An toàn mạng học sinh: từ khẩu hiệu đến năng lực sống còn
An toàn mạng học sinh là việc trang bị cho trẻ em kiến thức, thái độ và kỹ năng số để nhận diện thao túng, phòng chống lạm dụng trực tuyến, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và bảo vệ thông tin cá nhân trước các nguy cơ trên không gian số. Đây không phải chủ đề phụ, mà là năng lực sống còn trong bối cảnh học sinh gắn liền với Facebook, TikTok, trò chơi trực tuyến và các nền tảng nhắn tin. Nếu nhà trường không chủ động dạy, các em sẽ tự học từ những hội nhóm tẩy chay mạng xã hội, trào lưu độc hại và lời xúi giục ẩn danh. Vấn đề không còn là “có nên dạy” mà là “dạy đủ nhanh và đủ sâu” để kịp thời bảo vệ thế hệ đang lớn lên cùng internet.
Thành phố lớn siết chặt văn hóa ứng xử, nói không với tẩy chay mạng xã hội
Điểm đáng mừng là nhiều trường ở các đô thị đã chuyển từ nhắc nhở chung chung sang xây dựng quy tắc ứng xử cụ thể trên không gian mạng. Trường THCS Xuân Trường tại một phường ở TPHCM đẩy mạnh tuyên truyền và thực hiện quy tắc ứng xử trên mạng trong năm học 2026-2027, hướng tới môi trường học đường an toàn, lành mạnh và hình thành công dân số có trách nhiệm. Tại Trường THCS Lai Hưng, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng cũng được coi là trọng tâm để định hướng học sinh sử dụng mạng xã hội văn minh, có trách nhiệm. Điểm nhấn là yêu cầu học sinh không lập hội nhóm tẩy chay, miệt thị, không hùa theo trào lưu bắt nạt trực tuyến và không ảo tưởng rằng tài khoản ẩn danh sẽ giúp mình trốn tránh trách nhiệm. Đây là bước đi thẳng thắn: thay vì né tránh, nhà trường đối diện trực tiếp với văn hóa tẩy chay mạng xã hội đang len lỏi trong giới trẻ.
Chiến dịch “Không một mình 2026”: dạy học sinh nhận diện thao túng và lạm dụng trực tuyến
Nếu các trường ở thành phố tập trung vào quy tắc ứng xử, thì một trường phổ thông dân tộc nội trú ở Măng Đen lại cho thấy một hướng tiếp cận rất thực hành. Chiều 22/10, công an tỉnh phối hợp với nhà trường tổ chức workshop hưởng ứng Chiến dịch “Không một mình 2026” với chủ đề phòng, chống xâm hại trực tuyến. Tại đây, học sinh được hướng dẫn nhận diện thủ đoạn dụ dỗ, thao túng tâm lý, bắt nạt và xâm hại tình dục trực tuyến. Thông qua chương trình, các em học sinh được hướng dẫn cách nhận diện hành vi dụ dỗ, lừa đảo, xâm hại trên mạng; biết cách xử lý tình huống nguy hiểm và chủ động tìm kiếm trợ giúp khi bị đe dọa hoặc gặp rủi ro trên không gian mạng. Quan trọng hơn, các em được trang bị kỹ năng thiết lập ranh giới an toàn, bảo vệ hình ảnh, thông tin và dữ liệu cá nhân, lưu giữ bằng chứng, chặn tài khoản vi phạm và báo cáo hành vi xấu cho người lớn hoặc cơ quan chức năng. Đây chính là lớp kỹ năng số cho trẻ em mà lâu nay chúng ta thiếu: không dừng ở lời khuyên chung chung, mà dạy từng bước cụ thể để phòng chống lạm dụng trực tuyến.
Từ sân khấu hóa đến “Đại sứ an toàn số”: đưa giáo dục an toàn mạng vào đời sống học đường
Điều đáng chú ý là giáo dục an toàn mạng đang dần trở thành một phần cấu trúc của nhà trường, chứ không còn là hoạt động phong trào. Trước những vấn đề đặt ra về văn hóa ứng xử trên mạng và sự xuất hiện các hội nhóm có nội dung tiêu cực, một sở văn hóa và thể thao cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với sở giáo dục và đào tạo tổ chức chuỗi tuyên truyền bằng hình thức sân khấu hóa tại các trường THCS, THPT. Song song đó, nội dung ứng xử văn minh, an toàn trên không gian mạng được lồng ghép vào phong trào xây dựng đời sống văn hóa, gắn với mô hình gia đình văn hóa, gia đình hạnh phúc. Ở Măng Đen, nhà trường phát động phong trào “5 phút cùng em” để khuyến khích giáo viên, gia đình trò chuyện về trải nghiệm trên mạng, đồng thời ra mắt nhóm nòng cốt “Đại sứ an toàn số học đường” nhằm hỗ trợ bạn bè sử dụng internet an toàn và kịp thời báo khi phát hiện dấu hiệu xâm hại trực tuyến. Sau workshop, các hoạt động này tiếp tục được duy trì qua sinh hoạt lớp, nội trú và tuyên truyền trực quan. Đây là cách đưa an toàn mạng học sinh vào nhịp sống hàng ngày, không chỉ vào một buổi ngoại khóa.
Kết luận: An toàn mạng phải trở thành “môn bắt buộc” của thế hệ số
Nhìn vào những động thái từ trường học ở TPHCM đến Măng Đen, có thể thấy một chuyển dịch rõ ràng: an toàn mạng học sinh đang được coi là nền tảng để hình thành công dân số có trách nhiệm, chứ không phải phụ lục của hoạt động đoàn đội. Khi nhà trường yêu cầu học sinh suy nghĩ kỹ trước khi đăng tải, chia sẻ hoặc bình luận để góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, đó là lời nhắc rằng mỗi cú click đều mang theo trách nhiệm. Khi chiến dịch “Không một mình 2026” dạy các em cách nhận diện lừa đảo, thiết lập ranh giới an toàn và tìm kiếm trợ giúp, thông điệp rất rõ: trẻ em không nên và không được để một mình trên không gian mạng. Nếu chúng ta coi kỹ năng số cho trẻ em là môn bắt buộc, đầu tư thời gian đối thoại “5 phút cùng em” mỗi ngày và trao quyền cho những “Đại sứ an toàn số học đường”, thì các hội nhóm tẩy chay mạng xã hội, lời miệt thị và hành vi lạm dụng trực tuyến sẽ không còn đất sống trong môi trường học đường.
