Ung thư người trẻ: vấn đề sức khỏe mới của thời hiện đại
Ung thư người trẻ là tình trạng các bệnh ung thư ngày càng xuất hiện ở nhóm dưới 50 tuổi với tỷ lệ đáng kể, gắn liền với lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều năng lượng và thực phẩm chế biến, cùng tác nhân như thuốc lá, nhiễm virus và yếu tố gia đình, khiến sức khỏe, tinh thần và khả năng lao động của cả một thế hệ bị đe dọa nghiêm trọng. Điều làm giới chuyên môn lo ngại là mức độ phổ biến: mỗi ngày ba cơ sở của một bệnh viện chuyên khoa hàng đầu tiếp nhận khoảng 2.000 lượt khám, trong đó 150-200 người phải nhập viện, và khoảng 1/3 bệnh nhân thuộc nhóm dưới 50 tuổi. Con số này phủ nhận quan niệm cũ rằng ung thư là bệnh của người già. Khi người ở tuổi 30-40 phải tạm dừng sự nghiệp để điều trị, ung thư trẻ hóa trở thành câu chuyện kinh tế – xã hội, không chỉ là bệnh lý cá nhân.
Dinh dưỡng xấu, ít vận động và các nguyên nhân ung thư trẻ hóa
Tác giả của xu hướng ung thư trẻ hóa không phải một thủ phạm đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng nhiều thói quen sống mà người trẻ đang duy trì mỗi ngày. Theo phân tích chuyên môn, có bốn nhóm nguyên nhân ung thư trẻ hóa nổi bật: thừa cân, béo phì với chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều chất béo, thực phẩm chế biến sẵn hoặc nấu ở nhiệt độ cao; hút thuốc lá và phơi nhiễm khói thuốc; nhiễm các vi sinh vật như HPV, virus viêm gan B, C, vi khuẩn Helicobacter pylori; và tiền sử gia đình ung thư. Người trẻ hiện nay thường ngồi nhiều, ít vận động, trong khi lại bổ sung năng lượng vượt nhu cầu thông qua đồ ăn nhanh, thịt chế biến. Cộng thêm thuốc lá, rượu bia, các yếu tố này không chỉ làm tăng nguy cơ một số bệnh ung thư mà còn tạo "nền" thuận lợi để tế bào bất thường hình thành và phát triển. Câu hỏi thật sự không phải “vì sao tôi bị ung thư” mà là “tôi đã bỏ qua bao nhiêu cảnh báo từ lối sống của chính mình”.
Những kiểu ung thư đang tấn công tuổi trẻ
Nếu trước đây, người ta nhắc đến ung thư là nghĩ đến người cao tuổi, thì hiện nay danh sách bệnh ung thư phổ biến ở người trẻ đã trở nên rất rõ ràng: ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến giáp, ung thư đại trực tràng, cùng xu hướng gia tăng của ung thư dạ dày và ung thư thận. Đáng lo là nhiều ca ung thư người trẻ được phát hiện ở giai đoạn muộn, một phần vì tâm lý “ung thư là bệnh của người già” khiến họ chủ quan, trì hoãn thăm khám dù đã có triệu chứng. Ung thư đại trực tràng và ung thư tụy được quốc tế đánh giá là hai bệnh đặc biệt cần chú ý ở nhóm tuổi trẻ, bởi xu hướng tăng rõ rệt trong giai đoạn 2010-2019. Thực tế ở các cơ sở điều trị cho thấy, khi tế bào ung thư xuất hiện ở cơ thể người trẻ vốn có quá trình phân chia tế bào mạnh mẽ, bệnh có thể tiến triển nhanh hơn; nghĩa là sự chậm trễ kiểm tra sức khỏe đôi khi đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội điều trị hiệu quả.
Gánh nặng tâm lý, kinh tế và cơ hội điều trị của người trẻ
Ung thư ở tuổi 20-40 không chỉ là chẩn đoán trên giấy; đó là cú sốc đứt gãy cả hành trình học tập, làm việc, xây dựng gia đình. Khi còn cả chặng đường lao động dài phía trước, một chẩn đoán ung thư có thể làm tổn thương sức khỏe, tinh thần, khả năng cống hiến và là gánh nặng với xã hội. Điều trị ung thư thường kéo dài, cần nhiều phương pháp phối hợp và tốn kém, nên với người trẻ, nó tác động trực tiếp đến công việc, thu nhập, kế hoạch cuộc sống, thậm chí là chuyện sinh con. Tuy vậy, bức tranh không hoàn toàn u ám: chức năng gan, thận và nhiều cơ quan quan trọng ở người trẻ thường còn tốt, giúp họ dung nạp hóa trị, xạ trị, phẫu thuật thuận lợi hơn so với người trên 70 tuổi. Họ cũng có xu hướng chủ động tìm hiểu thông tin, đặt câu hỏi, hợp tác với bác sĩ – điều làm tăng chất lượng quyết định điều trị. Nói cách khác, ung thư ở người trẻ là nghịch cảnh lớn, nhưng không phải là bản án tuyệt đối nếu phát hiện và điều trị sớm.
Phòng ngừa ung thư sớm: thay đổi lối sống và tầm soát có chọn lọc
Trong bối cảnh ung thư trẻ hóa, phòng ngừa ung thư sớm không thể chỉ là khẩu hiệu; nó phải trở thành lựa chọn sống hàng ngày. Các chuyên gia khuyến cáo người trẻ cần chủ động thay đổi chế độ ăn, tăng thực phẩm giàu dinh dưỡng, chất xơ, rau quả, thay cho thói quen sử dụng quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn. Nếu đang hút thuốc lá hoặc uống nhiều rượu bia, hãy dừng lại, bởi khi bỏ thuốc lá, nguy cơ ung thư sẽ giảm theo thời gian. Bên cạnh đó, cần chú ý các yếu tố như nhiễm vi sinh vật (HPV, viêm gan B, C, H. pylori) và tiền sử gia đình ung thư để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và tư vấn tầm soát phù hợp, thay vì tự đi làm hàng loạt xét nghiệm tốn kém, không cần thiết. Điều quan trọng là không xem ung thư là chuyện xa vời: mỗi lần chọn ngồi thêm trước màn hình, mỗi bữa ăn nhiều thịt chế biến, mỗi điếu thuốc đều là một lá phiếu âm thầm bỏ cho nguy cơ bệnh tật sau này. Chủ động bảo vệ sức khỏe hôm nay chính là cách bảo vệ tương lai của bản thân và gia đình.
