Giao mùa: vì sao trẻ sơ sinh dễ “gục ngã” trước cúm và RSV?
Phòng ngừa cúm trẻ sơ sinh và các bệnh hô hấp giao mùa là tập hợp những biện pháp chủ động như vệ sinh, hạn chế lây nhiễm, tăng cường dinh dưỡng và tiêm chủng nhằm bảo vệ trẻ có miễn dịch còn yếu trước virus cúm, RSV và nguy cơ biến chứng viêm phổi. Ở giai đoạn giao mùa, thời tiết nóng – lạnh thay đổi thất thường khiến đường hô hấp của trẻ dưới 18 tháng chịu “cú sốc kép”: môi trường thuận lợi cho virus phát triển và hệ miễn dịch chưa kịp trưởng thành. Viêm phổi ở trẻ 18 tháng dễ tái đi tái lại chính vì hệ miễn dịch non yếu, không phát triển đủ kháng thể tấn công lại virus, vi khuẩn. Khi cộng thêm thói quen sinh hoạt trong không gian kín, đông người, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trở thành nhóm dễ bị cúm và RSV tấn công nhất – và cũng dễ gặp biến chứng nặng nhất.
Virus cúm, RSV lây lan thế nào trong nhà kín, lớp học, xe đông người?
Virus cúm là tác nhân gây bệnh hô hấp giao mùa “quen mặt”, với ba chủng chính là cúm A, cúm B và cúm C, trong đó cúm A được coi là nguy hiểm nhất với nhiều chủng gây bệnh như A(H5N1), A(H3N2), A(H1N1)…. Cúm mùa lây nhiễm rất cao qua các giọt nhỏ nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, khạc nhổ. RSV cũng là virus đường hô hấp phổ biến, dễ lây và nhiều trường hợp chỉ biểu hiện như cảm lạnh. Vấn đề là, ở không gian kín, đông người – như lớp học, phương tiện công cộng, phòng điều hòa – những giọt bắn này tồn tại lâu hơn trong môi trường khô lạnh, độ ẩm thấp nên lan truyền nhanh hơn. Tháng 9, 10 hằng năm, khi học sinh quay lại trường và người lớn trở lại công sở, mật độ tiếp xúc tăng cao khiến cúm và các virus hô hấp có “đường cao tốc” để tấn công mọi lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ là nhóm dễ tổn thương nhất.
Miễn dịch trẻ em yếu: không thể trông chờ vào “sức đề kháng tự nhiên”
Nhiều phụ huynh vẫn tin rằng để trẻ “tự ốm tự khỏi” sẽ giúp tăng sức đề kháng. Với người lớn khỏe mạnh, đôi khi điều này còn chấp nhận được, nhưng với trẻ sơ sinh và trẻ dưới 18 tháng thì là một canh bạc nguy hiểm. Viêm phổi ở trẻ dễ tái đi tái lại nhiều lần, đặc biệt ở trẻ 18 tháng tuổi do hệ miễn dịch non yếu, không phát triển đủ kháng thể tấn công lại virus, vi khuẩn. Mỗi lần nhiễm bệnh, khả năng phòng vệ của cơ thể trẻ lại giảm đi, tạo điều kiện cho tác nhân mới xâm nhập. Mặt khác, cúm mùa không hề “lành” như nhiều người nghĩ: cúm có thể gây viêm phổi và các biến chứng nghiêm trọng khác; ở trường hợp nặng, bệnh nhân có thể suy hô hấp, phải điều trị bằng ECMO và thậm chí tử vong nếu không điều trị kịp thời. Nếu người lớn còn có thể chống chọi, thì đặt cùng virus ấy vào cơ thể một em bé vài tháng tuổi, rủi ro sẽ nhân lên nhiều lần.
Chiến lược phòng ngừa chủ động: từng thói quen nhỏ, hiệu quả lớn
Điều đáng buồn là nhiều trẻ chỉ nhập viện khi đã khò khè, rút lõm lồng ngực, viêm phổi tái phát nhiều lần và trước đó bị lạm dụng kháng sinh: dùng sai liều, không đủ thời gian, ngưng thuốc ngay khi đỡ, thậm chí kết hợp nhiều loại kháng sinh… dẫn đến điều trị không triệt để, vi khuẩn tồn tại dai dẳng và gây viêm phổi tái phát. Trong khi đó, phòng ngừa cúm trẻ sơ sinh và RSV ở trẻ nhỏ lại bắt đầu từ những điều rất cơ bản: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, nhất là sau khi ho, hắt hơi, trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp; hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sổ mũi, sốt – kể cả người thân trong gia đình; duy trì chế độ ăn đa dạng cho mẹ và trẻ, đủ năng lượng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc để hỗ trợ miễn dịch; và đặc biệt là tiêm vaccine cúm hằng năm cho các đối tượng phù hợp để giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng.
Trẻ có bệnh nền, tiền sử viêm phổi: tuyệt đối không chủ quan với dấu hiệu nặng
Trẻ có bệnh nền hô hấp, tim mạch hoặc tiền sử viêm phổi, viêm phế quản tái đi tái lại là nhóm “báo động đỏ” khi bước vào mùa virus. Cúm mùa vốn gây nặng hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền mạn tính suy giảm miễn dịch. Ở người lớn tuổi, RSV đã được ghi nhận gây khoảng 4,6 triệu ca nhiễm trùng hô hấp cấp trong 5 năm, với khoảng 200.000 ca nhập viện và gần 18.000 trường hợp tử vong do bệnh đường hô hấp dưới – con số này cho thấy sức công phá của virus hô hấp khi gặp đối tượng yếu. Với trẻ em, biến chứng viêm phổi trẻ có thể đến sớm và tiến triển nhanh. Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu khò khè, thở nhanh, ho kéo dài, rút lõm lồng ngực và đặc biệt nếu trẻ khó thở, sốt cao kéo dài, lơ mơ hoặc li bì, yếu nhiều. Ở những bệnh nhân nặng, suy hô hấp có thể đòi hỏi can thiệp ECMO và nếu chậm trễ có thể tử vong.
