Từ khuôn khổ đối tác đến chương trình có thể triển khai
Hợp tác AI Việt Nhật là nỗ lực để Việt Nam và Nhật Bản cùng phát triển hạ tầng, ứng dụng và nhân lực trí tuệ nhân tạo, đồng thời giữ quyền làm chủ dữ liệu và công nghệ của mỗi bên. Sáng 9/11 tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam–Nhật Bản, nơi FPT nêu năm trụ cột đồng kiến tạo và trao các biên bản ghi nhớ với đối tác Nhật Bản.
Đây là bước đi đáng chú ý vì quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành dự án, năng lực và đầu mối chịu trách nhiệm. Bối cảnh song phương đang rộng hơn AI: các nội dung được đề cập gồm hợp tác năng lượng, công nghệ tiên tiến và đào tạo nhân lực chất lượng cao, phản ánh xu hướng rời khỏi những lĩnh vực hợp tác truyền thống để hướng tới chương trình dài hạn, giàu hàm lượng công nghệ. Đề xuất của FPT vì thế không đứng riêng như một sáng kiến doanh nghiệp; nó gắn với câu hỏi lớn hơn là hai nước sẽ tổ chức nguồn lực công, trường đại học và doanh nghiệp ra sao để biến tầm nhìn chung thành việc làm cụ thể.
Năm trụ cột: từ hạ tầng AI đến lượng tử
Năm trụ cột FPT đề xuất gồm xây dựng hạ tầng AI chủ quyền, tin cậy; chuyển đổi AI cho doanh nghiệp và chuỗi cung ứng; đào tạo kỹ sư AI, lượng tử; lập Quỹ đồng sáng tạo Việt Nam–Nhật Bản; và thúc đẩy hợp tác trong kỷ nguyên lượng tử. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không dừng ở cung cấp công nghệ. Nguyên tắc mỗi bên làm chủ hạ tầng và dữ liệu của mình đặt nền cho hợp tác mà không đánh đổi quyền kiểm soát, trong khi AI được gắn với các ngành cụ thể như ô tô, điện tử, logistics và năng lượng.
Trương Gia Bình nhận định AI đang thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tốc độ chưa từng có, tạo cơ hội để hai nước bổ sung thế mạnh. Nhận định ấy có sức thuyết phục, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào cách các trụ cột liên kết: hạ tầng cần người vận hành, ứng dụng cần dữ liệu và chuẩn an toàn, còn nghiên cứu lượng tử đòi hỏi đầu tư bền bỉ. Quỹ đồng sáng tạo có thể tạo cơ chế nối các phần việc ấy, song đề xuất chỉ trở nên đáng tin khi được chuyển thành chương trình có đối tác, mục tiêu và lộ trình rõ ràng.
Đào tạo nhân lực AI là phép thử dài hạn
Đào tạo nhân lực AI là một trong những trụ cột có ý nghĩa quyết định: FPT đề xuất đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư AI và lượng tử thành thạo tiếng Nhật. Quy mô này cho thấy tham vọng tạo đội ngũ có thể làm việc xuyên biên giới, thay vì chỉ bổ sung nhân lực cho từng dự án ngắn hạn. Song con số lớn tự nó chưa bảo đảm chất lượng; chương trình cần gắn đào tạo với nghiên cứu, nhu cầu doanh nghiệp và khả năng sử dụng chuyên môn trong các dự án thực tế.
Kế hoạch song phương được đề cập còn gồm việc Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam đào tạo 250 chuyên gia AI có trình độ tiến sĩ, hướng tới củng cố năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ chuyên sâu. Hai hướng đào tạo bổ sung cho nhau: một bên xây dựng lực lượng kỹ sư quy mô lớn, bên kia phát triển nhóm nghiên cứu trình độ cao. Nếu kết nối được với đại học và doanh nghiệp ở cả hai nước, đào tạo sẽ không chỉ là một cam kết trong khuôn khổ hợp tác, mà có thể trở thành nền tảng cho năng lực AI Việt Nam Nhật Bản.
MoU đưa đề xuất ra khỏi diễn đàn
Tại diễn đàn, FPT và các đối tác Nhật Bản trao MoU trước sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước. Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam do FPT dẫn dắt ký thỏa thuận với Hiệp hội Xúc tiến Đặc khu Chiến lược Quốc gia Kaga, hướng tới phát triển kinh tế tầm thấp, nghiên cứu các cụm công nghiệp và khai thác dữ liệu cùng AI. FPT cũng ký MoU với NTT e-Drone Technology về nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa UAV tại Việt Nam và Nhật Bản.
Các bước tiếp theo được nêu khá cụ thể: hai bên dự kiến phát triển bộ điều khiển từ xa cho drone, khảo sát thị trường Việt Nam, triển khai dự án thử nghiệm và mở rộng kênh phân phối. Đây là dấu hiệu tích cực vì hợp tác được đưa vào hoạt động có thể kiểm chứng, thay vì dừng ở tuyên bố. FPT có mặt tại Nhật Bản từ năm 2005, hiện có 18 văn phòng và trung tâm phát triển cùng hơn 5.500 nhân sự tại đây; doanh nghiệp đặt mục tiêu vào nhóm 13 công ty công nghệ thông tin hàng đầu Nhật Bản năm 2033. Quy mô hiện diện ấy tạo cơ sở để theo đuổi các cam kết, nhưng kết quả vẫn phải được đánh giá qua dự án vận hành và năng lực nhân lực được xây dựng.
Kết luận: cơ hội nằm ở khâu thực thi
Năm trụ cột của FPT đưa hợp tác AI Việt Nhật vào một khuôn khổ rộng hơn, nơi hạ tầng, ứng dụng, đào tạo, tài chính công nghệ và lượng tử được xem như những phần bổ trợ lẫn nhau. Các MoU về UAV và kinh tế tầm thấp cho thấy diễn đàn đã tạo ra một số hướng triển khai cụ thể; còn những kế hoạch song phương về AI và đào tạo chuyên gia mở rộng nền tảng hợp tác dài hạn.
Dù vậy, thách thức không nằm ở việc đề xuất thêm trụ cột, mà ở khả năng phối hợp chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp để biến chúng thành dự án có tiến độ, trách nhiệm và kết quả rõ ràng. Nếu làm được điều đó, quan hệ đối tác sẽ chuyển từ tuyên bố sang năng lực chung; nếu không, những mục tiêu đầy tham vọng sẽ khó tạo dấu ấn bền vững. Giá trị của đề xuất FPT vì thế sẽ được quyết định không phải tại diễn đàn, mà trong quá trình thực hiện.
