Luật Dầu khí sửa đổi: chiếc cầu nối giữa dầu khí và năng lượng mới
Luật Dầu khí sửa đổi là một dự án luật chuyên ngành nhằm gỡ điểm nghẽn của ngành dầu khí, đồng thời tận dụng hạ tầng dầu khí hiện có để hỗ trợ phát triển năng lượng ngoài khơi và lưu trữ carbon CCS, qua đó tạo cầu nối pháp lý cho quá trình chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch và bền vững hơn. Chính vì vậy, câu chuyện sửa luật lần này không đơn thuần là tối ưu khai thác dầu khí, mà là tái định nghĩa vai trò của ngành trong kỷ nguyên giảm phát thải. Tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã dành phiên thảo luận chiều 8/8 để bàn về dự án Luật Dầu khí sửa đổi dưới sự chủ trì của lãnh đạo Quốc hội. Đa số đại biểu thống nhất sự cần thiết phải sửa luật, vì đây là đạo luật có hàm lượng công nghệ cao, giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng và phát triển kinh tế – xã hội. Nếu tiếp tục nhìn dầu khí chỉ như ngành khai thác tài nguyên truyền thống, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội dùng cả hệ sinh thái dầu khí để đẩy nhanh chuyển dịch sang năng lượng sạch.
Tư duy mới: biến hạ tầng dầu khí thành tài sản của năng lượng tái tạo
Điểm đáng chú ý nhất là cách một số đại biểu đề nghị nhìn lại toàn bộ hạ tầng dầu khí như nền tảng cho năng lượng mới, thay vì chỉ là công trình phục vụ khai thác mỏ. Đại biểu Phan Đức Hiếu nhấn mạnh ngành dầu khí sau nhiều thập kỷ đã tạo ra một hệ thống hạ tầng ngoài khơi đồ sộ: giàn khoan, đường ống, cảng chuyên dụng và kho dữ liệu địa chất – địa vật lý có giá trị lớn. Những tài sản này nếu bị bỏ quên sau vòng đời khai thác mỏ là một sự lãng phí công khai. Điểm quan trọng trong luận điểm của ông Hiếu là không xây cơ chế riêng rẽ cho các dự án điện gió ngoài khơi hay CCS độc lập, mà dùng Luật Dầu khí như công cụ mở rộng giá trị sử dụng của hệ sinh thái dầu khí hiện hữu. Nói cách khác, hạ tầng dầu khí phải bước sang vai trò mới: làm đường dẫn, móng trụ, kho dữ liệu và bệ kỹ thuật cho năng lượng ngoài khơi và các giải pháp lưu trữ carbon CCS. Đây không chỉ là tư duy tận dụng tài sản, mà là cách giảm chi phí đầu tư và tránh đầu tư trùng lặp.
Mở không gian cho CCS và năng lượng ngoài khơi trong khuôn khổ dầu khí
Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi không ôm trọn mọi khía cạnh của lưu trữ carbon CCS hay năng lượng ngoài khơi, mà chủ đích tập trung vào những hoạt động gắn trực tiếp với ngành dầu khí và hạ tầng liên quan. Các quy định về thu giữ, lưu trữ carbon và công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí đã được thiết kế tại Chương VIII và Chương IX của dự thảo. Điều này có ý nghĩa chính trị – kinh tế rõ rệt: luật dầu khí trở thành cửa ngõ pháp lý để các giải pháp giảm phát thải đi vào thực tiễn, thay vì chỉ tồn tại trên chiến lược. Nhiều mỏ đã hết vòng đời khai thác có cấu trúc địa chất phù hợp để nghiên cứu làm kho lưu trữ CO₂, trong khi các công trình kỹ thuật ngoài khơi có thể dùng để rút ngắn thời gian triển khai dự án năng lượng mới. Một đại biểu khác đánh giá cao việc luật đã bổ sung quy định về CCS, bước đầu hình thành hành lang pháp lý cho lĩnh vực hoàn toàn mới này, qua đó góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và thực hiện mục tiêu giảm phát thải. Đây là bước đi mang tính mở đường, dù khung pháp lý tổng thể cho CCS vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.
Phân cấp, ưu đãi: gỡ điểm nghẽn để hạ tầng dầu khí "đổi nghề"
Không có cơ chế phân cấp và ưu đãi mới, mọi ý tưởng dùng hạ tầng dầu khí cho năng lượng ngoài khơi và lưu trữ carbon CCS sẽ mắc kẹt trong vòng thủ tục. Bộ trưởng Bộ Công Thương cho biết tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục để khơi thông nguồn lực, đồng thời tăng kiểm tra, giám sát. Mô hình quản lý nhà nước được thiết kế theo ba cấp: Chính phủ và Thủ tướng quyết định các vấn đề vĩ mô như phân lô, ưu đãi đầu tư và nội dung gắn với quốc phòng, an ninh, đối ngoại; Bộ Công Thương là đầu mối quản lý chuyên ngành; Petrovietnam đóng vai trò đại diện nước chủ nhà, được giao một số quyền kỹ thuật và giám sát. Cùng với phân cấp là gói chính sách ưu đãi mới. Chương VI dự thảo bổ sung ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển các mỏ nhỏ, cận biên ở vùng nước sâu, xa bờ và thúc đẩy giải pháp gia tăng hệ số thu hồi dầu. Những mỏ vốn không hấp dẫn dưới cơ chế thông thường có thể trở thành nguồn thu nếu được áp dụng ưu đãi phù hợp. Quan trọng hơn, ưu đãi nghiên cứu khoa học – công nghệ giúp nhà thầu mạnh dạn đầu tư các giải pháp tận thu và các cụm mỏ, từ đó tạo thêm không gian tài nguyên phục vụ cả nhu cầu dầu khí và các dự án CCS trong tương lai.
Kết luận: phải mạnh dạn dùng luật để ép ngành dầu khí chuyển dịch
Phiên thảo luận tại Quốc hội cho thấy sự đồng thuận khá rõ: Luật Dầu khí sửa đổi phải trở thành công cụ mở đường, chứ không phải chiếc khóa trói buộc ngành trong mô hình khai thác truyền thống. Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tập trung vào các nội dung mới so với Luật Dầu khí năm 2022, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật khác và tương thích với cam kết quốc tế. Đồng thời, Chính phủ được đề nghị chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với các ủy ban của Quốc hội để khẩn trương tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo, trình xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp. Nếu quá thận trọng, Việt Nam sẽ chậm bước trong cuộc đua CCS và năng lượng ngoài khơi, dù đã có sẵn hạ tầng dầu khí và dữ liệu biển quý giá. Thông điệp quan trọng từ các ý kiến góp ý là phải chủ động dùng Luật Dầu khí sửa đổi để “ép” ngành dầu khí chuyển dịch: tận dụng tối đa hạ tầng hiện hữu, thử nghiệm công nghệ mới trong khuôn khổ pháp luật cho phép, và biến di sản hóa thạch thành tài sản phục vụ năng lượng sạch. Đó là cách duy nhất để hạ tầng dầu khí không trở thành gánh nặng, mà trở thành lợi thế cạnh tranh trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
