Cuộc thi robotics toàn quốc: Từ sân chơi thi đấu đến bệ phóng STEM
Cuộc thi Sáng tạo Robotics toàn quốc là sân chơi nơi học sinh phổ thông vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để thiết kế, lắp ráp, lập trình, vận hành robot trong môi trường thi đấu giàu tính thực tiễn, qua đó rèn tư duy logic, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm trong giáo dục STEM học sinh.
Điểm đáng nói không phải là số lượng cúp trao ở vòng khu vực miền Trung và miền Nam, mà là cách cuộc thi đang âm thầm thay đổi lớp học STEM. Hai điểm thi tại Đại học Vinh (Nghệ An) và Đại học Đồng Nai ghi nhận tổng cộng 453 đội với gần 1.000 thí sinh: 287 đội, 519 thí sinh đến từ 8 tỉnh miền Trung và 166 đội, 296 thí sinh từ 6 tỉnh miền Nam. Những con số này cho thấy phong trào robotics đã đủ rộng để không còn là phong trào “cho vui”, mà là một phần nghiêm túc của chiến lược giáo dục STEM học sinh.
Gần 1.000 thí sinh, 453 đội: Con số biết nói về niềm đam mê khoa học
Khi 519 học sinh ở miền Trung và 296 học sinh ở miền Nam cùng đưa robot lên sa bàn, chúng ta đang chứng kiến một lớp học STEM mở rộng ra khỏi bốn bức tường trường học. Mỗi đội phải tự thiết kế, lắp ráp, lập trình và vận hành robot để hoàn thành nhiệm vụ, nghĩa là kiến thức sách giáo khoa buộc phải “sống” trong các quyết định kỹ thuật cụ thể. Đó chính là bản chất của giáo dục STEM học sinh: học để làm, chứ không học để chép.
Cuộc thi chia làm hai bảng: R1 cho học sinh tiểu học và R2 cho học sinh THCS, giúp nội dung thử thách phù hợp từng độ tuổi. Ở độ tuổi này, việc các em tự tin điều khiển robot, xử lý tình huống phát sinh ngay trên sa bàn cho thấy kỹ năng sáng tạo kỹ thuật không còn là đặc quyền của sinh viên đại học. Câu chuyện ở đây không phải là “robot thông minh đến đâu”, mà là học sinh dám thử, dám sai và dám sửa – điều mà nhiều lớp học truyền thống còn thiếu.
Đà Nẵng và 35 đội robotics lọt chung kết: Thành tích hay thước đo hệ sinh thái?
Đà Nẵng có tổng cộng 35 đội robotics lọt vào vòng chung kết toàn quốc – con số không thể xem nhẹ trong bản đồ STEM cả nước. Từ vòng khu vực, thành phố này đã có 33 đội vượt qua ở cả hai bảng (18 đội R1, 15 đội R2), cộng với 2 đội được đặc cách từ cuộc thi cấp thành phố. Đây không chỉ là thành tích thi đấu; nó phản chiếu cả một hệ sinh thái: nhà trường tổ chức câu lạc bộ, giáo viên chấp nhận dạy khác đi, phụ huynh chấp nhận cho con “bận” với robot.
Theo thông tin từ ban tổ chức, ở mỗi bảng chỉ có 30 đội xuất sắc nhất được chọn vào chung kết quốc gia. Nghĩa là việc nhiều đội Đà Nẵng góp mặt không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của một chiến lược kiên trì với giáo dục STEM học sinh. Đây cũng là lời nhắc cho các địa phương khác: muốn có đội robotics lọt chung kết, phải xây bệ đỡ từ cấp tiểu học, chứ không thể “luyện cấp tốc” vài tháng trước cuộc thi.
Thách thức robotics: Lò luyện tư duy kỹ thuật và giải quyết vấn đề
Các nhiệm vụ trong cuộc thi robotics toàn quốc không dừng ở việc robot chạy nhanh hay chính xác. Thí sinh phải lập trình để robot nhận diện, di chuyển, thực hiện chuỗi hành động theo kịch bản, đồng thời sẵn sàng xử lý lỗi phát sinh ngay trên sa bàn. Ban tổ chức nhấn mạnh, qua vòng khu vực, học sinh được rèn tư duy logic, khả năng sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và tinh thần làm việc nhóm. Nói cách khác, đây là “lò luyện” kỹ năng sáng tạo kỹ thuật trong môi trường có áp lực thời gian và kết quả.
Quan trọng hơn, quá trình tranh tài buộc học sinh học cách đối diện thất bại. Khi robot không vận hành như mong muốn, các em phải bình tĩnh phân tích nguyên nhân, thử đi thử lại, chủ động tìm giải pháp thay vì đổ lỗi. Khoảnh khắc một nhóm học sinh tiểu học cùng cúi xuống chỉnh lại cảm biến, sửa đôi dòng lệnh trước lượt thi thứ hai, chính là minh chứng cho một kiểu học tập mà giáo án truyền thống khó tạo ra: học bằng thử nghiệm, bằng sai sót, bằng cải tiến liên tục.
Từ sa bàn robot đến công dân số: Ý nghĩa dài hạn với giáo dục STEM
Với chủ đề “Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới”, cuộc thi gửi đi một thông điệp rõ ràng: hành trang của đất nước không chỉ là máy móc hiện đại mà là thế hệ trẻ biết dùng công nghệ để giải quyết vấn đề thực tiễn. Các đội xuất sắc từ miền Trung, miền Nam sẽ cùng đại diện miền Bắc tranh tài tại vòng chung kết quốc gia – một số thông tin cho thấy có mốc tranh tài tại Hưng Yên và một mốc chung kết dự kiến ở Thành phố Hồ Chí Minh. Dù địa điểm cuối cùng ra sao, hành trình chuẩn bị mới là điều đáng kể: hàng trăm giờ lắp ráp, lập trình, thử nghiệm của học sinh trên khắp vùng miền.
Cuộc thi Sáng tạo Robotics toàn quốc do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức, nhằm cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong thế hệ trẻ. Nếu các trường phổ thông biết khai thác kết quả cuộc thi để điều chỉnh chương trình, mở thêm câu lạc bộ, gắn bài học với dự án robot, giáo dục STEM học sinh sẽ bớt hình thức. Khi đó, mỗi mùa thi không còn là sự kiện đơn lẻ, mà là nhịp đều đặn của một hệ sinh thái học tập mới – nơi robot chỉ là cái cớ để đào tạo công dân số.
