Rùa núi vàng quý hiếm liên tục được cứu hộ: Phục hồi quần thể hay hiệu ứng nhận thức?

Rùa núi vàng quý hiếm: Khi câu chuyện bảo tồn bắt đầu từ người dân

Rùa núi vàng quý hiếm là loài rùa cạn sống chủ yếu ở vùng đồi núi, thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý hiếm nhóm IIB, đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ săn bắt, mất sinh cảnh đến buôn bán trái phép, nên những trường hợp phát hiện và cứu hộ rùa núi vàng gần đây đã trở thành chỉ dấu quan trọng cho cả xu hướng bảo tồn lẫn nhận thức cộng đồng. Những tin tức liên tiếp về cứu hộ rùa núi vàng không chỉ thêm một mẩu tin môi trường, mà là lời nhắc rằng cán cân giữa khai thác và bảo vệ hoàn toàn có thể dịch chuyển nếu người dân quyết định đứng về phía tự nhiên. Vấn đề là: chúng ta đang chứng kiến quần thể rùa núi vàng phục hồi, hay chỉ mới ghi nhận tốt hơn những cá thể đang cố gắng sinh tồn?

Hai vụ giao nộp liên tiếp: Dấu hiệu của một thay đổi thầm lặng

Ngày 11/8, tại xã Cẩm Duệ (Hà Tĩnh), ông Phan Khắc Thành phát hiện một cá thể rùa núi vàng bò giữa đường, đã bắt lại và chủ động liên hệ công an xã để giao nộp. Cá thể rùa núi vàng này nặng 2 kg, sức khỏe ổn định, được xác định thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý hiếm nhóm IIB. Cùng ngày, tại xã Cẩm Bình, gia đình ông Lê Văn Côi cũng phát hiện rồi bắt giữ một cá thể rùa núi vàng và chủ động liên hệ để giao nộp cho cơ quan chức năng. Hai sự việc diễn ra gần như song song, cùng một kịch bản: người dân gặp rùa, không giữ lại, không đem bán mà chọn trao trả cho nhà nước. Câu chuyện cứu hộ rùa núi vàng vì thế mang sắc thái rất khác so với hình ảnh quen thuộc về động vật hoang dã gắn với thị trường.

Cơ quan chức năng và cộng đồng: Từ xử lý hồ sơ đến đồng hành bảo tồn

Điểm đáng chú ý trong các vụ cứu hộ rùa núi vàng là cách cơ quan chức năng không dừng ở việc “tiếp nhận tang vật”, mà phối hợp với lực lượng chuyên trách để thả rùa về tự nhiên. Sau khi nhận cá thể rùa núi vàng do ông Phan Khắc Thành giao nộp, công an xã Cẩm Duệ đã phối hợp với Đội Bảo vệ rừng số 1 thuộc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, hoàn tất thủ tục cần thiết để thả rùa về môi trường tự nhiên. Tại Cẩm Bình, UBND xã phối hợp với Hạt Kiểm lâm Cẩm Xuyên, thực hiện đúng quy trình để thả cá thể rùa núi vàng về Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ. Đây là minh chứng rõ ràng cho mối quan hệ hai chiều: người dân chủ động giao nộp, còn nhà nước cam kết bảo tồn rùa núi vàng bằng hành động cụ thể – thả rùa về tự nhiên chứ không giữ làm vật trưng bày.

Nhận thức tăng hay quần thể phục hồi: Câu hỏi cần trả lời bằng khoa học

Việc liên tiếp phát hiện và cứu hộ rùa núi vàng quý hiếm dễ khiến nhiều người tin rằng quần thể loài này đang phục hồi. Tuy nhiên, bằng chứng từ hai vụ việc mới cho thấy rõ nhất sự thay đổi ở con người hơn là ở tự nhiên. Cả ông Phan Khắc Thành lẫn gia đình ông Lê Văn Côi đều chủ động liên hệ và giao nộp rùa núi vàng cho cơ quan chức năng, thay vì giữ lại hay buôn bán. Công an xã Cẩm Duệ nhận định việc người dân chủ động giao nộp động vật hoang dã góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và lan tỏa ý thức cộng đồng trong bảo vệ động vật rừng. Đây là một câu nói đáng trích dẫn vì nó khẳng định: “Việc người dân chủ động giao nộp động vật hoang dã góp phần bảo vệ đa dạng sinh học, đồng thời lan tỏa ý thức cộng đồng trong bảo vệ động vật rừng và chấp hành các quy định của pháp luật.” Còn câu trả lời về sức khỏe quần thể rùa núi vàng cần tới điều tra khoa học dài hạn, chứ không thể rút ra từ vài trường hợp lẻ.

Từ câu chuyện rùa núi vàng đến lời cam kết chung với thiên nhiên

Nhìn từ góc độ chính sách, rùa núi vàng quý hiếm được xếp vào danh sách động vật rừng nguy cấp, quý hiếm nhóm IIB, nghĩa là cần bảo tồn cấp bách, trong đó mọi cá thể được cứu hộ đều có giá trị như một mảnh ghép di truyền được giữ lại cho tương lai. Nhìn từ cộng đồng, những hành động giao nộp tự nguyện đang cho thấy sự trưởng thành của ý thức bảo tồn: người dân không chỉ biết luật, mà còn chọn đứng cùng cơ quan chức năng trong bảo tồn rùa núi vàng. Việc các lực lượng công an, kiểm lâm, chính quyền xã phối hợp để thả rùa về môi trường tự nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ biến những vụ việc nhỏ lẻ thành một tiến trình bảo tồn cụ thể, có điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng. Nếu xu hướng này được duy trì và nhân rộng, câu hỏi rùa núi vàng đang phục hồi hay không sẽ có thêm một đáp án tích cực: ít nhất, loài rùa này không còn đơn độc trước các mối đe dọa từ con người.