Bắt đầu từ lớp bảo vệ nằm trong con chip
Chip bảo mật VGC v1.0 là chip chuyên dụng do Viettel và Ban Cơ yếu Chính phủ phát triển, tích hợp thuật toán mật mã quốc gia vào phần cứng để mã hóa và giải mã dữ liệu quan trọng. Ngày 3/11, hai đơn vị công bố chip cùng nền tảng bán dẫn bảo mật đầu tiên do Việt Nam làm chủ thiết kế. Đây là bước đi đáng chú ý vì an toàn dữ liệu không thể chỉ trông cậy vào phần mềm khi các hoạt động bảo mật ngày càng gắn với thiết bị điện tử. VGC đưa một phần năng lực bảo vệ xuống gần nơi dữ liệu được xử lý, đồng thời mở cơ hội để các đơn vị trong nước chủ động hơn trong việc kiểm tra, điều chỉnh và kiểm soát phần cứng. Giá trị lớn nhất hiện nay vì thế không chỉ nằm ở một con chip, mà ở năng lực thiết kế một lớp bảo vệ có thể phát triển tiếp.
Tự chủ phần cứng là lý do cấp thiết
Trong hơn 80 năm, ngành Cơ yếu Việt Nam từng bước làm chủ các thuật toán mật mã trên phần mềm. Nhưng khi hệ thống số phụ thuộc ngày càng nhiều vào chip và thiết bị nhập khẩu, việc kiểm soát toàn bộ công nghệ bảo mật trở nên khó hơn. Ban Cơ yếu Chính phủ cảnh báo phần cứng từ bên ngoài có thể tạo nguy cơ lộ lọt dữ liệu, đồng thời khiến Việt Nam phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài về công nghệ và nguồn cung. Với thông tin quan trọng của Đảng, Nhà nước và Quốc phòng, đây không phải rủi ro có thể giải quyết chỉ bằng quy trình sử dụng cẩn trọng. Tự thiết kế chip bảo vệ dữ liệu giúp Việt Nam có thêm khả năng kiểm soát thành phần trực tiếp xử lý thông tin. Công bố VGC cũng gắn với mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp bán dẫn được nêu trong các định hướng quốc gia.
Dự án huy động hơn 40 kỹ sư, chuyên gia trong 24 tháng. Nhà máy M2 thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ đảm nhiệm yêu cầu bảo mật và thuật toán; Trung tâm Bán dẫn Viettel phụ trách thiết kế vi mạch, tích hợp các thành phần và hiện thực hóa bản thiết kế. Sự phân công này cho thấy nền tảng bán dẫn bảo mật không chỉ là một sản phẩm đơn lẻ: nó kết nối năng lực mật mã với thiết kế chip, tạo cơ sở để phát triển các thiết bị bảo mật tiếp theo.
USB an toàn là ứng dụng mở màn
Ứng dụng đầu tiên của VGC v1.0 là USB lưu trữ an toàn dành cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Đây là lựa chọn thực tế: thiết bị lưu trữ di động thường chứa hồ sơ và dữ liệu cần được bảo vệ, còn chip chuyên dụng có thể thực hiện mã hóa ngay trên phần cứng. Theo kết quả đo kiểm được công bố, VGC mã hóa và giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp chỉ dùng phần mềm khi thực hiện cùng tác vụ. Chip có kích thước đóng gói 10 x 10 mm, chứa 300 triệu bóng bán dẫn và được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm. Những thông số này cho thấy sản phẩm đã có cấu hình cụ thể, nhưng hiệu năng không tự động đồng nghĩa với an toàn trong mọi tình huống: thiết bị hoàn chỉnh vẫn cần được kiểm định và thử nghiệm trong điều kiện sử dụng thực tế.
Ý nghĩa với người dùng phổ thông trước mắt chủ yếu là gián tiếp: nếu nền tảng được hoàn thiện và triển khai rộng hơn, cách bảo vệ hồ sơ, hợp đồng hay dữ liệu khách hàng trong các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng có thể được tăng cường. Chip cũng có tiềm năng tích hợp vào camera, cảm biến và trạm quan trắc để hạn chế truy cập trái phép. Tuy vậy, USB an toàn mới là bước đầu, chưa phải bằng chứng rằng mọi thiết bị số trong nước đã được bảo vệ bằng công nghệ này.
Thước đo tiếp theo là triển khai và kiểm định
Lô chip đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật trong quý I/2026 và được cấp chứng nhận với phạm vi sử dụng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội. Bước kế tiếp được định hướng là đưa VGC vào sản xuất hàng loạt, trang bị cho thiết bị bảo mật của ngành Cơ yếu, phát triển chip nhiều lõi cho hệ thống quy mô lớn, đồng thời đào tạo kỹ sư và thử nghiệm sản phẩm trên thiết bị thực tế trước khi đưa vào sử dụng. Hai bên cũng hướng tới tích hợp sản phẩm vào hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia, nơi có hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành.
Đó là lộ trình hợp lý, nhưng năng lực tự chủ chỉ được chứng minh đầy đủ khi thiết kế có thể đi qua các khâu sản xuất, kiểm định và triển khai ổn định. VGC v1.0 chưa xóa bỏ sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu; đóng gói và chế tạo chip vẫn cần năng lực sản xuất phù hợp. Dẫu vậy, làm chủ thiết kế và đưa mật mã quốc gia vào phần cứng là bước tiến có ý nghĩa: Việt Nam đang xây nền tảng để kiểm soát tốt hơn công nghệ bảo vệ dữ liệu, thay vì chỉ mua giải pháp sẵn có. Thành công của USB lưu trữ an toàn sẽ là phép thử quan trọng cho tham vọng đó.
