‘Bình dân học vụ số’ là gì và vì sao Hà Tĩnh đi trước?
Phong trào “bình dân học vụ số” là chương trình phổ cập công nghệ số quy mô toàn dân, nhằm xóa mù công nghệ, trang bị kỹ năng số cơ bản và tư duy số cho mọi người dân để họ có thể sống, làm việc, giao dịch an toàn trên môi trường số trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện.
Điểm đáng nói là Hà Tĩnh không xem đây là khẩu hiệu, mà coi phát triển con người số là trung tâm của chuyển đổi số, biến “bình dân học vụ số” thành phong trào thường xuyên, lan tới từng thôn xóm, cơ quan, doanh nghiệp. Thay vì chạy theo số lượng ứng dụng, tỉnh chọn cách tập trung vào kỹ năng số cộng đồng, đặt kết quả học được – dùng được – tự làm được làm thước đo. Chính cách tiếp cận này khiến Hà Tĩnh nổi lên như một “phòng thí nghiệm sống” cho mô hình chuyển đổi số toàn dân: nhà nước chủ động dẫn dắt, cán bộ cơ sở là hạt nhân, người dân là trung tâm, còn công nghệ chỉ là công cụ.
Từ nghị quyết đến từng thôn xóm: chiến lược ‘đi từng ngõ, gõ từng nhà’
Phong trào “bình dân học vụ số” ở Hà Tĩnh bắt đầu từ những quyết sách ở cấp Trung ương: Tổng Bí thư Tô Lâm phát động phong trào như sự kế thừa tinh thần xóa nạn mù chữ, nhưng chuyển sang xóa mù công nghệ. Ở cấp chính sách, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị yêu cầu đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, và Hà Tĩnh chọn cách thực thi theo hướng “thực chất, lấy việc nâng cao kỹ năng số làm nhiệm vụ trọng tâm”.
Sau hơn 1 năm, tỉnh đã tổ chức 368 lớp đào tạo, 115 lớp học cộng đồng và hàng ngàn buổi hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở, tập trung vào VNeID, i-HaTinh, thanh toán số và các nền tảng số khác. Đây là con số đủ lớn để cho thấy một phong trào rộng khắp, với hàng nghìn cán bộ cơ sở và tổ chuyển đổi số cộng đồng làm “cánh tay nối dài” đưa kỹ năng số vào đời sống hàng ngày. Thực chất, Hà Tĩnh đang biến một nghị quyết mang tính vĩ mô thành mạng lưới người - việc - nhiệm vụ ở từng thôn, từng tổ dân phố.
‘Cầm tay chỉ việc’: kỹ năng số cộng đồng không dừng ở khẩu hiệu
Điểm khác biệt lớn nhất của phong trào “bình dân học vụ số” ở Hà Tĩnh là cách triển khai: “cầm tay chỉ việc”, “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”. Các cấp, các ngành tổ chức tuyên truyền, tập huấn cho cán bộ, công chức, viên chức, đồng thời mở rộng lớp học cộng đồng, mô hình “Ngày thứ Bảy bình dân học vụ số” để hướng dẫn người dân dùng nền tảng trực tuyến, thanh toán điện tử, dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng công nghệ vào sản xuất kinh doanh.
Ở cơ sở, mô hình “Tổ chuyển đổi số cộng đồng” trở thành công cụ then chốt: cán bộ chuyên môn về tận nhà văn hóa thôn, dạy kỹ năng số cho các chi hội, sau đó lan đến từng hộ gia đình. Các phong trào như “Mỗi giáo viên là một đại sứ số”, “Thanh niên số đồng hành cùng người dân”, “Ngày thứ Bảy vì dân” giúp phong trào không bị hành chính hóa, mà gắn với những gương mặt cụ thể, câu chuyện cụ thể trong cộng đồng. Khi người trong xóm hướng dẫn người trong xóm, kỹ năng số cộng đồng được hình thành trên nền tảng niềm tin chứ không chỉ là mệnh lệnh.
Dịch vụ công trực tuyến: bài kiểm tra thật của ‘bình dân học vụ số’
Nếu phổ cập công nghệ số chỉ dừng ở việc cài app thì phong trào này sẽ nhanh chóng loãng đi. Hà Tĩnh chọn một bài kiểm tra cụ thể: dịch vụ công trực tuyến. Tỉnh đã giải quyết 100% thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính và triển khai đầy đủ dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cho phép người dân, doanh nghiệp nộp hồ sơ, thanh toán, nhận kết quả hoàn toàn trên môi trường số.
Trọng tâm của phong trào không chỉ là dạy người dân dùng nền tảng số, mà là hình thành tư duy số để mỗi người tự chủ động học tập, làm việc, giao dịch và tiếp cận dịch vụ trên môi trường số. Chính ở đây, “bình dân học vụ số” bộc lộ ưu – nhược rõ rệt: ở nơi cán bộ cơ sở kiên trì “cầm tay chỉ việc”, người dân biết nộp hồ sơ trực tuyến tại nhà, tiết kiệm thời gian, chi phí; ngược lại, nơi triển khai hình thức, người dân có thể cài ứng dụng nhưng vẫn quay lại cách làm giấy tờ truyền thống. Phong trào vì thế vừa là cơ hội, vừa là phép thử kỷ luật thực thi trong hệ thống.
Từ Hà Tĩnh đến Tam Hưng: mô hình có đủ sức lan rộng?
Phong trào “bình dân học vụ số” đang rời khỏi phạm vi một địa phương để trở thành khuôn mẫu cho nhiều nơi khác. Xã Tam Hưng đã ban hành kế hoạch hoạt động của Tổ chuyển đổi số cộng đồng với mục tiêu đưa nền tảng số, kỹ năng số và dịch vụ số thiết yếu đến từng người dân, coi các tổ này là “cánh tay nối dài” của chính quyền trong phong trào “bình dân học vụ số” và “học tập số toàn dân”. Kế hoạch phủ tới 14 thôn, áp dụng với toàn bộ người dân, hộ gia đình, hộ kinh doanh, doanh nghiệp.
Tam Hưng đặt ra chỉ tiêu: 100% thành viên tổ chuyển đổi số cộng đồng được tập huấn kỹ năng số, 100% người dân trưởng thành được tuyên truyền, trên 80% được phổ cập kỹ năng số cơ bản, trên 85% dân số trưởng thành dùng điện thoại thông minh và trên 50% sử dụng tài khoản hoặc phương thức thanh toán số. Cách làm “cầm tay chỉ việc”, ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật, nhóm yếu thế để không ai bị bỏ lại phía sau cho thấy mô hình Hà Tĩnh hoàn toàn có thể nhân rộng. Vấn đề không còn là có nên làm hay không, mà là địa phương nào dám gắn trách nhiệm cụ thể – rõ người, rõ việc, rõ kết quả – như cách Hà Tĩnh và Tam Hưng đang làm.
