Công văn 5922: Bước ngoặt trong cách nhìn về thành tích trường học
Công văn 5922 Bộ GD&ĐT là văn bản yêu cầu cắt giảm các cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường/xã và nhiều hoạt động thi đua hình thức, nhằm chuyển trọng tâm từ bệnh thành tích sang chất lượng dạy học thực chất trong các cơ sở giáo dục phổ thông và mầm non. Đây là một động thái mạnh tay: Bộ GD&ĐT hướng dẫn cắt giảm tối đa các cuộc thi phong trào, hội họp, hồ sơ sổ sách không cần thiết để tăng thời gian và nguồn lực cho hoạt động dạy học, sinh hoạt chuyên môn. Theo văn bản này, thi học sinh giỏi cấp trường chỉ còn tồn tại như ngoại lệ phục vụ chọn đội tuyển đi thi cấp tỉnh, quốc gia, còn hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường không được tổ chức để lấy thành tích.
Không còn thi học sinh giỏi cấp trường: mất đi hay giải phóng động lực?
Khi Bộ yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức, bức tranh động lực học tập của học sinh sẽ thay đổi đáng kể. Nhiều trường lâu nay dùng thành tích thi học sinh giỏi cấp trường để "tô đẹp" báo cáo và gây áp lực không cần thiết lên học sinh và phụ huynh. Việc cắt giảm cuộc thi trường học kiểu này buộc các nhà trường phải coi trọng quá trình thay vì kết quả một vài bài thi. Nguy cơ là một số học sinh đam mê thi cử có thể cảm thấy hụt hẫng, nhưng mặt tích cực là các em không còn bị lôi vào những kỳ thi không thực sự gắn với chương trình, tâm lý lứa tuổi hay năng lực thực tế. Các cuộc thi cấp tỉnh, quốc gia vẫn được giữ như sân chơi chọn lọc cho người thực sự có năng khiếu, thay vì phong trào tràn lan.
Hội thi giáo viên dạy giỏi: từ danh hiệu bề nổi sang năng lực chuyên môn
Không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích là thông điệp rõ ràng: danh hiệu không còn là thước đo ưu tiên cho chất lượng dạy học. Trong nhiều năm, hội thi giáo viên dạy giỏi tạo ra một cơ chế đánh giá đầy hồ sơ, minh chứng nhưng lại ít phản ánh việc dạy hằng ngày trên lớp. Công văn 5922 yêu cầu cắt giảm các cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ hoạt động chuyên môn hoặc làm phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết; chỉ tổ chức các cuộc thi có mục tiêu rõ ràng, thiết thực. Thực tế, điều này sẽ buộc các phòng, sở và ban giám hiệu phải nghĩ lại cách đánh giá giáo viên: tập trung vào sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, phản hồi của học sinh, phụ huynh hơn là một vài tiết dạy "diễn" trong hội thi. Ở bậc mầm non, việc dừng phong trào giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi để chấm thi cũng là cắt bỏ một biểu hiện điển hình của bệnh hình thức.
Cắt giảm cuộc thi trường học nhưng giữ sân chơi tự nguyện cho học sinh
Nhiều người lo lắng cắt giảm cuộc thi trường học sẽ làm môi trường giáo dục kém sôi nổi. Nhưng công văn 5922 không chủ trương "xóa sạch" sân chơi, mà là phân biệt giữa thi đua lấy giải và hoạt động học tập, trải nghiệm tự nguyện. Bộ khuyến khích tổ chức các hoạt động giao lưu, sân chơi về tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI)… theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực; tuyệt đối không biến thành kỳ thi, không dùng số lượng giải thưởng làm căn cứ đánh giá thi đua. Điều này nếu thực hiện nghiêm túc sẽ giúp học sinh được tham gia nhiều hoạt động ý nghĩa mà không bị "gánh" thêm áp lực điểm số, xếp hạng. Nhà trường vì thế phải sáng tạo phương thức tổ chức, thiết kế mục tiêu học tập cho mỗi hoạt động, thay vì tìm cách "huy chương hóa" mọi thứ.
Giảm hồ sơ, chuyển sang hồ sơ số: cơ hội tái thiết quản lý giáo dục
Việc cắt giảm thi học sinh giỏi cấp trường và hội thi giáo viên dạy giỏi chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn: giảm áp lực thủ tục hành chính, hội họp và báo cáo trung gian để dành thêm thời gian cho dạy học và sinh hoạt chuyên môn. Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện hồ sơ, sổ sách đúng theo quy định; không tự đặt thêm biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết. Đặc biệt, trong năm học 2026–2027, ngành giáo dục sẽ từng bước thay thế hồ sơ, sổ sách giấy bằng hồ sơ, sổ sách trên môi trường số, không yêu cầu đồng thời hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử có cùng nội dung, trừ trường hợp pháp luật quy định. Đây là cơ hội lớn để tái thiết cách quản lý: nếu các trường tận dụng chuyển đổi số để giảm việc "làm giấy", giáo viên sẽ có thêm thời gian cho việc thiết kế bài dạy, tự học và hỗ trợ học sinh – đúng tinh thần công văn 5922.
