Phim học đường không tô hồng: vì sao ‘Mùa hè năm ấy’ làm khán giả khó ngồi yên?
Phim Mùa hè năm ấy là một phim thanh xuân học đường trên sóng truyền hình, kể về nhóm học sinh cấp 3 và hành trình trưởng thành của họ với đầy rung động đầu đời, sai lầm bồng bột, áp lực gia đình và cú sốc khi bước vào đời người lớn. Đây không phải câu chuyện về tuổi học trò màu hồng, mà là tấm gương soi một thế hệ teen nhiều cám dỗ hơn, nhiều lựa chọn khó hơn. Ngay từ những tập đầu, phim khiến khán giả tranh luận vì dám đưa lên màn ảnh những điều lâu nay người lớn thường né tránh: yêu sớm, đi bar, uống rượu, chi tiêu vượt khả năng. Vấn đề không còn là “có nên chiếu hay không”, mà là chúng ta chấp nhận nhìn thẳng đời sống học sinh tới mức nào.
Trong bối cảnh phim học đường Việt hiếm hoi giữa rừng phim chính luận, hình sự, gia đình và thương trường, sự xuất hiện của một phim VTV gây tranh luận như Mùa hè năm ấy là tín hiệu cho thấy màn ảnh nhỏ đang muốn bắt kịp những câu chuyện sát thực tế hơn. Quan điểm của người viết là: tranh cãi không phải vấn đề, mà là điều kiện cần để xã hội nói chuyện nghiêm túc về những gì giới trẻ đang đối mặt thay vì tiếp tục giả vờ chúng không tồn tại.
Yêu sớm, đi bar, tiêu 7 triệu: khi hành vi của học sinh bị phơi bày trên sóng
Tình huống châm ngòi tranh cãi phim học sinh lần này rất cụ thể: Khánh, nam sinh cấp 3, nói dối bố mẹ là sang nhà bạn học nhóm nhưng thực tế lại đi dự sinh nhật bạn gái ở quán bar, uống rượu say đến mức được bạn gái hơn tuổi đưa về nhà trong trạng thái không còn tỉnh táo. Sau đó, Khánh kể với bạn thân Hoàng rằng cậu đã tiêu hết 7 triệu đồng trong một buổi tối, phải vay bạn để bù vào số tiền đã tiêu. Câu thoại “Yêu vào tốn lắm...” lập tức lan truyền trên mạng và trở thành biểu tượng cho một kiểu yêu đương tốn kém, phô trương của một bộ phận học sinh hiện nay.
Những cảnh này không được dựng như trò đùa vô hại; phim cho thấy hậu quả tâm lý khi Khánh phát hiện bị bạn gái phản bội. Cách kể đó khiến người xem buộc phải tự hỏi: ta đang nhìn một trường hợp cá biệt hay phản chiếu một xu hướng rộng hơn của thanh thiếu niên? Không ít khán giả nhận xét phim Mùa hè năm ấy phản ánh khá sát thực tế những vấn đề như yêu sớm, thích thể hiện, dễ bị kéo vào cuộc vui ở quán bar hay chi tiêu vượt khả năng. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Khánh đã tiêu hết 7 triệu đồng trong một buổi tối" – con số khiến các bậc cha mẹ phải giật mình.
Giữa đồng cảm và lo sợ: khán giả đang tranh luận điều gì?
Điều thú vị là cùng một cảnh phim, nhưng xã hội đọc ra hai thái cực. Nhiều người ủng hộ coi Mùa hè năm ấy là phim học đường Việt hiếm hoi không tô hồng, mô tả những vấn đề đang tồn tại trong đời sống học sinh một cách gần với đời sống. Bình luận như “phim không tô hồng tuổi học trò”, “xem mà thấy giống ngoài đời” nhận được nhiều đồng tình. Họ nhìn thấy ở Khánh, Phương, Hoàng… không phải hình mẫu hoàn hảo mà là phiên bản phóng đại của những đứa trẻ quanh mình: tò mò, muốn thử, muốn thể hiện, nhưng thiếu kỹ năng kiểm soát hậu quả.
Ngược lại, một số ý kiến lo ngại phim VTV gây tranh luận này có thể "vẽ đường cho hươu chạy" khi đưa cảnh học sinh đi bar, uống rượu lên sóng giờ vàng. Nỗi sợ ở đây là những khán giả nhỏ tuổi chưa đủ khả năng phân biệt giữa phản ánh và cổ súy. Tuy vậy, đa số người xem cho rằng phim không ca ngợi lối sống lệch chuẩn, mà chủ đích cho thấy cái giá của lựa chọn bồng bột tuổi mới lớn. Tranh cãi vì thế phản ánh sự phân hóa trong cách người lớn muốn bảo vệ con cái: cấm đoán bằng cách che hình ảnh, hay dạy con nhìn thẳng vào cám dỗ và hậu quả.
Tiếp nối ‘Cách em 1 milimet’, ‘Phía bên kia thành phố’: một thế hệ phim thanh xuân khác
Mùa hè năm ấy không xuất hiện trong khoảng trống, mà bước tiếp trên con đường mà Cách em 1 milimet và Phía bên kia thành phố đã mở ra cho dòng phim thanh xuân học đường. Trong vài năm, truyền hình Việt nghiêng mạnh về chính luận, hình sự, gia đình, thương trường, khiến phim học đường trở thành "đặc sản hiếm" nhưng luôn có vị trí riêng trong lòng khán giả. Mùa hè năm ấy là phim thứ ba trong cùng năm chọn đề tài thanh xuân học đường, cho thấy các nhà sản xuất nhận ra nhu cầu được nhìn lại tuổi trẻ – hoặc của mình, hoặc của con cái – qua màn ảnh.
Khác với nhiều phim học đường Việt từng né xung đột nhạy cảm, tác phẩm này chọn kết cấu hai giai đoạn cách nhau 10 năm: phần đầu là sự trong sáng, nghịch ngợm, phần sau là đời sống trưởng thành với áp lực và cơ hội hàn gắn. Nhịp kể nhẹ nhàng, không đẩy xung đột lên đỉnh điểm, nhưng vẫn đặt vào đó áp lực gia đình, sự thiếu quan tâm của cha mẹ, cám dỗ tuổi mới lớn. Với dàn diễn viên trẻ được tuyển chọn từ sinh viên nghệ thuật, gương mặt mạng xã hội và hai tuyến diễn viên cho hai giai đoạn, Mùa hè năm ấy cho thấy tham vọng xây một trải nghiệm thanh xuân đủ tươi mới cho teen, đủ chiều sâu cho người lớn.
Khi màn ảnh thành gương soi xã hội: ta muốn gì từ phim học đường Việt?
Quan trọng hơn chuyện thích hay không thích một bộ phim, Mùa hè năm ấy đặt ra câu hỏi: phim học đường Việt nên làm nhiệm vụ gì. Nếu chỉ để gợi nhớ vài "mùa hè tuổi học trò" nhẹ nhàng, khán giả đã có đủ lựa chọn khác. Nhưng khi thực tế cho thấy học sinh hôm nay đối mặt nhiều áp lực và cám dỗ hơn, từ yêu sớm đến những không gian giải trí người lớn, việc phim dám chạm vào điều nhạy cảm trở thành lựa chọn có trách nhiệm hơn là mạo hiểm. Mỗi lần một phim thanh xuân học đường xuất hiện, nó lập tức tạo sức hút vì đánh thức ký ức lẫn lo lắng của phụ huynh.
Việc khai thác những vấn đề đang được xã hội quan tâm, cộng với dàn diễn viên trẻ và cách kể nhẹ nhàng, đã giúp phim Mùa hè năm ấy gây chú ý ngay từ những tập đầu. Câu hỏi còn lại – bộ phim có giữ được sức hút hay không – cần thời gian trả lời. Nhưng ở thời điểm này, có thể kết luận: đây là một phim VTV gây tranh luận theo nghĩa tích cực. Nó mở ra diễn đàn để người lớn, nhà trường và chính học sinh tự chất vấn: chúng ta muốn nhìn thấy trên màn ảnh một tuổi trẻ an toàn giả tạo, hay một tuổi trẻ nhiều rủi ro nhưng trung thực hơn với đời sống?
