Bài học lớn từ hai danh y 90 tuổi: sống lâu sống khỏe không cần cầu kỳ
Chủ đề của bài viết này là những thói quen sống khỏe giúp người cao tuổi sống lâu sống khỏe dù mắc bệnh mạn tính, được rút ra từ kinh nghiệm dưỡng sinh tuổi già của hai danh y 90 tuổi, nhấn mạnh rằng chăm sóc sức khỏe không nhất thiết phải cầu kỳ, tốn kém mà quan trọng là kiên trì những việc nhỏ mỗi ngày phù hợp với thể trạng và tinh thần của bản thân. Điều đáng nói là cả GS.TS.BS Lý Tế Nhân – người vẫn làm việc đều đặn gần tuổi 90 dù bị cao huyết áp, đường huyết cao và mỡ máu cao, lẫn giáo sư Thi Kỳ – chuyên gia chấn thương chỉnh hình Đông y 90 tuổi, đều không dựa vào các phương pháp dưỡng sinh phức tạp. Họ chọn những thói quen gần gũi: ăn uống có chừng mực, vận động thường xuyên, sinh hoạt điều độ, giữ tinh thần lạc quan và duy trì hoạt động trí óc. Theo tôi, điểm giá trị nhất trong câu chuyện của họ là: sức khỏe tuổi già không phải cuộc chạy đua với các sản phẩm đắt đỏ, mà là kết quả của hàng chục năm sống có kỷ luật. Những thói quen này không bảo đảm tránh mọi bệnh tật, nhưng là gợi ý thực tế để mỗi người nhìn lại cách chăm sóc bản thân hằng ngày và chọn lối dưỡng sinh tuổi già phù hợp.
Ăn vừa đủ, đa dạng: nền tảng thói quen sống khỏe bền vững
Nếu phải chọn một thói quen sống khỏe quan trọng nhất cho tuổi già, tôi sẽ chọn cách ăn của GS Lý Tế Nhân: "ít, đa dạng, thanh đạm, ấm và chậm". Ông ăn đúng giờ, dừng ở mức khoảng 70% no, ưu tiên phối hợp nhiều nhóm thực phẩm, kết hợp thịt với rau, hạn chế món quá lạnh hoặc quá nóng và luôn nhai kỹ, ăn chậm. Thông điệp ở đây rất rõ: chế độ ăn vừa đủ là nền tảng của sức khỏe lâu dài, không cần ăn kiêng quá khắt khe hay săn lùng món bổ dưỡng đắt tiền. Người mắc bệnh mạn tính quản lý chế độ ăn theo hướng dẫn của nhân viên y tế, nhưng không nên tự ý kiêng khem cực đoan hoặc lạm dụng thực phẩm bổ sung. Theo tôi, cách ăn này phù hợp với đa số người Việt: giảm lượng, tăng chất, đa dạng hóa bữa ăn với rau xanh, trái cây, ngũ cốc, đậu, cá, trứng, thịt nạc để vừa bảo vệ tim mạch, xương khớp, vừa giữ được niềm vui ăn uống. Đây là kiểu dưỡng sinh tuổi già thực tế, dễ duy trì lâu dài.
Vận động thường xuyên: chìa khóa quản lý bệnh mạn tính mà không quá sức
Điểm chung nổi bật của hai danh y là họ không chấp nhận cuộc sống ít vận động, dù tuổi cao và mang nhiều bệnh mạn tính. BS Lý Tế Nhân mỗi sáng đều tập bài khởi động do chính mình sáng tạo: duỗi tay chân, cúi người, xoa bụng, xoa mặt và vận động nhẹ nhàng toàn thân; thêm chạy chậm, Thái cực quyền, đi bộ tối và tranh thủ đứng dậy vận động trong giờ làm việc. Giáo sư Thi Kỳ khuyến khích vận động nhẹ 10–15 phút sau khi ngủ dậy, với các động tác xoay vai, cổ, cổ tay, cổ chân, xoay eo và hít thở sâu, đồng thời tránh ngồi lâu khi xem tivi, đọc sách hay làm việc. Theo kinh nghiệm của họ, vận động thường xuyên giúp giảm tình trạng ít vận động, hỗ trợ khả năng di chuyển và là công cụ quan trọng để quản lý các bệnh mạn tính như cao huyết áp, đường huyết cao. Điều quan trọng không phải tập nặng, mà là chọn hình thức phù hợp tuổi, sức khỏe, tăng dần cường độ và nghỉ khi cần. Tôi cho rằng đây là lời nhắc mạnh mẽ: nếu muốn sống lâu sống khỏe, hãy coi việc vận động mỗi ngày là "thuốc" bắt buộc, nhưng dùng đúng liều.
Sinh hoạt điều độ, tinh thần lạc quan: dưỡng sinh tuổi già từ bên trong
Một điểm thường bị xem nhẹ trong thói quen sống khỏe là giờ giấc và trạng thái tinh thần. BS Lý Tế Nhân giữ lịch sinh hoạt ổn định: dậy 6h, nghỉ trưa 13h, ngủ 22h, chỉ thay đổi khi thật cần thiết. Ông coi trọng cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, tránh làm việc quá sức, học cách buông bỏ những phiền muộn không cần thiết vì "cuộc sống khó tránh khỏi chuyện không như ý". Trước khi ngủ, ông còn ngâm chân nước ấm, xoa bóp huyệt Thái Xung, Dũng Tuyền để thư giãn. Giáo sư Thi Kỳ cũng nhấn mạnh: giữ tinh thần lạc quan, tránh căng thẳng kéo dài, dành thời gian cho hoạt động mang lại niềm vui như chăm cây, đi dạo, nghe nhạc, trò chuyện với người thân; nếu buồn bã, lo âu, mất ngủ kéo dài thì nên tìm chuyên gia y tế hỗ trợ. Theo tôi, đây là phần dưỡng sinh tuổi già khó nhất vì không đo được bằng con số. Nhưng chính nó quyết định chất lượng cuộc sống: ăn tốt, ngủ tốt, ít đau nhức hơn. Sinh hoạt điều độ và tinh thần ổn định là "khung xương" cho mọi nỗ lực vận động, ăn uống.
Thói quen không tốn kém nhưng cần kiên trì: bắt đầu từ hôm nay
Cả hai danh y đều thống nhất một điều: chăm sóc sức khỏe không đồng nghĩa với việc phải chi nhiều tiền cho sản phẩm đắt đỏ; điều quan trọng là duy trì lối sống phù hợp với thể trạng và nhu cầu cơ thể. Họ tập trung vào những việc gần gũi: ăn uống có chừng mực, duy trì giờ giấc ổn định, vận động phù hợp, giữ tinh thần lạc quan và tăng cường rau quả, nước uống ở mức hợp lý. GS Lý Tế Nhân khuyến nghị mỗi ngày khoảng 500g rau và 250g trái cây theo mùa để bổ sung vitamin, khoáng chất, nhấn mạnh vai trò của chế độ ăn đa dạng. Theo những nguyên tắc dưỡng sinh được giáo sư Thi Kỳ chia sẻ, vận động phù hợp, ăn uống đầy đủ, ngủ nghỉ điều độ, duy trì hoạt động trí óc và giữ tinh thần ổn định đều là những việc có thể bắt đầu ngay tại nhà. Tôi cho rằng giá trị lớn nhất của các thói quen này là tính thực tế: ai cũng có thể áp dụng, nhưng chỉ người kiên trì mới hưởng trọn lợi ích. Nếu bạn muốn sống lâu sống khỏe, hãy chọn một thói quen nhỏ trong bốn nhóm trên và bắt đầu ngay hôm nay – rồi giữ nó mỗi ngày, thay vì chờ một "bí quyết" thần kỳ.
