Ưu tiên chỗ ở cho nhóm đang sống trong điều kiện nguy hiểm
Chính sách dành cho cư dân khó khăn ở phố cổ, phố cũ là cơ chế ưu tiên mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm, nhằm đưa các hộ đủ điều kiện đến nơi ở an toàn hơn mà vẫn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Đây là bước đi đáng làm: chỉnh trang khu phố lịch sử không thể chỉ thay đổi mặt tiền, trong khi người dân tiếp tục sống trong nhà chật và có nguy cơ mất an toàn.
Ngày 28.10, Hội đồng nhân dân Hà Nội thông qua chủ trương ưu tiên giải quyết chỗ ở cho nhóm khó khăn tại khu vực phố cổ, phố cũ; trước mắt chính sách áp dụng ở phường Hoàn Kiếm, đồng thời có thể nghiên cứu mở rộng sau khi đánh giá tác động và nguồn lực. Kết quả rà soát ghi nhận 902 hộ, tương đương 3.621 người, sống trong nhà đông hộ với diện tích bình quân dưới 5m² sàn mỗi người; có gia đình bốn thế hệ chen chúc trên chưa đến 20m².
Ai đủ điều kiện và quy trình ra sao?
Con số 902 là mức bố trí tối đa, không đồng nghĩa mọi hộ trong danh sách được tự động nhận căn hộ. Thành phố dự kiến dành tối đa 902 căn, mỗi hộ một căn, và điều chỉnh theo số người đăng ký đủ điều kiện. Muốn được xét, hộ gia đình hoặc cá nhân phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu sau:
- Đã đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà thuộc khu vực phố cổ, phố cũ ở phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua.
- Có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn mỗi người.
- Đáp ứng điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo pháp luật về nhà ở.
- Tự nguyện đăng ký và được Ủy ban nhân dân phường Hoàn Kiếm phê duyệt vào danh sách.
Mỗi hộ chỉ được mua hoặc thuê mua một căn hộ và chỉ được giải quyết một lần. Quỹ nhà, gồm dự án, số lượng, loại căn hộ và tiến độ, phải được công bố công khai trước khi đăng ký; căn không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định có thể được phân bổ cho nhóm khác theo luật.
Không bốc thăm không có nghĩa là được cấp nhà miễn phí
Điểm thay đổi lớn là người đủ điều kiện không phải chờ cơ hội trúng bốc thăm như các nhóm đăng ký nhà ở xã hội thông thường. Nhưng chính sách không miễn điều kiện mua bán và cũng không biến căn hộ thành quà tặng: giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục và chính sách vay ưu đãi vẫn theo quy định về nhà ở xã hội; người mua hoặc thuê mua tự chi trả, không có khoản ngân sách trực tiếp thanh toán thay họ.
Vì vậy, đây là lối tiếp cận có ưu tiên chứ không phải cam kết rằng mọi hộ đều có thể chi trả hoặc chọn được căn hộ mong muốn. Trong năm 2026, thành phố dự kiến bố trí 552 căn tại chín dự án, với các dự án được lựa chọn theo khả năng kết nối giao thông công cộng, hạ tầng xã hội, tiến độ và cơ cấu căn hộ phù hợp quy mô hộ. Công khai quỹ nhà và hướng dẫn hồ sơ dễ tiếp cận sẽ quyết định chính sách có đến đúng người hay không.
Giãn dân cần đi cùng gìn giữ cộng đồng lịch sử?
Chuyển người dân khỏi những căn nhà đông hộ có thể giảm áp lực lên hạ tầng và nguy cơ cháy nổ, đồng thời tạo điều kiện chỉnh trang, bảo tồn di sản ở phố cổ Hà Nội. Theo phương án của thành phố, việc bố trí chỗ ở có thể giúp khoảng 3.621 người rời khỏi các nhà chật hẹp. Đây là lợi ích thiết thực, bởi nhà cũ trong ngõ hẹp thường khó cải tạo, còn lối thoát nạn và khả năng tiếp cận chữa cháy đều hạn chế.
Tuy nhiên, bảo tồn khu phố không nên đồng nghĩa với việc làm đứt gãy đời sống cư dân phố cổ. Quá trình thực hiện cần công khai tiêu chí, rà soát công bằng và làm rõ quyền lợi của cả chủ sở hữu lẫn người thuê; những người cao tuổi, người khuyết tật hoặc khó tiếp cận thông tin không nên chịu thiệt vì thứ tự đăng ký. Nghị quyết mở ra cơ hội đáng kể cho nhóm khó khăn nhất, nhưng chỉ thành công khi việc giãn dân đi kèm lựa chọn nơi ở phù hợp và sự tôn trọng cộng đồng đã làm nên sức sống của khu phố lịch sử.
