Làn sóng giao nộp rùa núi vàng quý hiếm: Tín hiệu không thể xem nhẹ
Làn sóng người dân tự nguyện giao nộp rùa núi vàng quý hiếm cho cơ quan chức năng là chuỗi hành động tự giác của cộng đồng, trong đó người dân chủ động báo tin, bàn giao các cá thể rùa núi vàng thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp thay vì nuôi nhốt, mua bán hoặc giữ làm thú cưng, qua đó phản ánh sự thay đổi nhận thức bảo tồn cộng đồng và góp phần thiết thực vào bảo tồn rùa Việt Nam. Rùa núi vàng (Indotestudo elongata) là loài bò sát sống trên cạn, được xếp nhóm IIB, nằm trong Sách Đỏ và được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Việc liên tiếp ghi nhận các trường hợp giao nộp động vật hoang dã ở TP.HCM, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai cho thấy bảo vệ rùa không còn là câu chuyện của riêng lực lượng kiểm lâm, mà đang trở thành lựa chọn có ý thức của nhiều người dân.
Những câu chuyện cụ thể: Từ quán cà phê đến sân nhà, rùa được trả về tự nhiên
Chuỗi vụ việc gần đây cho thấy một mẫu số chung: người dân nhìn thấy rùa núi vàng quý hiếm và lựa chọn điện thoại cho chính quyền thay vì… giữ lại. Tại xã Đông Thạnh (TP.HCM), bà Trần Thị Thu Hương – chủ quán cà phê trên đường Đông Thạnh 3 – phát hiện một con rùa lớn đang bò giữa đường, đưa vào nhà chăm sóc tạm thời rồi tự nguyện giao nộp cho Công an xã; cá thể này được xác định là rùa núi vàng đực, nặng khoảng 2kg. Ở phường Bảo An, một học sinh lớp 6 tên Tô Gia Phú cùng bố mang cá thể rùa khoảng 1kg, từng được xin về nuôi nhiều năm trước, đến giao nộp sau khi đọc tài liệu tuyên truyền về bảo vệ động vật hoang dã và hiểu rằng loài này thuộc nhóm cực kỳ nguy cấp, phải được bảo vệ nghiêm ngặt.
Từ nương rẫy Đắk Lắk đến sân nhà Gia Lai: Khi người dân chọn bảo tồn thay vì sở hữu
Không chỉ ở đô thị, nhận thức bảo tồn cộng đồng đang lan tới vùng nông thôn, nơi động vật hoang dã thường xuyên xuất hiện. Tại xã Ea Ô (Đắk Lắk), trong lúc làm rẫy cà phê, chị Huệ phát hiện một cá thể rùa và chủ động liên hệ lực lượng chức năng để bàn giao, thay vì giữ lại nuôi hoặc mang đi mua bán; cơ quan chức năng sau đó phối hợp kiểm tra sức khỏe và hoàn tất thủ tục để thả rùa về Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô. Ở xã Kim Sơn (Gia Lai), anh Nguyễn Hùng Duy phát hiện một con rùa bò trước nhà vào khoảng 21h, nhận ra đây là động vật hoang dã quý hiếm nên lập tức báo chính quyền xã và giao nộp; cá thể này nặng 0,88kg, sức khỏe bình thường và được xác định đủ điều kiện thả về môi trường tự nhiên theo quy định. Những lựa chọn này nói lên nhiều điều hơn mọi khẩu hiệu tuyên truyền.
Nhận thức bảo tồn cộng đồng: Thành quả của tuyên truyền và nền tảng cho bảo tồn rùa Việt Nam
Điểm đáng chú ý là hầu hết nhân vật trong các câu chuyện trên đều nhắc đến thông tin tuyên truyền như một lý do quan trọng khiến họ quyết định giao nộp động vật hoang dã. Gia đình cháu Tô Gia Phú cho biết, nhờ đọc tài liệu về bảo vệ động vật hoang dã, họ hiểu rằng nuôi nhốt các loài này phải tuân thủ pháp luật và nhận ra ý nghĩa của bảo tồn thiên nhiên, từ đó chủ động liên hệ Công an phường để giao nộp rùa. Tại Đắk Lắk, lực lượng chức năng khẳng định việc chị Huệ tự nguyện giao nộp là kết quả thiết thực của công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học trên địa bàn. Nói cách khác, nhận thức bảo tồn cộng đồng không tự nhiên mà có; nó là kết quả của quá trình bền bỉ đưa kiến thức pháp luật và thông tin bảo tồn đến từng hộ dân.
Khi cộng đồng trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên cho loài cực kỳ nguy cấp
Rùa núi vàng quý hiếm, thuộc nhóm IIB trong danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam, đang đối mặt với nguy cơ biến mất nếu chỉ trông chờ vào lực lượng kiểm lâm mỏng và nguồn lực hạn chế. Chuỗi vụ giao nộp động vật hoang dã gần đây cho thấy một mô hình bảo tồn hiệu quả hơn: cộng đồng là tuyến phòng thủ đầu tiên, còn cơ quan chức năng là tuyến xử lý chuyên môn. Sau khi tiếp nhận, các đơn vị đều thực hiện quy trình chăm sóc, theo dõi sức khỏe và chỉ thả rùa về môi trường tự nhiên khi đủ điều kiện. Mỗi cuộc điện thoại báo tin, mỗi lần người dân tự nguyện giao nộp rùa núi vàng không chỉ cứu một cá thể, mà còn khẳng định rằng bảo tồn rùa Việt Nam là trách nhiệm chung, bắt đầu từ những lựa chọn rất cụ thể của từng người.
