Từ hướng dẫn thao tác đến năng lực tự sử dụng
Tổ công nghệ số là lực lượng hỗ trợ tại cơ sở, giúp người dân tiếp cận và tự sử dụng các tiện ích số thiết yếu thông qua hướng dẫn trực tiếp, phù hợp với nhu cầu và khả năng của từng người. Giá trị của mô hình không nằm ở số lần cầm điện thoại làm giúp, mà ở việc người dân có thể tự thao tác sau buổi hướng dẫn. Tại Mường Nhé, ngay sau khi thành lập, 32 tổ công nghệ số Mặt trận ở các bản đã đi vào hoạt động để hỗ trợ cộng đồng. Các tổ hướng dẫn kích hoạt, sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt ngay tại địa bàn. Cách làm này nhắm đúng khoảng cách lớn nhất của chuyển đổi số: thay đổi thói quen, nhất là ở vùng miền núi, biên giới, nơi có người ít tiếp xúc với công nghệ.
Ở bản Pá Lùng, thành viên tổ ưu tiên người cao tuổi và những người còn lúng túng với điện thoại, giải thích từng bước từ mở ứng dụng đến tìm chức năng cần dùng. Hướng dẫn được sắp xếp linh hoạt theo sinh hoạt của bà con; khi nhiều hộ vắng nhà vì mùa thu hoạch, tổ lồng ghép nội dung vào họp bản và sinh hoạt cộng đồng. Phương châm “cầm tay chỉ việc” có ý nghĩa vì nó biến một dịch vụ xa lạ thành thao tác người dân có thể thử ngay trên máy của mình. Nhưng hỗ trợ phải đi cùng an toàn: khi hướng dẫn thanh toán, thành viên nhắc người dân không chia sẻ mật khẩu hay mã xác thực, đồng thời cảnh giác với lừa đảo. Dịch vụ số cộng đồng chỉ tạo niềm tin khi tiện lợi không đánh đổi bằng rủi ro bảo mật.
Lạng Sơn đặt mục tiêu để người dân tự làm
Lạng Sơn cho thấy quy mô của mạng lưới cơ sở có thể tạo độ phủ lớn, nhưng hướng đi đáng chú ý hơn là chuyển từ hỗ trợ một chiều sang rèn khả năng tự sử dụng. Toàn tỉnh đã kiện toàn 923 Tổ công nghệ số cộng đồng với 6.716 thành viên tại 65 xã, phường; trong năm 2026, các tổ hướng dẫn kỹ năng số cho 284.696 lượt người. Hoạt động bao gồm VNeID, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt, nhưng kết quả không nên chỉ tính bằng số lượt được hướng dẫn. Mô hình “Gia đình số” tại thôn Phong Thịnh là thước đo thuyết phục hơn: 20 trong 25 hộ tham gia đã tự thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến tại nhà, không cần thành viên tổ hỗ trợ trực tiếp. Đó là dấu hiệu cho thấy người dân đã chuyển từ người nhận trợ giúp thành người sử dụng dịch vụ.
Sự chủ động còn hiện ra trong mua bán hằng ngày. Tại mô hình “Tuyến phố không dùng tiền mặt” ở phường Tam Thanh, 85% hộ kinh doanh và sinh sống trong phạm vi mô hình thường xuyên tham gia giao dịch điện tử; quét mã thanh toán QR và chuyển khoản dần thành thói quen của cả người mua lẫn người bán. Tuy vậy, độ phủ trên giấy chưa đồng nghĩa với hoạt động thực chất: trong 923 tổ đã kiện toàn, mới có 523 tổ duy trì hoạt động thường xuyên và mang lại hiệu quả rõ rệt. Khoảng cách ấy nhắc rằng số tổ hay số buổi hướng dẫn không thể là đích đến. Thành công phải được đo bằng việc người dân có thể tự hoàn thành giao dịch hoặc thủ tục, biết xử lý vướng mắc và giữ an toàn tài khoản.

Hướng dẫn trực tiếp là điểm tựa, không phải đích đến
Ở những nơi người dân ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ, một buổi hướng dẫn sát nhu cầu thường hữu ích hơn lời kêu gọi chung chung. Thành viên tổ có thể giải thích bằng thao tác cụ thể, quan sát người dân tự làm rồi sửa đúng chỗ còn vướng. Cách tiếp cận “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người” cũng giúp tiếp cận những hộ khó tham gia buổi tập trung. Tại Mường Nhé, tổ còn hướng dẫn người dân gửi phản ánh, kiến nghị qua Mặt trận số, mở thêm kênh để ý kiến từ khu dân cư được chuyển tải. Như vậy, công nghệ không chỉ giúp hoàn thành thủ tục mà còn có thể tăng khả năng người dân chủ động kết nối với chính quyền và cộng đồng. Việc hướng dẫn tại chỗ hiệu quả nhất khi mỗi lần hỗ trợ đều tạo thêm một kỹ năng có thể dùng lại.
Bước tiếp theo cần là nâng chất lượng người hướng dẫn và kiểm tra khả năng tự sử dụng sau hỗ trợ. Lạng Sơn xác định sẽ tiếp tục bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu cho thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng, đồng thời thiết lập cơ chế đánh giá độc lập về việc người dân có thể tự dùng dịch vụ số hay không. Đây là hướng đi cần thiết: nếu chỉ ghi nhận lượt tiếp cận, những tổ hoạt động cầm chừng có thể bị che khuất bởi số liệu tổng thể. Kết luận nên rõ ràng: tổ công nghệ số có vai trò mở cánh cửa, nhưng người dân phải là người bước qua và tự đi tiếp. Khi hướng dẫn trực tiếp dẫn tới năng lực tự thao tác, định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán QR mới trở thành tiện ích thường ngày, thay vì những ứng dụng chỉ dùng khi có người đứng cạnh.






