải chấp nhận mức ngân sách 3-5 triệu đồng mỗi tháng nếu muốn một nhà trọ gần trường đại học, có không gian sinh hoạt chấp nhận được và môi trường an toàn. Điều này vô hình trung tạo ra một «hàng rào tài chính» ngăn cản những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận cơ hội học đại học một cách công bằng. Nhiều bạn buộc phải đi làm thêm nhiều giờ chỉ để đủ trả tiền phòng, kéo theo nguy cơ bỏ bê việc học hoặc kiệt sức. Nếu không nhìn nhận đây là vấn đề chính sách nhà ở, mà chỉ là trách nhiệm tự xoay xở của từng gia đình, thì sự bất bình đẳng trong giáo dục chỉ ngày càng bị khoét sâu.
Cần chiến lược dài hạn: không thể để sinh viên «tự bơi» mãi
Điều đáng nói là dù áp lực ngày càng lớn, nhiều giải pháp hiện nay vẫn chỉ dừng ở mức tự phát. Một số đề xuất đã và đang được nêu ra: xem nhà ở sinh viên như một cấu phần của nhà ở cho thuê, phát triển thêm ký túc xá, nhà ở cho thuê giá phù hợp quanh các cụm trường và nâng cấp nguồn cung phòng trọ tư nhân hiện hữu. TP.HCM hiện có 40.980 chỗ ở dành cho sinh viên trong quỹ nhà ở thuộc tài sản công và đặt mục tiêu phát triển khoảng 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê trong giai đoạn 2026-2030. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng nếu không có cơ chế giám sát giá, ưu tiên sinh viên và kết nối hiệu quả với các trường đại học, nguy cơ «nhà ở xã hội» biến thành «nhà ở trung cấp» cho nhóm có thu nhập cao hơn vẫn rất lớn.
Ở góc độ người thuê, sinh viên cần chủ động hơn trong việc tìm chỗ ở sinh viên: tham gia các nhóm chia sẻ thông tin, hỏi kinh nghiệm khóa trên, thỏa thuận rõ hợp đồng và chi phí phát sinh, chấp nhận ở ghép có chọn lọc để giảm gánh nặng. Nhưng trông chờ vào nỗ lực cá nhân là chưa đủ. Khi giá phòng trọ tăng 10-20% mà thu nhập của đa số gia đình không tăng tương ứng, trách nhiệm không thể chỉ đổ lên vai sinh viên và phụ huynh. Một xã hội coi giáo dục đại học là động lực phát triển thì không thể phó mặc chuyện nhà trọ cho thị trường quyết định. Chúng ta cần nhìn thẳng vào sự thật: nếu không giải bài toán nhà ở, mọi khẩu hiệu về «cơ hội học tập cho mọi người» đều dễ trở thành lời hứa rỗng.
