An toàn trên mạng bắt đầu từ việc biết lên tiếng
An toàn trực tuyến cho học sinh là khả năng nhận biết nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử có trách nhiệm và tìm người hỗ trợ khi gặp tình huống đáng lo trên mạng. Đây không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của trẻ: gia đình, nhà trường và cộng đồng cần cùng tạo điều kiện để các em được kết nối mà không bị tổn thương. Đó là trọng tâm của chiến dịch “Không Một Mình 2026”, triển khai toàn quốc từ ngày 10/10 đến 10/12, nhằm nâng cao kỹ năng phòng, chống xâm hại trẻ em và thanh thiếu niên trên không gian mạng. Lý do không thể xem nhẹ rất rõ: trong giai đoạn 2021–2025, lực lượng chức năng xử lý khoảng 2.000 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm, gần 20% có liên quan đến không gian mạng. Khi mạng gắn liền với học tập, vui chơi và giao tiếp, kỹ năng số học sinh phải bao gồm cả khả năng nhận ra lúc nào cần dừng lại và nhờ giúp đỡ.
Nhận ra dấu hiệu lừa đảo và quan hệ không an toàn
Lời mời kết bạn thân thiện không đủ để chứng minh một người đáng tin. Kẻ xấu có thể dùng tài khoản giả, hứa tặng quà hoặc tỏ ra quan tâm để lấy lòng tin, rồi xin thông tin riêng tư, dụ dỗ trẻ tham gia hoạt động không phù hợp hoặc gây áp lực. Lừa đảo trên mạng còn có thể núp dưới danh nghĩa cơ quan chức năng; bắt nạt, quấy rối, đe dọa và thao túng tâm lý cũng là những nguy cơ cần được nhận diện. Công nghệ mới khiến việc kiểm chứng càng cần thiết: hình ảnh hoặc giọng nói giả bằng trí tuệ nhân tạo và Deepfake có thể được dùng để lừa đảo, bôi nhọ hay gây sức ép. Vì vậy, đừng vội tin lời hứa, gửi hình ảnh riêng tư hay làm theo yêu cầu khiến mình bất an. Hãy giữ kín họ tên, địa chỉ, trường học, số điện thoại, mật khẩu và mã xác thực; kiểm tra tài khoản, đường dẫn trước khi tương tác, đồng thời thiết lập quyền riêng tư trên mạng xã hội.
Năm nguyên tắc để ứng phó khi gặp rủi ro
Thông điệp “Giữ kín - Kiểm tra - Không bấm bừa - Không làm tổn thương - Lên tiếng” biến những lời khuyên chung thành các bước dễ nhớ. Khi nhận được đường dẫn hoặc tệp không rõ nguồn gốc, đừng nhấp vào hay tải xuống. Không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực hoặc hình ảnh riêng tư theo yêu cầu của người lạ. Nếu ai đó đe dọa, quấy rối hay ép buộc, hãy ngừng trao đổi nếu có thể và báo cho cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy. Điều quan trọng nhất là không tự trách mình và không im lặng chịu đựng. Học sinh được khuyến khích chủ động tìm hỗ trợ từ gia đình, nhà trường hoặc lực lượng chức năng khi thấy sợ hãi, bị đe dọa hay có dấu hiệu bị dụ dỗ. Các em cũng có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 để được tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ. “Không làm tổn thương” áp dụng cho cả cách cư xử của mình: không bắt nạt, xúc phạm hay phát tán thông tin riêng tư của người khác.
Công an và trường học cùng đưa kỹ năng đến học sinh
Thông điệp chỉ hữu ích khi đến được với học sinh ở những độ tuổi khác nhau và được diễn đạt theo cách các em hiểu. Sáng 28/10, Công an xã Mao Điền phối hợp với Trường Tiểu học Tân Trường tổ chức buổi tuyên truyền cho 780 học sinh và 40 cán bộ, giáo viên. Thay vì chỉ đọc quy định, cán bộ đặt tình huống quen thuộc như người lạ hứa tặng quà để đổi lấy thông tin cá nhân, giúp học sinh cùng suy nghĩ cách xử lý. Tại Lâm Đồng, chương trình hưởng ứng chiến dịch được tổ chức đồng loạt ở bốn điểm trường ngày 19/10/2026, từ tiểu học đến đại học. Những hoạt động này cho thấy phối hợp giữa công an và trường học có thể đưa kỹ năng tự bảo vệ đến nhiều lứa tuổi, nhưng một buổi tuyên truyền không thể thay thế việc nhắc lại thường xuyên. Kết luận cần nhớ rất rõ: khi gặp lừa đảo hoặc một mối quan hệ trực tuyến khiến mình bất an, hãy dừng lại, giữ bằng chứng nếu an toàn và lên tiếng với người có thể giúp.
