Phim AI Trung Quốc: từ định nghĩa đến cú chuyển mình ở Hoành Điếm
Phim AI Trung Quốc là những tác phẩm được tạo ra phần lớn hoặc hoàn toàn bằng công cụ trí tuệ nhân tạo, mô phỏng người thật và bối cảnh để sản xuất nhanh, rẻ, phân phối dọc trên điện thoại, đang thâm nhập sâu vào hệ sinh thái phim ngắn tại Hoành Điếm và biến đổi cấu trúc việc làm của cả ngành giải trí.
Hoành Điếm – “Hollywood của Trung Quốc” với quần thể trường quay khổng lồ – từng là thánh địa của phim ngắn nhiều tập, nơi hàng nghìn diễn viên trẻ nuôi mộng đổi đời. Các bộ phim 90 giây/tập, đầy kịch tính, đã tạo ra một thị trường nội địa gần 15 tỷ USD cùng vô số cơ hội việc làm. Nhưng chỉ trong vài tháng, không khí nhộn nhịp ở các phim trường dưới tầng hầm đã bị thay thế bằng sự lo lắng: đoàn phim ít đi, tin tuyển diễn viên thưa dần, và cả thị trấn hơn 200.000 dân bắt đầu cảm nhận được sức ép của công nghệ AI giải trí. Sự trỗi dậy của phim AI ở Hoành Điếm không phải là một xu hướng ngắn hạn; nó là cuộc tái cấu trúc toàn diện ngành Hengdian phim ngắn.
SeeDance 2.0: khi công nghệ AI giải trí phá vỡ mô hình sản xuất cũ
Điểm bùng phát của khủng hoảng nằm ở thời khắc công cụ SeeDance 2.0 của ByteDance xuất hiện, mang video AI chân thực lên mạng xã hội. Chỉ sau một đêm, nền tảng tràn ngập nội dung do AI tạo ra, với khả năng mô phỏng vật lý và giữ nhất quán nhân vật ở mức khiến cả đạo diễn lẫn diễn viên phải giật mình. Thay vì cần cả đoàn phim cồng kềnh, một dự án dài 120 phút giờ chỉ cần ê-kíp 5 người, hoàn thành trong khoảng một tuần với chi phí chưa bằng 1/10 phim quay người thật.
Theo DataEye, trong nửa đầu năm đã có 220.000 phim ngắn nhiều tập do AI tạo ra trên Douyin, thu hút khoảng 500 tỷ lượt xem. Đây là câu trích dẫn mà ngành buộc phải đối mặt: nhu cầu khán giả đối với nội dung AI không còn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành dòng chảy chủ đạo. Khi một thị trường từng tăng trưởng nhờ tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao lại tìm thấy lời giải bằng tự động hóa, thì cái giá luôn là lực lượng lao động sáng tạo bị đẩy ra bên lề.
Diễn viên mất việc: từ phim trường Hoành Điếm đến nghề shipper
Mặt tối của làn sóng phim AI Trung Quốc hiện rõ nhất ở những người đứng trước camera. Nữ diễn viên Junlin, 24 tuổi, tháng 6 chỉ được đi quay 7 ngày, sống trong trạng thái bất an vì đoàn phim tuyển người ngày càng ít. Ở đáy hệ thống là diễn viên quần chúng Hoành Điếm, từng làm việc 18–20 giờ mỗi ngày với thù lao chỉ 10 nhân dân tệ/giờ, nay thậm chí không còn cơ hội nhận mức thù lao vốn đã thấp hơn cả tiền thuê động vật trong phim.
Khi diễn viên AI đắt khách cũng là lúc diễn viên thật bị thất nghiệp. Nhiều người phải rời Hoành Điếm vì ít việc, tiền công ngày càng thấp. Liu Yuzhan, 29 tuổi, từng nhận khoảng 4 vai mỗi tháng, nay phải làm thêm nghề giao đồ ăn để sống. Hình ảnh diễn viên khoác áo shipper, chạy giữa những con phố vốn là bối cảnh phim trường, là biểu tượng đau đớn của việc lao động sáng tạo bị đẩy sang gig economy. Ngành phim ngắn, từng hứa hẹn danh vọng mạng xã hội, nay trở thành trò chơi nơi thuật toán ưu ái nhân vật ảo hơn con người.
Hengdian phim ngắn suy thoái: khi mô hình cạnh tranh tự phá hủy mình
Không thể hiểu cú sốc hiện tại nếu bỏ qua cấu trúc cạnh tranh tàn khốc từng nuôi lớn Hengdian phim ngắn. Trong giai đoạn bùng nổ, các công ty lao vào sản xuất càng nhiều càng tốt, hy vọng một bộ phim trở thành hiện tượng. Đoàn phim quay những tác phẩm dài tương đương phim điện ảnh chỉ trong một tuần, với lịch làm việc 18–20 giờ/ngày. Mô hình đó về bản chất đã xem diễn viên và ê-kíp như chi phí phải tối thiểu hóa, còn thuật toán xem thời lượng xem như thước đo duy nhất.
Khi công nghệ AI giải trí xuất hiện, nó chỉ tiếp tục logic mà ngành đã theo đuổi: cắt giảm chi phí, tối đa hóa nội dung. Nhóm của Tan Chen sử dụng AI để sản xuất phim ngắn với chi phí thấp hơn nhiều so với quay người thật. Kết quả là các phim trường từng mô phỏng Hong Kong, biệt thự, phòng họp, phòng cấp cứu… bắt đầu vắng đoàn phim, trở nên yên ắng. Ngành từng là nồi áp suất với con người ở đáy giờ chuyển thành hệ sinh thái nơi con người bị coi là phần thừa. Khủng hoảng việc làm hôm nay là hệ quả logic của chiến lược phát triển hôm qua.
Thích ứng thay vì cạnh tranh: con người sẽ đứng đâu trong kỷ nguyên phim AI?
Trước làn sóng phim AI Trung Quốc, phản ứng của nhiều người trong ngành đã chuyển từ cố gắng cạnh tranh sang tìm cách thích ứng. Một nhà sản xuất thừa nhận: “AI không thể bị ngăn cản. Nếu không thể đánh bại nó, hãy tham gia cùng nó”. Ở Hoành Điếm, khẩu hiệu “Nếu không thể đánh bại, hãy thích ứng” trở thành tinh thần chung. Họ học công cụ mới, dùng AI để dựng cảnh, tạo nhân vật phụ, giảm chi phí nhưng cố giữ phần sáng tạo cốt lõi cho con người.
Tuy vậy, câu hỏi trọng tâm vẫn chưa có lời giải: con người – trong đó có diễn viên – cuối cùng sẽ đóng vai trò gì khi làm việc cùng AI để tạo ra nghệ thuật và sản phẩm giải trí. Nếu ngành chỉ xem AI như công cụ để bớt phụ thuộc vào lao động, diễn viên sẽ tiếp tục bị đẩy sang những công việc giao đồ ăn, ship hàng. Ngược lại, nếu coi AI là đối tác để mở rộng khả năng kể chuyện, thì diễn viên, đạo diễn, biên kịch vẫn có thể giữ vị trí trung tâm, tái định nghĩa nghề thay vì biến mất. Hoành Điếm hôm nay là lời cảnh báo: không ai trong ngành sáng tạo có thể đứng ngoài cuộc tranh luận về vai trò con người trong tương lai.
