Năm trụ cột nhằm biến cơ hội AI thành năng lực chung
Hợp tác AI Việt Nhật là khuôn khổ để hai nước kết nối hạ tầng, ứng dụng, nhân lực và nguồn lực nghiên cứu nhằm cùng phát triển công nghệ, thay vì chỉ trao đổi dịch vụ hay sản phẩm riêng lẻ. Tại Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản ở Tokyo ngày 9/11, FPT đề xuất năm trụ cột hợp tác chiến lược và trao hai biên bản ghi nhớ với đối tác Nhật Bản. Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh AI đang thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tốc độ chưa từng có, theo Chủ tịch FPT Trương Gia Bình. Điểm đáng chú ý là tham vọng không dừng ở ứng dụng AI: hai bên được mời cùng xây dựng nền tảng, phát triển nhân lực và chuẩn bị cho công nghệ lượng tử, những bước có thể tạo năng lực dài hạn nếu được triển khai đồng bộ.
Năm trụ cột gồm hạ tầng AI chủ quyền, chuyển đổi AI trong doanh nghiệp và chuỗi cung ứng, đào tạo kỹ sư, quỹ đồng sáng tạo và hợp tác lượng tử. Cách tiếp cận này có lý: nếu thiếu dữ liệu, người làm công nghệ và cơ chế đưa nghiên cứu ra thị trường, AI dễ dừng ở các dự án thử nghiệm. Tuy nhiên, các hướng đi hiện vẫn là đề xuất; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp hai nước biến chúng thành chương trình, đối tác và mục tiêu cụ thể.
Hạ tầng, ứng dụng và nhân lực là phần việc trước mắt
Trụ cột đầu tiên là xây dựng hạ tầng AI chủ quyền, tin cậy, kết nối các trung tâm AI Factory, dữ liệu và năng lực ứng dụng của hai nước, nhưng vẫn để mỗi bên làm chủ hạ tầng và dữ liệu của mình. Đây là thiết kế hợp tác thực tế hơn việc gom dữ liệu vào một hệ thống chung: kết nối năng lực mà không xóa quyền kiểm soát quốc gia. Trụ cột thứ hai đưa AI vào doanh nghiệp và chuỗi cung ứng, tập trung vào ô tô, điện tử, logistics và năng lượng. Việc chọn các ngành sản xuất và vận hành cho thấy trọng tâm không chỉ là nghiên cứu mô hình, mà còn là cải thiện cách doanh nghiệp làm việc.
Trụ cột thứ ba đặt ra quy mô đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư AI và công nghệ lượng tử thành thạo tiếng Nhật. Đây là phần then chốt của đào tạo nhân lực AI: kỹ năng kỹ thuật cần đi cùng khả năng làm việc trong môi trường doanh nghiệp Nhật Bản. Trụ cột thứ tư là nghiên cứu lập Quỹ đồng sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản để hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Trụ cột cuối cùng mở rộng sang công nghệ lượng tử, lĩnh vực có thể làm thay đổi khoa học, công nghiệp và an ninh công nghệ. Gộp lại, năm hướng tạo thành một chuỗi tương đối mạch lạc: xây nền tảng, áp dụng, đào tạo người làm, cấp lực cho đổi mới và chuẩn bị công nghệ kế tiếp.
Hai biên bản ghi nhớ đưa hợp tác xuống các dự án cụ thể
Hai biên bản ghi nhớ được trao tại diễn đàn là bước cụ thể hóa đáng chú ý giữa các định hướng rộng và hoạt động hợp tác có đối tác, lĩnh vực rõ ràng. Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam do FPT dẫn dắt ký với Hiệp hội Xúc tiến Đặc khu Chiến lược quốc gia Kaga. Hai bên dự kiến thúc đẩy kinh tế tầm thấp ở cả hai nước, nghiên cứu các cụm công nghiệp và cơ sở sản xuất liên quan tại thành phố Kaga, đồng thời dùng dữ liệu và AI để phát triển mô hình kinh doanh mới. FPT dự kiến đóng góp năng lực AI, phân tích dữ liệu, phần mềm và kinh nghiệm trong ngành ô tô. Những nội dung này cho thấy AI có thể gắn với việc tạo ra lĩnh vực kinh doanh và chuỗi sản xuất, không chỉ tự động hóa quy trình hiện có.
Biên bản thứ hai, giữa FPT và NTT e-Drone Technology, tập trung nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa UAV tại thị trường Việt Nam và Nhật Bản. Kế hoạch dự kiến gồm phát triển bộ điều khiển từ xa, khảo sát thị trường Việt Nam, triển khai dự án thử nghiệm và mở rộng kênh phân phối. Đây là các bước đủ cụ thể để kiểm chứng nhu cầu trước khi mở rộng, dù nguồn thông tin chưa nêu lịch trình hay kết quả thử nghiệm. Tại triển lãm bên lề, FPT cũng giới thiệu UAV cánh bằng tích hợp phần mềm điều khiển và AI, bên cạnh chip nguồn. Các sản phẩm trưng bày giúp đặt những thỏa thuận vào bối cảnh năng lực công nghệ doanh nghiệp đang phát triển.
Hiện diện lâu năm tạo nền, nhưng kết quả mới là thước đo
FPT Nhật Bản không bắt đầu từ con số không: doanh nghiệp có mặt tại thị trường này từ năm 2005, hiện có 18 văn phòng và trung tâm phát triển cùng hơn 5.500 nhân sự tại Nhật Bản. Quy mô hiện diện đó, cộng với các quan hệ hợp tác đã có và việc xây dựng FPT AI Factory cùng NVIDIA tại Nhật Bản, tạo nền tảng để theo đuổi những đề xuất mới. FPT đặt mục tiêu vào nhóm 13 doanh nghiệp công nghệ thông tin hàng đầu Nhật Bản vào năm 2033. Mục tiêu này cho thấy tham vọng mở rộng, nhưng thứ quyết định sức nặng của hợp tác vẫn sẽ là số dự án được triển khai, nhân lực được đào tạo và công nghệ được thương mại hóa.
Nhìn tổng thể, năm trụ cột có ưu điểm là nối hạ tầng AI với ứng dụng thực tế, nhân lực và tài chính cho nghiên cứu; hai biên bản ghi nhớ về UAV và kinh tế tầm thấp tạo các điểm bắt đầu có đối tác cụ thể. Dẫu vậy, đề xuất chưa đồng nghĩa với kết quả: quỹ còn ở bước nghiên cứu thành lập, còn các dự án UAV và cụm công nghiệp vẫn là kế hoạch. Vì vậy, bước tiếp theo cần là cơ chế phối hợp rõ giữa chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp, cùng các mốc triển khai có thể đánh giá. Nếu làm được điều đó, hợp tác sẽ vượt khỏi tuyên bố chung và góp phần tạo năng lực công nghệ hai chiều.
