Từ khẩu hiệu đến kỷ cương: Bộ GD&ĐT đặt văn hóa trung thực ở tâm hệ thống
Chương trình hành động tăng cường kỷ cương và xây dựng văn hóa trung thực giáo dục là kế hoạch tổng thể của Bộ GD&ĐT nhằm tạo ra môi trường dạy thật học thật, thi thật, đánh giá thật, qua đó gắn chất lượng giáo dục với liêm chính, trách nhiệm và sự tôn trọng người học trong mọi hoạt động từ quản lý đến giảng dạy. Bộ GD&ĐT vừa ban hành Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT về Chương trình hành động tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục. Đây không phải một văn bản mang tính khẩu hiệu, mà là nỗ lực cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chỉ thị 31/CT-TTg về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027. Điều đáng nói là chương trình nhắm thẳng vào căn bệnh thành tích và lỗ hổng kỷ cương trường học, vốn lâu nay làm xói mòn niềm tin vào bằng cấp và kết quả học tập.
“Dạy thật, học thật” trở thành trục xuyên suốt: yêu cầu mới cho quản lý và giảng dạy
Điểm nhấn mạnh nhất của chương trình là đưa tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” thành yêu cầu xuyên suốt trong quản lý, giảng dạy, học tập, thi cử và đánh giá. Theo Bộ GD&ĐT, các cơ sở giáo dục phải tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng bảo đảm khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học; không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Đây là sự đảo chiều tư duy: thành tích không còn là mục tiêu, mà chỉ là kết quả phụ nếu quá trình dạy học trung thực. Quản lý giáo dục được đặt dưới trách nhiệm rõ ràng về tính trung thực, khách quan của kết quả đánh giá, thi cử; không được giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Nếu thực thi nghiêm túc, nhiều "thành tích đẹp" nhưng rỗng chất lượng sẽ biến mất, nhường chỗ cho những số liệu ít hào nhoáng nhưng đáng tin hơn.
Quy định cụ thể cho trường học và giáo viên: kỷ cương phải đi cùng giảm áp lực hình thức
Chương trình hành động không dừng lại ở khung khái niệm mà đi vào yêu cầu thực thi rất cụ thể cho từng chủ thể. Các cơ sở giáo dục được yêu cầu xây dựng môi trường kỷ cương, trung thực, liêm chính, nhân văn, thực chất, an toàn, lành mạnh, dân chủ, tôn trọng và lấy người học làm trung tâm. Bộ GD&ĐT đồng thời yêu cầu rà soát trong toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Nghĩa là kỷ cương trường học không đồng nghĩa với thêm thủ tục, mà là kỷ cương gắn với tối giản các hình thức không phục vụ học thật. Đối với giáo viên, chương trình nhấn mạnh vai trò nêu gương về đạo đức, trách nhiệm, trung thực, liêm chính; đánh giá đúng sự tiến bộ thực chất và lấy sự tiến bộ của người học làm trung tâm. Đây là yêu cầu thẳng vào thực tế “nâng điểm” và “đánh giá cho đẹp”, buộc giáo viên lựa chọn giữa an toàn thành tích và trung thực nghề nghiệp.
Lộ trình dài hơi đến 2030–2035: văn bằng Việt Nam chỉ đáng tin nếu có văn hóa liêm chính
Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT 2026 không coi đây là chiến dịch một năm mà là lộ trình lâu dài. Ngay trong tháng 9/2026, các đơn vị, sở giáo dục và đào tạo, cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai, với phương châm “6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”. Theo chương trình, đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực, trách nhiệm nêu gương sẽ được cụ thể hóa và áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng; 100% cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục phải xây dựng và duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”. Định hướng đến năm 2035 là hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, tin tưởng, qua đó nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, văn bằng và chứng chỉ của hệ thống giáo dục Việt Nam. Nói cách khác, uy tín văn bằng Việt Nam phụ thuộc trực tiếp vào thành công hay thất bại của chương trình này.
Tác động thực tế: người học, giáo viên và nhà trường phải thay đổi thói quen
Từ góc nhìn người học, chương trình đặt ra yêu cầu rất rõ: học thật để có tri thức thật, năng lực thật; trung thực trong kiểm tra, thi cử; không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả. Điều này chạm thẳng vào xu hướng gian lận bằng công nghệ và đạo văn trong thời đại số. Đối với nhà trường, báo cáo và thống kê được định hướng thực hiện trên nền tảng số theo nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần”, dùng cho nhiều mục đích quản lý và tối thiểu hóa việc lập hồ sơ và báo cáo trùng lặp. Đây là thay đổi quan trọng, vì văn hóa trung thực giáo dục không thể xây dựng trên một hệ thống số liệu méo mó và thủ tục chất đống. Chương trình hành động cũng gắn tăng cường kỷ cương với việc xử lý bệnh thành tích và giảm các hoạt động, cuộc thi, công việc hành chính không thiết thực, thay vì tạo thêm gánh nặng cho giáo viên. Nếu các tầng quản lý chịu buông bớt "phong trào" để tập trung vào chất lượng thực chất, thông điệp dạy thật học thật mới có cơ hội đi vào lớp học, chứ không chỉ nằm trên văn bản.
