Chính sách giáo dục mới: Dừng thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã là gì?
Chính sách dừng thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã là quy định mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường không tổ chức các kỳ thi chọn học sinh giỏi ở cấp cơ sở, trừ khi nhằm tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức, với mục tiêu cắt giảm cuộc thi hình thức, giảm áp lực và tập trung hơn cho dạy học thực chất.
Bộ GD-ĐT vừa ban hành văn bản hướng dẫn cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục. Trọng tâm gây chú ý nhất là yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, ngoại trừ trường hợp dùng để phát hiện và tuyển chọn đội tuyển dự thi cấp tỉnh, cấp quốc gia. Nói cách khác, những kỳ thi vốn được nhiều phụ huynh coi là “bệ phóng thành tích” cho con nay không còn được phép tổ chức tràn lan. Đây là một chính sách giáo dục mới mang tính cắt gọn, nhắm thẳng vào bệnh thành tích và tình trạng lạm dụng thi cử ở trường phổ thông.
Giảm áp lực học tập hay lấy đi sân chơi của học sinh?
Về mặt lý thuyết, chính sách này là một bước lùi cần thiết khỏi “ma trận thi cử” vốn bủa vây học sinh từ rất sớm. Bộ GD-ĐT khẳng định mục tiêu là giảm áp lực, thủ tục hành chính, dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học và sinh hoạt chuyên môn, đồng thời góp phần hạn chế bệnh thành tích. Việc tổ chức kỳ thi nếu có phải “thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh” và không gây áp lực tham gia đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Đó là lời tuyên bố rõ ràng rằng thành tích thi học sinh giỏi cấp trường không còn là thước đo bắt buộc.
Nhưng ở chiều ngược lại, với nhiều em, thi học sinh giỏi cấp trường là sân chơi đầu tiên để thử sức, để được công nhận, để thấy mình khác biệt trong môi trường lớp học đông đúc. Khi sân chơi này bị siết lại, nguy cơ là chỉ những em đã lọt vào mắt xanh thầy cô mới có cơ hội cọ xát. Nếu nhà trường không thay thế bằng các hình thức đánh giá và khích lệ phù hợp, việc giảm áp lực học tập học sinh có thể đi kèm cảm giác mất chỗ thể hiện, nhất là với những em ở vùng chưa có nhiều hoạt động ngoại khóa chất lượng.
Cơ hội phát triển tài năng: mở rộng hay thu hẹp?
Ở cấp tỉnh, kỳ thi học sinh giỏi vẫn được duy trì, nhưng Bộ yêu cầu phải bảo đảm thực chất, khách quan, công bằng và góp phần phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Đây là điểm tích cực: thay vì chạy đua số lượng giải thưởng, hệ thống thi cử được yêu cầu tinh gọn, rõ mục tiêu hơn. Tuy nhiên, cơ hội phát triển tài năng không tự nhiên sinh ra chỉ nhờ một kỳ thi cấp trên. Nó cần cả một quá trình sàng lọc, bồi dưỡng từ sớm, mà trước đây thi học sinh giỏi cấp trường từng đóng vai trò “cửa đầu vào”.
Điểm đáng mừng là Bộ nhấn mạnh các cuộc thi và sân chơi khác như tiếng Anh, STEM/STEAM, văn nghệ, thể thao, chuyển đổi số, AI… phải được tổ chức theo tinh thần vui chơi, tự nguyện, thiết thực, không biến thành kỳ thi, không dùng số lượng giải thưởng để đánh giá chất lượng dạy học. Nếu trường học chịu chuyển hướng sang những hoạt động này, học sinh tài năng ở nhiều lĩnh vực ngoài môn văn hóa có thể được nhìn thấy nhiều hơn. Nhưng nếu nhà trường chỉ dừng thi mà không tạo thêm sân chơi, cơ hội phát triển tài năng rất dễ bị thu hẹp vào một nhóm nhỏ được chọn đi thi cấp tỉnh, cấp quốc gia.
Phụ huynh, nhà trường và bài toán công bằng giáo dục
Một trong những thông điệp quan trọng của chính sách này là không huy động kinh phí và không gây áp lực tham gia đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Điều đó có nghĩa là những cuộc thi mang tính hình thức, buộc phải mua tài liệu, luyện đề, hoặc thi để “lấy thành tích” sẽ dần mất chỗ đứng. Với nhiều phụ huynh từng căng mình cho con đi thi, điều này là cơ hội để xem lại kỳ vọng: liệu con có cần thêm một tờ giấy khen hay cần nhiều thời gian nghỉ ngơi, đọc sách, chơi thể thao hơn?
Tuy nhiên, bài toán công bằng không tự động được giải quyết bằng việc dừng thi học sinh giỏi cấp trường. Nếu giáo viên vẫn chọn học sinh theo cảm tính, nếu thông tin về đội tuyển vẫn mờ mịt, những em ít tiếng nói sẽ càng dễ bị bỏ sót. Các cuộc họp, hồ sơ, sổ sách cũng được yêu cầu rà soát cắt giảm, ưu tiên thời gian cho dạy học và sinh hoạt chuyên môn. Trong năm học 2026-2027, hồ sơ số, sổ sách số sẽ được triển khai theo lộ trình để thay thế dần hồ sơ giấy. Đây là cơ hội để nhà trường dành năng lượng cho việc xây dựng cơ chế phát hiện và bồi dưỡng tài năng minh bạch hơn, chứ không chỉ cắt thi rồi… để đó.
Kết luận: Cắt thi không đủ, cần thay đổi cách nhìn về thành tích
Việc Bộ GD-ĐT dừng thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã – ngoại trừ mục đích tuyển chọn đội tuyển dự thi cấp tỉnh, cấp quốc gia – là một tín hiệu mạnh mẽ chống lại bệnh thành tích và áp lực thi cử sớm. Nhưng nếu chỉ nhìn đây là biện pháp “giảm việc” thì chúng ta bỏ lỡ ý nghĩa sâu hơn: đó là lời nhắc phải định nghĩa lại thành công trong trường học, từ số lượng giải thưởng sang chất lượng học tập và trải nghiệm của học sinh.
Chính sách giáo dục mới này chỉ tạo ra thay đổi tích cực nếu ba điều kiện cùng được đáp ứng: nhà trường thực sự cắt giảm các cuộc thi và hồ sơ không cần thiết; giáo viên chủ động tạo sân chơi học thuật và kỹ năng đa dạng, tự nguyện; phụ huynh giảm ám ảnh thành tích, đồng hành cùng con trong những hành trình học tập bền vững hơn. Cắt thi là bước đầu; thay đổi cách nghĩ về áp lực học tập học sinh và cơ hội phát triển tài năng mới là bài kiểm tra khó nhất của cả hệ thống.
