Từ chiếc điện thoại đến nông dân bán hàng số
Nông dân bán hàng số là xu hướng người sản xuất nông nghiệp dùng điện thoại thông minh, mạng xã hội và các ứng dụng nông sản trực tuyến để quảng bá sản phẩm, kể câu chuyện nông sản và kết nối tiêu thụ nông sản trực tiếp với người mua, thay vì chỉ phụ thuộc vào các kênh truyền thống và thương lái trung gian. Vấn đề quan trọng không phải việc người nông dân có điện thoại thông minh hay không, mà là họ dùng nó như thế nào để biến công nghệ thành công cụ kinh doanh. Ở nhiều địa phương, từ Bình Thuận đến Đồng Thuận, người dân đã bắt đầu đưa nông sản lên môi trường số, nhưng khoảng cách giữa “biết dùng điện thoại” và “biết bán hàng trực tuyến” vẫn rất rõ rệt. Vì vậy, câu chuyện hôm nay không còn là phổ cập thiết bị, mà là nâng kỹ năng số nông dân gắn chặt với đầu ra nông sản và thu nhập.
Khi ứng dụng và AI bước từ ruộng cà phê ra thị trường
Chuyển đổi số trong nông nghiệp từng được nhìn chủ yếu qua lăng kính sản xuất: quản lý vùng trồng, theo dõi vật tư, soi bệnh bằng app. Sáng 4-9, gần 100 nông hộ ở xã Cư M’gar, Đắk Lắk được hướng dẫn thực hành App2Nông để nhận diện sâu bệnh, theo dõi dinh dưỡng và có thêm dữ liệu phục vụ chăm sóc cây cà phê hiệu quả, bền vững. Đây là bước đi cần thiết, nhưng nếu dừng lại ở sản xuất, lợi ích số vẫn chưa đi hết vòng đời của một hạt cà phê. Theo giới thiệu, App2Nông có thể phát hiện 61 loại sâu bệnh và dinh dưỡng trên 6 loại cây trồng, với AI chẩn đoán đạt độ chính xác hơn 95% được Viện WASI kiểm chứng. Cùng với chức năng theo dõi vật tư, lên kế hoạch mùa vụ, nhật ký bón phân và phun thuốc, dữ liệu này hoàn toàn có thể trở thành câu chuyện sản phẩm thuyết phục khách hàng: một ly cà phê không chỉ ngon mà còn có “lịch sử chăm sóc” rõ ràng.
Đào tạo kỹ năng số: dạy nông dân kể câu chuyện sản phẩm
Ở nhiều vùng nông thôn, chiếc điện thoại đã quen thuộc trong đời sống trao đổi, xem thời tiết, xem giá nông sản, nhưng khi nói đến quay video, đăng Facebook, TikTok hay livestream bán nông sản, nhiều người như ông Nguyễn Văn Báu ở xã Bình Thuận vẫn lúng túng: cầm máy thì được nhưng “quay thế nào cho đẹp, nói thế nào cho dễ hiểu” thì chưa biết. Khoảng trống này cho thấy kỹ năng số nông dân là mắt xích thiếu, chứ không phải thiết bị. Các chương trình tập huấn mới bắt đầu chạm trúng điểm này: hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, chụp ảnh, quay video, đăng tải thông tin và livestream giới thiệu sản phẩm. Bà con được khuyến khích bắt đầu từ việc chụp ảnh sản phẩm, quay video ngắn, viết bài giới thiệu, đăng lên Zalo, Facebook. Quan trọng hơn, mỗi buổi học đều gắn với sản phẩm thật, quay video thật, đăng bài thật và thử tương tác với khách hàng. Khi một bức ảnh hay một buổi livestream mang lại khách hỏi mua và thu nhập thực tế, động lực học kỹ năng số mới bền.
Mô hình “nông dân số” và làn sóng livestream bán nông sản
Trong bối cảnh chuyển đổi số tác động sâu rộng đến sản xuất và kinh doanh, mô hình “Nông dân số – Kết nối tiêu thụ nông sản” ở phường Đồng Thuận không chỉ là phong trào, mà là một chiến lược thay đổi phương thức kinh doanh. Hội Nông dân xây dựng fanpage “Nông dân số – Kết nối tiêu thụ nông sản”, tận dụng nhóm Zalo và các nền tảng trực tuyến để giới thiệu sản phẩm, chia sẻ thông tin thị trường và kết nối khách hàng. Đây là phiên bản địa phương của chợ online, nơi người sản xuất tự đứng trước camera. Ngày 06/9/2026, chương trình livestream kết nối tiêu thụ nông sản với chủ đề “Kết nối nông sản – Lan tỏa giá trị – Cùng nhau phát triển” được tổ chức như một hoạt động cụ thể hóa mô hình. Livestream bán nông sản và sản phẩm OCOP dần thành xu hướng, nhưng người nông dân phải học cách nói trước màn hình, đọc bình luận, trả lời khách, chốt đơn, ghi địa chỉ và xử lý khâu thanh toán, đóng gói, gửi hàng. Khi Hội phấn đấu đến năm 2030 có 70–80% hội viên trong mô hình biết sử dụng nền tảng số để quảng bá sản phẩm, livestream không còn là “trò chơi của giới trẻ” mà thành kênh bán hàng thực thụ.
Kỹ năng số là phương tiện, kết nối thị trường mới là đích đến
Điểm quan trọng nhất trong làn sóng nông dân bán hàng số là xác định đúng mục tiêu: kỹ năng số không phải để biến người nông dân thành người làm công nghệ, mà để giúp họ quảng bá tốt hơn và bán sản phẩm thuận lợi hơn. Khi một bức ảnh đẹp hay đoạn video chân thực giúp nông sản vượt ra khỏi bản, khỏi xã để đến tay khách ở nơi khác, người dân tự thấy giá trị của chiếc điện thoại đối với việc làm ăn. Mô hình ở Đồng Thuận đặt ra lộ trình rõ: năm 2026 khởi động, giai đoạn 2027–2028 nâng cao chất lượng và nhân rộng, đến 2029–2030 đánh giá, duy trì và tiếp tục mở rộng. Mục tiêu là trên 60% hộ hội viên sản xuất nông nghiệp biết dùng điện thoại thông minh và mạng xã hội để quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm. Nếu các workshop công nghệ như chuỗi “Khẳng định vị thế Robusta Việt” chịu khó đi tiếp một bước, gắn dữ liệu canh tác với câu chuyện thị trường, thì nông dân sẽ không chỉ “soi bệnh bằng app”, mà còn tự tin dùng ứng dụng nông sản trực tuyến để đưa sản phẩm ra khỏi ruộng, vào thị trường số một cách bền vững.
