Tự chủ chip là tự chủ nơi mật mã được thực thi
Chip bảo mật là vi mạch tích hợp các chức năng bảo vệ thông tin, trong đó thuật toán mật mã có thể được xử lý trực tiếp trên phần cứng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phần mềm bên ngoài. VGC v1.0 đáng chú ý không chỉ vì là một sản phẩm mới, mà vì nó đưa bài toán tự chủ an ninh số về đúng nơi dữ liệu được bảo vệ: bên trong con chip. Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel phối hợp phát triển nền tảng bán dẫn bảo mật này, với VGC v1.0 là sản phẩm đầu tiên. Nhà máy M2 thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ đặt yêu cầu bảo mật, xây dựng thuật toán mã khối quốc gia MKV và tiêu chí đánh giá; Trung tâm Bán dẫn Viettel thiết kế vi mạch trên kiến trúc RISC-V và hiện thực hóa bản thiết kế. Đây là bước đi chiến lược: muốn giữ chủ quyền với mật mã, Việt Nam cần có năng lực thiết kế phần cứng thực thi nó.
Rủi ro chuỗi cung ứng khiến thiết kế trong nước cần thiết
Khi mật mã chạy trên chip do bên khác thiết kế, người dùng phải tin rằng phần cứng không bị cài cắm mã độc và nguồn cung sẽ không bị gián đoạn. Nhưng trong môi trường số, cả hai rủi ro đều hiện hữu: mã độc có thể xâm nhập ở tầng phần cứng, còn biến động nguồn cung có thể làm gián đoạn việc triển khai các hệ thống cần bảo vệ. Vì vậy, tự thiết kế không đồng nghĩa với việc ngay lập tức làm chủ toàn bộ chuỗi sản xuất; giá trị trước mắt là tăng khả năng kiểm soát kiến trúc, thuật toán và quy trình kiểm chứng. VGC v1.0 dùng kiến trúc tập lệnh mở RISC-V, cho phép kỹ sư chủ động thiết kế bộ xử lý, kiểm chứng và điều chỉnh. Đây là một lựa chọn có ý nghĩa với an ninh bán dẫn: giảm lệ thuộc vào các thành phần không thể kiểm tra đầy đủ, đồng thời xây nền móng để từng bước kiểm soát nhiều khâu hơn.
VGC v1.0 chứng minh năng lực thiết kế có thể tạo khác biệt
VGC v1.0 có kích thước đóng gói 10 × 10 mm, chứa 300 triệu bóng bán dẫn và được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm. Điểm cốt lõi là thuật toán MKV được hiện thực hóa thành khối xử lý mật mã chuyên dụng ngay trên chip. Theo kết quả đo kiểm, tốc độ mã hóa và giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp thuần phần mềm trong cùng tác vụ. Hiệu năng là dấu mốc đáng kể, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc kỹ sư Việt Nam làm chủ thiết kế từ gốc và quy trình kiểm chứng, để thế hệ sản phẩm sau có thể kế thừa thay vì bắt đầu lại. Trong quý I/2026, lô chip đầu tiên vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được cấp chứng nhận đủ điều kiện sử dụng trong kinh tế – xã hội. Đây chưa phải bằng chứng Việt Nam đã làm chủ mọi khâu bán dẫn, nhưng là bước tiến cụ thể từ năng lực nghiên cứu sang sản phẩm được đánh giá.
Từ quốc phòng đến dịch vụ số và nền tảng cho chip tiếp theo
Ứng dụng ban đầu của VGC v1.0 là các USB lưu trữ an toàn dành cho cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Hướng mở rộng thiết thực hơn với người dân và doanh nghiệp là USB Token cho chữ ký số, phục vụ hệ thống chứng thực quốc gia với hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành. Chip cũng có tiềm năng bảo vệ dữ liệu trong tài chính, ngân hàng, thiết bị kết nối và hạ tầng trọng yếu. Tại lễ ra mắt, Ban Cơ yếu Chính phủ và Viettel ký thỏa thuận đưa VGC v1.0 vào sản xuất loạt, đồng thời phát triển nền tảng vi mạch bảo mật đa lõi cho ứng dụng quy mô lớn. Các định hướng nghiên cứu còn gồm mật mã hậu lượng tử, mật mã hạng nhẹ cho thiết bị internet vạn vật và mã hóa có xác thực tốc độ cao. Kết luận đáng giữ lại: VGC v1.0 không khép lại bài toán tự chủ, nhưng tạo nền tảng để kỹ sư Việt Nam thiết kế những chip bảo mật tiếp theo.
