Đề xuất lớn, chưa phải quyết định đầu tư
Tổ hợp năng lượng là phương án phát triển đồng bộ các nguồn phát điện và hạ tầng truyền tải, trong đó điện mặt trời, thủy điện tích năng, trạm biến áp và đường dây được tính toán kết nối thành một hệ thống. Chiều 28/10, lãnh đạo tỉnh Lai Châu làm việc để nghe Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuân Thiện trình bày đề xuất nghiên cứu đầu tư tổ hợp như vậy trên địa bàn tỉnh. Đây là tín hiệu cho thấy địa phương sẵn sàng xem xét nguồn lực mới, nhưng không đồng nghĩa dự án đã được phê duyệt hoặc có thể triển khai ngay. Theo phương án doanh nghiệp nêu, tổng công suất nguồn điện là 23.400 MW, gồm thủy điện tích năng Tô Y Phìn 6.400 MW và chín dự án điện mặt trời tổng công suất 17.000 MW, đi kèm trạm biến áp và đường dây 500 kV.
Quy mô đề xuất đáng chú ý không chỉ vì lớn, mà vì đặt ra bài toán đồng bộ: nguồn điện phải có nơi đấu nối, khả năng truyền tải và cơ sở quy hoạch tương ứng. Vì vậy, con số công suất nên được hiểu là quy mô nghiên cứu ban đầu, không phải sản lượng chắc chắn sẽ hình thành.
Hai giai đoạn cho thủy điện tích năng và điện mặt trời
Dự án thủy điện tích năng Tô Y Phìn được đề xuất tại phường Đoàn Kết và xã Sin Suối Hồ, chia thành hai giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035, mỗi giai đoạn 3.200 MW. Với điện mặt trời Lai Châu, bốn dự án thuộc giai đoạn 2026–2030 gồm Phong Thổ 1 (1.700 MW), Phong Thổ 2 (1.400 MW), Nậm Cuổi (2.400 MW) và Nậm Sỏ (2.000 MW), tổng cộng 7.500 MW.
Giai đoạn 2031–2035 dự kiến nghiên cứu năm dự án còn lại: Tà Tổng và Mường Tè, mỗi dự án 2.600 MW; Nậm Hàng 1.300 MW; Hua Bum và Pa Tần, mỗi dự án 1.500 MW, tổng cộng 9.500 MW. Cách chia tiến độ tạo khung để xem xét từng bước, nhưng chưa thay thế việc xác định địa điểm, diện tích đất và phương án đấu nối. Điểm có giá trị trong đề xuất là đặt nguồn điện cạnh hạ tầng truyền tải ngay từ đầu; điểm cần kiểm chứng là liệu toàn bộ cấu phần có phù hợp và khả thi khi đi vào thẩm định hay không.
Nút thắt quy hoạch quyết định khả năng triển khai
Tổng vốn đầu tư dự kiến được nêu là khoảng 450.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, trở ngại trước mắt không nằm ở việc công bố quy mô vốn, mà ở khoảng cách giữa đề xuất và quy hoạch hiện hành. Theo thông tin tại buổi làm việc, quy hoạch tỉnh xác định thủy điện tích năng Tô Y Phìn ở mức 500 MW, trong khi đề xuất của doanh nghiệp là 6.400 MW; tỉnh cũng đã phê duyệt 76 dự án điện mặt trời với tổng công suất 12.051 MW. Lãnh đạo tỉnh nhận định phương án Xuân Thiện lớn hơn đáng kể so với quy mô đã xác lập, nên cần cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh, bổ sung các dự án vào quy hoạch điện quốc gia.
Đây là bước sàng lọc quan trọng, không phải thủ tục có thể xem nhẹ. Sở Công Thương được giao phối hợp với các cơ quan và địa phương rà soát thông số kỹ thuật, công suất, vị trí, diện tích đất, rồi báo cáo Bộ Công Thương và Chính phủ để xem xét cập nhật, bổ sung hoặc điều chỉnh Quy hoạch điện VIII. Doanh nghiệp cũng được đề nghị phối hợp hoàn thiện hồ sơ khi đủ điều kiện quy hoạch.
Lợi ích địa phương phải đi cùng điều kiện thực tế
Nếu được phê duyệt và triển khai phù hợp, các dự án năng lượng Lai Châu có thể mở thêm cơ hội việc làm, tăng thu ngân sách và tạo không gian phát triển mới cho các địa phương. Nhưng tác động với người dân không chỉ được đo bằng công suất hay vốn đầu tư. Quy hoạch đất, bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng và phương án tái định cư sẽ quyết định mức độ người dân chịu ảnh hưởng cũng như phần lợi ích họ nhận được. Tỉnh yêu cầu các địa phương chủ động phối hợp chuẩn bị những phương án này để sẵn sàng khi dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Về định hướng, kết hợp thủy điện tích năng với điện mặt trời và lưới truyền tải phù hợp mục tiêu khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo của tỉnh; lãnh đạo địa phương cũng gắn đề xuất với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng. Tuy nhiên, đồng hành với nhà đầu tư không nên bị hiểu là cam kết phê duyệt. Kết luận hợp lý lúc này là Lai Châu có cơ hội xem xét một tổ hợp đầy tham vọng, nhưng chỉ quy hoạch được cập nhật, hồ sơ được hoàn thiện và tác động tại từng địa bàn được xử lý thỏa đáng mới biến đề xuất thành dự án khả thi.
