Giao mùa – thời điểm vàng để bệnh tấn công trẻ nhỏ
Bệnh hô hấp giao mùa là nhóm bệnh đường hô hấp và các bệnh truyền nhiễm dễ bùng phát ở trẻ nhỏ trong giai đoạn thời tiết thay đổi đột ngột, mưa nắng thất thường, độ ẩm cao, nhất là khi trẻ quay lại môi trường tập thể như nhà trẻ, mẫu giáo và trường học.
Nếu người lớn có thể “cầm cự” qua những đợt giao mùa, thì trẻ nhỏ lại là nhóm dễ tổn thương nhất. Tại một bệnh viện tuyến tỉnh, chỉ từ đầu tháng 9 đã ghi nhận 482 lượt trẻ khám ngoại trú và cấp cứu vì bệnh đường hô hấp, tăng gần 7% so với tháng 8; số trẻ phải nhập viện tăng gần 45%. Con số đó nói thẳng với cha mẹ rằng: giao mùa không phải chuyện thời tiết, mà là kỳ thi sức đề kháng của trẻ. Những ngày mưa nắng đan xen, độ ẩm cao khiến nguy cơ trẻ mắc bệnh hô hấp, tiêu hóa, da và bệnh truyền nhiễm tăng rõ rệt. Nếu cha mẹ vẫn giữ thói quen “chờ bệnh nặng mới đưa đi khám”, hậu quả rất dễ nằm ngoài tầm kiểm soát.
Ba nhóm bệnh giao mùa cha mẹ không được phép xem nhẹ
Thứ nhất là nhóm bệnh hô hấp giao mùa. Trẻ có thể bị cảm, viêm mũi họng, viêm tiểu phế quản, thậm chí viêm phổi khi đi mưa, bị lạnh hoặc tiếp xúc người đang bệnh. Một bác sĩ nhi khoa ghi nhận, lượng trẻ mắc bệnh hô hấp tăng cao với nhiều ca viêm phổi, và trẻ càng nhỏ thì nguy cơ diễn tiến nặng càng cao. Đây không chỉ là vài cơn ho, sổ mũi lặt vặt; đó là những ca phải nhập viện thở oxy, truyền dịch – cái giá cho sự chủ quan.
Thứ hai là nhóm bệnh tiêu hóa trẻ nhỏ. Thời tiết nóng ẩm khiến thực phẩm dễ hư, trẻ có thể bị tiêu chảy cấp hoặc ngộ độc thực phẩm do ăn thức ăn nhiễm Salmonella, E. coli, Campylobacter gây nôn ói, tiêu chảy, mất nước. Đây không phải “đi ngoài vài lần là hết”, mà có thể là mất nước, tụt huyết áp, phải nhập viện. Thứ ba là các bệnh lây qua muỗi và tiếp xúc gần như sốt xuất huyết, tay chân miệng trẻ em – những bệnh có thể diễn tiến nặng, gây sốc hoặc biến chứng nếu không phát hiện kịp thời.”
Tay chân miệng EV71: kẻ lây siêu nhanh trong lớp học
Trong các bệnh giao mùa, tay chân miệng trẻ em do EV71 là mối đe dọa đáng ngại nhất. Trung bình một người nhiễm tay chân miệng do EV71 có thể lây cho khoảng 12–13 người khác, cao hơn khoảng 4,3 lần RSV, 8,4 lần SARS‑CoV‑2, gấp 10,2 lần cúm mùa và 10,8 lần hMPV. Nói cách khác, chỉ một trẻ bệnh trong lớp cũng đủ “thắp lửa” cho cả nhóm. EV71 còn là tác nhân chính gây các ca tay chân miệng nặng với biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp, tuần hoàn và tử vong ở trẻ nhỏ.
EV71 và các enterovirus lây qua nước bọt, dịch tiết mũi họng, dịch từ bóng nước, phân và các bề mặt, đồ vật bị nhiễm virus. Trẻ thường xuyên cho tay, đồ chơi vào miệng, dùng chung ly, muỗng, nằm ghép… nên chuỗi lây lan gần như hoàn hảo. Đáng chú ý, 87,3% ca tay chân miệng tập trung ở trẻ dưới 5 tuổi – nhóm chủ yếu đang học nhà trẻ, mầm non. Đây không phải là “bệnh lành tính của tuổi thơ” như nhiều người vẫn nghĩ: có giai đoạn hơn 200.000 trẻ nhập viện chỉ trong hai năm, với hàng trăm trường hợp tử vong.
Nhận diện sớm dấu hiệu bất thường để cứu con kịp lúc
Điểm khác biệt giữa cha mẹ chủ động và cha mẹ bị động nằm ở khả năng nhận diện dấu hiệu nguy hiểm. Không phải cơn sốt nào cũng chờ “qua 3 ngày” mới đi khám. Một bác sĩ nhi nhấn mạnh, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu: lơ mơ, ngủ gà, khó đánh thức; co giật; nôn ói liên tục; không bú, không uống được; khát nhiều, dấu hiệu mất nước; hoặc khi tình trạng nặng hơn hay xuất hiện triệu chứng lạ.
Đặc biệt, với trẻ mắc sốt xuất huyết, tay chân miệng, viêm phổi hoặc tiêu chảy, cha mẹ tuyệt đối không nên tự “canh chừng” ở nhà khi thấy bé thay đổi ý thức, thở khác thường, ăn uống kém hoặc mệt lả. Thực tế lâm sàng cho thấy, trẻ càng nhỏ tuổi thì nguy cơ bệnh diễn tiến nặng càng cao. Một quyết định trì hoãn có thể khiến con bỏ lỡ “cửa sổ vàng” điều trị. Giao mùa là thời điểm không dung thứ cho sự do dự của người lớn.
Phòng bệnh cho trẻ: phải chủ động, không thể “cầu may”
Phòng bệnh cho trẻ trong mùa giao mùa không phải là chuyện vài ngày giữ ấm, mà là chiến lược tổng thể. Với tay chân miệng trẻ em, Bộ Y tế khuyến cáo chủ động tiêm vắc xin kết hợp với vệ sinh và hạn chế tiếp xúc nguồn lây tại gia đình, nhà trẻ, trường học và nơi trẻ sinh hoạt tập trung. Tại cộng đồng, phụ huynh và người chăm sóc cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là sau khi thay tã, sau khi tiếp xúc phân, nước bọt; đồng thời vệ sinh đồ chơi, vật dụng, sàn nhà và khử khuẩn bề mặt bằng dung dịch phù hợp.
Với bệnh hô hấp giao mùa và bệnh tiêu hóa trẻ nhỏ, việc dạy trẻ rửa tay đúng cách trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh là hàng rào cơ bản nhưng hiệu quả. Thực phẩm cần được nấu chín, bảo quản đúng, dùng nước sạch để hạn chế tiêu chảy và ngộ độc. Không để nước mưa ứ đọng quanh nhà để giảm muỗi, phòng sốt xuất huyết. Giao mùa không thể tránh, nhưng trẻ có mắc bệnh hàng loạt hay không lại phụ thuộc vào sự kỷ luật của người lớn trong những thói quen đơn giản này.
