Phim hình sự cổ điển: kho báu miễn phí giữa thời đại streaming
Phim hình sự cổ điển là những series tội phạm đã định hình phong cách kể chuyện trên truyền hình, kết hợp điều tra, không khí và nhân vật để khắc họa tội ác, đạo đức mơ hồ và những mặt tối của xã hội, đồng thời ảnh hưởng lâu dài đến các bộ phim tội phạm Mỹ về sau. Trong thời đại nền tảng trả phí bủa vây, việc xem phim miễn phí qua các dịch vụ có quảng cáo bỗng trở thành một hành động “hoài cổ có ý thức”: quay lại gốc rễ của truyền hình, nơi câu chuyện, nhân vật và phong cách quan trọng hơn hiệu ứng hoành tráng. Đáng nói nhất, hai cái tên Miami Vice và Twin Peaks đang được phát không, mở lại cánh cửa vào hai kỷ nguyên hoàn toàn khác nhau của phim tội phạm Mỹ – một neon rực rỡ, một sương mù siêu thực – nhưng đều mang tính cách mạng với thể loại.
Miami Vice: khi pastel và neon định nghĩa lại phim tội phạm Mỹ
Nếu phải chọn một Pluto TV series hoặc Tubi series để hiểu vì sao phim tội phạm Mỹ bùng nổ từ thập niên 80, đó phải là Miami Vice. Series của NBC kéo dài từ 1984–1990, theo chân hai trung sĩ điều tra James "Sonny" Crockett và Ricardo "Rico" Tubbs trong cuộc chiến chống tội phạm trên đường phố Miami đầy ánh đèn neon. Về mặt cốt truyện, Miami Vice không thay đổi cấu trúc điều tra tuần–một–vụ. Nhưng đó lại chính là điểm thú vị: phần “mới” nằm ở cách nó dùng màu pastel, ánh sáng neon và nhịp cắt dựng kiểu MTV để biến mỗi tập thành một video clip tội phạm kéo dài. Stylized violence, thời trang áo linen, blazer rộng, nhẫn vàng… tất cả tạo nên một bản giao hưởng hình ảnh đã tiêm vào thể loại điều tra một liều flamboyance chưa từng có.
Nhiều người phàn nàn rằng “ngày nay nhìn lại thì hơi thường” – và đúng, một số thủ pháp nay đã quen thuộc. Nhưng đó là vì Miami Vice đã được vô số phim sau sao chép đến mức chúng ta quên ai là kẻ khai phá. Thành phố Miami trong phim như một nhân vật sống: South Beach vừa đẹp vừa xuống cấp, nhạc pop và montage tốc độ khiến mọi khung hình đều có mùi mồ hôi, muối biển và tiền bẩn. Đây là phim hình sự cổ điển mà mọi fan Grand Theft Auto: Vice City nên xem, vì trò chơi gần như tái tạo nguyên phong cách neon–tội phạm của series này. Nếu bạn muốn xem phim miễn phí mà vẫn có cảm giác “chơi game”, Miami Vice là chiếc cầu nối hoàn hảo giữa truyền hình cũ và văn hóa pop hiện đại.
Twin Peaks: vụ án mạng kéo dài vô tận và cơn mộng tập thể của truyền hình
Ở cực kia của bản đồ phim hình sự cổ điển là Twin Peaks – một series bề ngoài chỉ là điều tra án mạng, nhưng thực chất là thí nghiệm siêu thực trên truyền hình. Được phát trên ABC với hai mùa trong thập niên 90, Twin Peaks bắt đầu từ xác Laura Palmer, nàng hoa khôi được tìm thấy trần truồng, quấn trong nilon trên bờ nước. Đặc vụ FBI Dale Cooper đến thị trấn để điều tra, rồi nhanh chóng nhận ra mình lạc vào mê cung bí mật: cha mẹ tệ hại, bác sĩ tâm lý kỳ dị, các phi vụ rửa tiền và buôn lậu, cùng một thế lực siêu nhiên ác độc bao trùm. Theo nguồn gốc, Lynch chỉ đạo 6 trong tổng số 30 tập ban đầu, nhưng dấu ấn mood–first của ông khiến mỗi cảnh phòng ăn, rặng núi với nhạc Angelo Badalamenti đều thành một giấc mơ không muốn tỉnh.
Twin Peaks không hoàn hảo: khi nhà đài ép Lynch và Frost phải “giải xong vụ án Laura Palmer”, đà sáng tạo bị bẻ gãy, và series nhanh chóng bị hủy trong mùa 2. Thế nhưng chính sự dở dang ấy lại khiến nó mang cảm giác “bí ẩn bất tận” – như Frost kể lại, Lynch từng nói: “Chúng ta không nên giải bí ẩn này, nó nên kéo dài mãi mãi”. Twin Peaks là một Pluto TV series lý tưởng cho cinephile: không cần quá ám ảnh giải đố, hãy để bản thân trôi trong tiềm thức mà Lynch cẩn thận xây dựng. Đây là kiểu phim tội phạm Mỹ mà người xem kiên nhẫn, thích phân tích biểu tượng và yêu cảm giác mơ–mà–tỉnh sẽ mê; với người cần câu trả lời rõ ràng, nó có thể khó chịu, nhưng đó cũng là giá của sự táo bạo.
Vì sao hai series này vẫn quan trọng với người xem hôm nay
Miami Vice và Twin Peaks đại diện cho hai hướng tiến hóa trái ngược của phim tội phạm Mỹ: một bên đẩy phong cách và bề mặt (style), bên kia đào sâu không khí và tiềm thức (mood). Một bên cố tình nằm trong khung điều tra truyền thống nhưng bơm vào đó neon, pop, thời trang và bạo lực có tính toán; bên còn lại dùng vỏ án mạng để kể câu chuyện về thị trấn, ác mộng và thế giới bên trong chúng ta. Cả hai đã tác động lâu dài lên cách sản xuất lẫn kể chuyện: từ việc crime procedural cho phép kết thúc không “happy ever after”, nhiều tập Miami Vice chọn cái kết mơ hồ, thiếu catharsis, đến việc Twin Peaks chứng minh rằng truyền hình có thể chấp nhận những câu chuyện không tập trung vào giải đáp mà tập trung vào cảm xúc và vô thức.
Điều quan trọng hơn: cả hai hiện đều có thể xem phim miễn phí với quảng cáo – Miami Vice đủ 5 mùa trên nền tảng miễn phí, còn Twin Peaks được phát free trên Pluto TV. Trong bối cảnh phí đăng ký tăng liên tục, việc những viên gạch nền của lịch sử TV trở nên dễ tiếp cận là cơ hội hiếm có cho thế hệ mới. Người trẻ mê game có thể tìm thấy nguồn cảm hứng cho GTA và các open–world crime; cinephile có thêm một “tập phim dài” của David Lynch để nghiền ngẫm; còn người thích phim hình sự cổ điển có dịp hiểu tại sao The Wire, True Detective hay các series tội phạm hiện đại “học lại” nhiều thứ từ Miami Vice và Twin Peaks.
