Bình dân học vụ số vùng biên là gì và vì sao quan trọng?
Bình dân học vụ số vùng biên là mô hình tình nguyện viên số hóa do tổ chức Đoàn dẫn dắt, trong đó thanh niên trực tiếp cầm tay chỉ việc để người dân vùng biên giới Việt Nam biết sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử và các nền tảng số cơ bản, từ đó thu hẹp khoảng cách số ngay tại thôn bản xa xôi. Chiều 6.8, Tỉnh đoàn Quảng Trị ra mắt đội hình tình nguyện viên “Bình dân học vụ số vùng biên” theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, kết nối với 15 xã biên giới trên địa bàn tỉnh. Đây không chỉ là một lễ ra mắt phong trào, mà là tuyên bố rằng chuyển đổi số cộng đồng sẽ được bắt đầu từ những điểm khó khăn nhất. Đội hình gồm 33 thành viên, một con số nhỏ nhưng mang tham vọng thay đổi cả cách người dân vùng biên bước vào môi trường số.
Khi đoàn viên trở thành tình nguyện viên số hóa
Điểm khác biệt của mô hình này là coi thanh niên như những “kỹ sư hiện trường” của chuyển đổi số cộng đồng, chứ không chỉ là người đi vận động phong trào. Đội hình tình nguyện viên số hóa được giao nhiệm vụ bám sát cơ sở, triển khai phương châm cầm tay chỉ việc: hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và các kỹ năng an toàn trên không gian mạng. Nói cách khác, mỗi buổi hướng dẫn là một lớp học kỹ năng số cơ sở mở giữa sân ủy ban, nhà văn hóa thôn, hay ngay trên hiên nhà người dân. Một phát biểu quan trọng tại lễ ra mắt nhấn mạnh rằng tình nguyện viên phải thường xuyên cập nhật kiến thức về nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và an toàn thông tin để nâng cao chất lượng hỗ trợ. Đây là yêu cầu mang tính chiến lược: nếu người dạy tụt hậu, chuyển đổi số sẽ bị nghẽn ngay từ tuyến đầu.
Từ Nguyễn Công Tuấn đến những cầu nối mới giữa chính quyền số và người dân
Câu chuyện của sinh viên công nghệ Nguyễn Công Tuấn cho thấy chân dung điển hình của lực lượng tình nguyện viên số hóa mà các địa phương, trong đó có Quảng Trị, đang trông đợi. Trong chiến dịch “45 ngày đêm” hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở, Tuấn trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt VNeID, sử dụng eTax Mobile, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và làm quen với các công cụ trí tuệ nhân tạo. Anh nhận ra rào cản lớn nhất không phải thiếu thiết bị, mà là tâm lý e ngại khi tiếp cận cái mới. Thay vì làm hộ, Tuấn và các bạn hướng dẫn từng bước, khuyến khích người dân tự thao tác để hình thành sự chủ động. Từ trải nghiệm ấy, anh kết luận sinh viên công nghệ không chỉ là lực lượng hỗ trợ kỹ thuật, mà còn là “cầu nối” đưa chính quyền số đến gần người dân. Đó cũng là vai trò mà đội Bình dân học vụ số vùng biên đang gánh ở tuyến biên giới.
Thu hẹp khoảng cách số ở vùng biên giới Việt Nam: cơ hội và giới hạn
Nhìn từ Quảng Trị, đội hình Bình dân học vụ số vùng biên là câu trả lời thực tế cho bài toán khoảng cách số: đưa dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không tiền mặt đến những nơi mà trước đây ngay cả sóng điện thoại cũng chập chờn. Việc huy động 33 đoàn viên, thanh niên tình nguyện cho 15 xã biên giới là bước khởi động, chứ chưa thể là đích đến. Điểm mạnh của mô hình là chi phí tổ chức thấp, linh hoạt và tận dụng được thế mạnh của người trẻ trong sử dụng công nghệ. Nhưng nếu chỉ dừng ở vài đợt ra quân, chuyển đổi số sẽ khó bền vững. Lực lượng tình nguyện viên số hóa cần được coi là “lớp thầy giáo số cơ sở”, có cơ chế bồi dưỡng, ghi nhận và gắn với các đề án dài hạn như chương trình đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025-2030.
Kết luận: Biên giới không thể đứng ngoài bản đồ số
Đưa chuyển đổi số đến gần hơn với người dân đòi hỏi hạ tầng, nền tảng và cả những người đồng hành trực tiếp hướng dẫn, giải đáp, tạo niềm tin trong quá trình sử dụng. Đội tình nguyện viên Bình dân học vụ số vùng biên của Quảng Trị chính là những người đồng hành đó, nhưng được tổ chức thành lực lượng có mục tiêu, kế hoạch, trách nhiệm rõ ràng. Nếu mỗi tỉnh biên giới xây dựng được một đội tình nguyện viên số hóa tương tự, gắn với sinh viên công nghệ như Nguyễn Công Tuấn, thì vùng biên giới Việt Nam sẽ không còn là khoảng trống trên bản đồ số quốc gia. Khi người dân vùng biên thành thạo kỹ năng số cơ sở và tự tin sử dụng dịch vụ công trực tuyến, chuyển đổi số cộng đồng mới có ý nghĩa. Biên giới chỉ thực sự vững chắc khi cả đường biên trên đất và “đường biên số” đều được bảo vệ bằng tri thức và sự tham gia của người dân.
