Xe điện đã thành lực lượng lớn, không còn là ngách
Xe máy điện là phương tiện hai bánh chạy bằng động cơ điện, đang chuyển từ lựa chọn thay thế thành một phần đáng kể của thị trường xe mới tại Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm 2026, thị trường tiêu thụ 3.021.373 xe máy và scooter, tăng 25,9% so với cùng kỳ; riêng xe điện đạt 973.247 chiếc, tăng 90,5%. Tỷ trọng 32,2% đồng nghĩa cứ khoảng ba xe mới bán ra thì có một xe điện. Đây không chỉ là một cột mốc doanh số: tốc độ tăng của xe điện đã bỏ xa xe máy xăng, báo hiệu cạnh tranh đang dịch chuyển khỏi thế trận vốn do động cơ đốt trong chi phối. Với gần một triệu xe tiêu thụ chỉ sau chín tháng, xe máy điện Việt Nam đã đủ quy mô để tác động đến lựa chọn sản phẩm, dịch vụ và đầu tư của toàn ngành.
VinFast tăng tốc, Honda vẫn dẫn đầu nhưng chịu sức ép
Điểm đáng chú ý nhất không chỉ là quy mô thị trường, mà là tốc độ đổi ngôi trong cuộc đua thương hiệu. VinFast tăng doanh số 152,1% so với cùng kỳ, đứng thứ hai toàn thị trường và thu hẹp khoảng cách với Honda; Honda vẫn dẫn đầu nhưng chỉ tăng 8,4%. Yamaha đứng thứ ba, tăng 23,2%, còn Yadea xếp thứ tư với mức tăng 53,4%. Khi hai thương hiệu xe điện cùng lọt vào nhóm bốn hãng lớn nhất, lợi thế lâu năm của các nhà sản xuất truyền thống không còn bảo đảm vị trí an toàn. Dù vậy, cần phân biệt tăng trưởng nhanh với việc đã vượt đối thủ: Honda vẫn ở ngôi đầu, còn số liệu cho thấy doanh số đi lên nhưng thị phần bị thu hẹp. Đà tăng của VinFast vì thế là áp lực cạnh tranh rõ rệt, chưa phải kết thúc cuộc đua.
Chi phí sử dụng hấp dẫn, nhưng tiện ích mới quyết định lựa chọn
Sức hút của xe điện đến từ cả kinh tế sử dụng lẫn thay đổi chính sách. Người dùng không phải thay dầu động cơ định kỳ, và chi phí điện cho cùng quãng đường thường thấp hơn chi phí xăng; một số mẫu VinFast được giới thiệu có thể đi tới 262 km mỗi lần sạc. Trong khi đó, định hướng giảm phát thải và các biện pháp quản lý xe động cơ đốt trong ở đô thị đang khiến người mua cân nhắc lựa chọn xanh nhiều hơn. Nhưng quyết định không thể chỉ dựa trên tiền năng lượng. Tuổi thọ và chi phí thay pin, khả năng sửa chữa, giá trị bán lại cùng độ thuận tiện của mạng lưới sạc hoặc đổi pin đều ảnh hưởng đến tổng chi phí sở hữu. Muốn giữ đà tăng, xe điện cần chứng minh được sự tiện dụng hằng ngày, chứ không chỉ đưa ra lời hứa tiết kiệm.
Xe xăng mất thị phần, nhưng chưa mất chỗ đứng
Xe máy xăng vẫn bán 2.054.213 chiếc trong chín tháng đầu năm, tăng 7,2%. Con số tăng trưởng khiêm tốn hơn nhiều so với mức 90,5% của xe điện cho thấy thị phần xe máy điện đang mở rộng và xe xăng chịu sức ép thực chất; song không thể từ đó kết luận xe xăng sẽ nhanh chóng biến mất. Mạng lưới bán hàng và sửa chữa rộng, khả năng tiếp nhiên liệu thuận tiện cùng thói quen sử dụng lâu năm vẫn là ưu thế, nhất là ngoài đô thị. Trong ngắn hạn, khả năng chuyển đổi sẽ phụ thuộc vào chính sách cụ thể, hạ tầng và điều kiện của người dùng. Nếu nhịp tăng hiện nay được duy trì, thị trường xe máy điện được kỳ vọng vượt hai triệu chiếc vào năm 2027. Kết luận hợp lý lúc này không phải xe xăng sắp hết thời, mà là vị thế thống trị của nó đang bị bào mòn: xe điện đã giành được chỗ đứng lớn và sẽ tiếp tục lấy thêm thị phần nếu giải quyết tốt bài toán tiện lợi.
