Đào tạo AI cho nhân viên: từ xu hướng công nghệ đến chiến lược nhân lực bắt buộc
Đào tạo AI cho nhân viên là quá trình hệ thống giúp đội ngũ hiểu, sử dụng và kiểm soát các công cụ trí tuệ nhân tạo trong công việc hàng ngày, từ xử lý dữ liệu, soạn thảo tài liệu, đến ra quyết định và quản lý quy trình, nhằm nâng cao hiệu suất, đảm bảo an toàn thông tin và tạo nền tảng cho chuyển đổi số doanh nghiệp bền vững. Trong vài năm trở lại đây, đào tạo AI không còn là khóa học tùy chọn mà đang trở thành yêu cầu chiến lược đối với mọi tổ chức. Các chương trình bồi dưỡng AI đã chuyển từ việc “giới thiệu công nghệ” sang xây dựng năng lực thực chiến gắn với bài toán nghiệp vụ cụ thể, tạo áp lực buộc lãnh đạo phải định hình lại tư duy quản trị nhân lực. Nếu vẫn xem AI là chuyện của bộ phận IT, doanh nghiệp sẽ bị bỏ lại phía sau ngay trên sân nhà.
Hòa Phát và bước ngoặt chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc dùng AI
Ngay tại khu vực doanh nghiệp, Hòa Phát là ví dụ điển hình cho cách tiếp cận bài bản với AI. Ngày 1/8/2026, Tập đoàn tổ chức chương trình đào tạo “Nâng cao hiệu suất công việc với GEN AI” cho các Ban chức năng tại Văn phòng Tập đoàn, với sự tham dự của Ban Tổng Giám đốc và hơn 30 cán bộ quản lý, CBCNV. Khác với những lớp học “tìm hiểu cho biết”, hoạt động này nằm trong lộ trình ứng dụng AI đồng bộ trên toàn hệ thống. Tổng Giám đốc Nguyễn Việt Thắng nhấn mạnh giai đoạn 2024–2025 là thời kỳ khuyến khích sử dụng có định hướng, còn từ 2026, Hòa Phát chuyển sang triển khai AI với chủ trương thống nhất trên toàn Tập đoàn. Đây là bước ngoặt quan trọng: AI không còn là lựa chọn cá nhân, mà là yêu cầu bắt buộc và trở thành tiêu chí đánh giá năng lực cán bộ, nhân viên.
Đi sâu vào nội dung, chương trình đào tạo không dừng ở việc giới thiệu công cụ, mà tập trung vào các kỹ năng AI cần thiết để ứng dụng an toàn và hiệu quả. Ban Dự án AI cùng các Ban chuyên môn đã làm việc liên tục hai tuần để rà soát nhu cầu, chọn ra các bài toán tạo hiệu quả nhanh (Quick Win) và thống nhất use case ưu tiên triển khai, kèm lộ trình theo dõi, đánh giá. Chuyên gia dự án hướng dẫn phân loại dữ liệu đầu vào theo thang an toàn, giúp CBCNV nhận diện phạm vi dữ liệu được phép dùng với công cụ AI, giảm thiểu rủi ro bảo mật. Phần thực hành còn đi thẳng vào kỹ năng xây dựng prompt theo công thức, sử dụng trợ lý AI chuyên biệt cho từng bài toán, cùng các nguyên tắc kiểm chứng kết quả đầu ra. Đây là cách đào tạo AI cho nhân viên đáng học hỏi: bắt đầu từ bài toán cụ thể, xây chiến lược nhân lực quanh năng lực sử dụng AI.
Một câu nói cho thấy rõ mức độ quyết tâm: “Trong thời gian tới, sử dụng AI sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với CBCNV ở tất cả các cấp, đồng thời là một trong những tiêu chí đánh giá năng lực của cán bộ quản lý và CBCNV”. Khi lãnh đạo đặt AI vào thang đo năng lực, chuyển đổi số doanh nghiệp không còn là khẩu hiệu mà trở thành áp lực thay đổi hành vi làm việc hàng ngày. Hòa Phát cũng không dừng lại ở Văn phòng Tập đoàn: đây được xác định là đơn vị tiên phong, từ đó việc ứng dụng AI sẽ từng bước mở rộng tới các công ty thành viên. Trong thời gian tới, các use case cụ thể sẽ được triển khai, theo dõi và đánh giá định kỳ để đo lường hiệu quả, làm cơ sở nhân rộng trên toàn Tập đoàn. Cách đi này cho thấy đào tạo AI chỉ thực sự hiệu quả khi nó là một mắt xích trong dự án chuyển đổi số tổng thể chứ không phải “lớp học phong trào”.
Ngành quản lý nhà nước: AI là trợ lực, không phải người thay thế
Trong khu vực công, cách nhìn về AI có phần thận trọng hơn, nhưng không kém quyết đoán. Bên lề lớp bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu về chuyển đổi số năm 2026 dành cho cán bộ, công chức Cục Phòng vệ thương mại, lãnh đạo Cục khẳng định việc tổ chức lớp bồi dưỡng về trí tuệ nhân tạo xuất phát từ yêu cầu khách quan của công cuộc chuyển đổi số ngành Công Thương và định hướng hiện đại hóa công tác phòng vệ thương mại. Điều này cho thấy các chương trình bồi dưỡng AI trong cơ quan nhà nước không phải phong trào, mà là phản ứng trực tiếp trước sức ép dữ liệu và độ phức tạp của thương mại quốc tế. Chuyển đổi số được nhìn nhận không chỉ là yêu cầu của nền hành chính hiện đại, mà còn là điều kiện để nâng cao chất lượng thực thi nhiệm vụ trong lĩnh vực phòng vệ thương mại.
Điểm đáng chú ý là cách lớp học được thiết kế: năm 2026, tập huấn chuyển từ phổ biến kiến thức chung sang đào tạo chuyên sâu, kết hợp lý thuyết với các bài toán thực tế của Cục. AI được lựa chọn với các nội dung có tính ứng dụng cao, phù hợp đặc thù quản lý nhà nước, giúp cán bộ không chỉ hiểu công nghệ mà còn biết cách kiểm soát công nghệ trong khuôn khổ pháp lý. Khóa học trí tuệ nhân tạo giúp cán bộ, công chức tăng khả năng thực chiến vào các công việc cụ thể, đặc biệt trong xử lý dữ liệu lớn, tổng hợp và phân tích thống kê xuất nhập khẩu phức tạp. Quan trọng hơn, Cục khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, tối ưu hóa quy trình, còn đánh giá cuối cùng và kết luận pháp lý vẫn do cán bộ chuyên môn thực hiện, bảo đảm tuân thủ quy định của WTO và pháp luật Việt Nam. Đây là lời nhắc cảnh tỉnh cho cả doanh nghiệp: nếu để AI “quyết thay người”, rủi ro pháp lý sẽ vượt xa lợi ích năng suất.
Từ góc độ chiến lược nguồn nhân lực, Cục Phòng vệ thương mại đặt mục tiêu xây dựng hệ thống dữ liệu thông minh và từng bước số hóa quy trình công tác. Song song, Cục chú trọng bảo mật thông tin và đào tạo liên tục để xây dựng đội ngũ vừa vững chuyên môn nghiệp vụ, vừa làm chủ được công cụ hỗ trợ hiện đại. Cách tiếp cận này có ý nghĩa rộng hơn phạm vi một cơ quan: nó khẳng định mọi chương trình bồi dưỡng AI phải gắn với việc nâng cấp quy trình và dữ liệu, nếu không sẽ chỉ tạo ra lớp người dùng công cụ mà không có hệ thống đủ tốt để AI phát huy tác dụng. Đào tạo kỹ năng AI cần thiết trong cơ quan nhà nước vì thế không chỉ là khóa học, mà là bước chuẩn bị nền cho hành chính số, nơi cán bộ giữ vai trò quyết định, còn AI là trợ lực tăng tốc xử lý công việc chứ không phải người thay thế.
Chiến lược xây dựng năng lực AI: không thể chỉ dạy dùng công cụ
Nhìn từ hai ví dụ trên, có thể thấy mô hình hiệu quả nhất để đào tạo AI cho nhân viên là mô hình tích hợp: đào tạo gắn chặt với chuyển đổi số doanh nghiệp và số hóa quy trình quản lý nhà nước, chứ không phải chuỗi lớp học rời rạc. Ở Hòa Phát, Ban Dự án AI làm việc với các Ban chuyên môn để rà soát nhu cầu thực tế, chọn use case ưu tiên, xây kế hoạch theo dõi, đánh giá ngay trong giai đoạn triển khai. Ở Cục Phòng vệ thương mại, lãnh đạo yêu cầu rà soát, đánh giá các công đoạn nghiệp vụ có thể ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả tham mưu chính sách. Điểm chung là đào tạo luôn đi kèm với việc định nghĩa lại quy trình và bài toán. Nếu chỉ dạy nhân viên cách nhập prompt hay cách dùng vài công cụ mà không chạm vào quy trình, tổ chức sẽ chỉ có thêm “người dùng AI” nhưng không có “tổ chức vận hành bằng AI”.
Một chiến lược bồi dưỡng AI toàn diện cần ít nhất ba lớp. Lớp thứ nhất là kiến thức nền về AI và nhận thức đúng: AI là công cụ hỗ trợ, phải được sử dụng trong giới hạn dữ liệu an toàn và khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Lớp thứ hai là kỹ năng thực hành: phân loại dữ liệu, xây dựng prompt có cấu trúc, chọn trợ lý AI chuyên biệt, kiểm chứng kết quả đầu ra, như những gì Hòa Phát đang triển khai với đội ngũ Văn phòng Tập đoàn. Lớp thứ ba là năng lực cải tiến quy trình và dữ liệu: cán bộ, nhân viên phải biết nhìn công việc của mình như một chuỗi tác vụ có thể được số hóa, gắn vào hệ thống dữ liệu thông minh, giống định hướng của Cục Phòng vệ thương mại. Khi ba lớp này được xây dựng đồng bộ, chương trình bồi dưỡng AI mới thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ tăng tốc vài thao tác nhỏ lẻ.
Kết luận: AI là bài kiểm tra năng lực quản trị nhân lực thời chuyển đổi số
Điểm cốt lõi của làn sóng đào tạo AI hiện nay không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách tổ chức đối xử với con người trong quá trình chuyển đổi số. Khi một tập đoàn lớn đặt điều kiện “sử dụng AI sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc và tiêu chí đánh giá năng lực”, đó là lời tuyên bố rằng năng lực số đã trở thành phần không thể tách rời của năng lực nghề nghiệp. Khi một cơ quan quản lý nhà nước khẳng định AI chỉ là trợ lực, còn kết luận pháp lý vẫn thuộc về cán bộ chuyên môn, đó là sự nhấn mạnh vai trò con người giữa thời đại tự động hóa. Các tổ chức muốn đi xa với AI phải xây dựng chiến lược bồi dưỡng kỹ năng toàn diện, giúp nhân viên thích ứng với công nghệ mới, hiểu giới hạn và rủi ro, đồng thời biết biến nhu cầu nghiệp vụ thành bài toán AI cụ thể. Ai coi đào tạo AI là phong trào sẽ lãng phí nguồn lực; ai xem nó là bước tái thiết năng lực nhân viên sẽ có lợi thế bền vững.
